Erithacus rubecula
| Erithacus rubecula | |
|---|---|
| Papirroi (Erithacus rubecula). | |
| Denominacions populars | |
papirroi / papirroyo, paparroi, paparroyo, petirroi / pitarroi, petirroyo, pitirroi, pitarroyo, petoi, papis, petret / petrel, petrell, pedret, pitret, pedrolet, petrico, rebesta, barbarroya, ferrera, ferrería / farrería | |
| Estau de conservación | |
| Clasificación cientifica | |
| Eukaryota | |
| Animalia | |
Filo: |
Chordata |
| Aves | |
| Passeriformes | |
| Turdidae | |
| Erithacus | |
| E. rubecula | |
| Descripción | |
| Distribución cheografica | |
Aria de cría. Aria d'ocupación sedentaria. Aria d'hibernata. Aria de probablement extinto y introducción. | |
O papirroi[1][nota 1] u pitarroi[1][nota 2] (nombre cientifico Erithacus rubecula (Linnaeus, 1758)) ye un muixón tipico y exclusivo d'Europa, mas que mas en o sud d'o continent a on i ye especialment abundant y i reside permanentment. Tamién le s'ha puesto trobar ocasionalment en o norte d'Africa como au migratoria fendo-ie la hibernata. Fa bels 14 cm de longaria, y se puet conoixer facilment per a taca royisca u narancha que tien en o peito, papo y a parte frontal d'a cabeza, que ye d'on que le vien o nombre.
Os papirrois tienen una conducta reproductiva atipica entre as aus, pos ye la fembra qui mira a lo masclo ta criar, metendo-se a rondar per o territorio d'este (os masclos gosan estar muito territorials) y lo grita ta aparellar-se. Os papirrois son d'as pocas aus capables de criar dos cobatas a la vegata, pos mientres a fembra coba os uevos d'una, o masclo alimenta os pollez de l'anterior. Esto el pueden fer perque os chóvens se revolan a partir d'os 12 u 15 días de naixitos, que ye alto u baixo lo tiempo que lis cuesta a os uevos siguients de salir.
A suya alimentación ye diversa, pos minchan insectos, cucos y chicoz invertebratos que troban per o suel, a sobén esgarrapando-ie ta quitar-los, y de primavera u d'agüerro si en pueden trobar, pican tamién lulos.
Cualques anotacions sobre la reproducción
[editar | modificar o codigo]


Zoonimia
[editar | modificar o codigo]O nombre mas común en en aragonés central ye papirroi[2], documentato en Sobrarbe y Sobrepuerto, asinas como en as localidaz d'Aineto, Arascués, Broto, Biescas, Echo, Guaso, Labata, Mondot, Rodellar, Sobremont, Sallent de Galligo, Panzano, Oto, Sietemo a val de Vio. en a aragonés occidental a denominación mas estendillata ye papirroyo[2], rechistrata en a provincia de Zaragoza y en localidaz como Abiego, Ansó, Arascués y Embún, con as variants paparroi[2] en Lanuza, Pandicosa y Tramacastiella de Tena y paparroyo[2] en Pandicosa.
En aragonés oriental a denominación mas común ye pitarroi[2][nota 3], rechistrata en Ribagorza y a val de Chistau y en localidaz como Benás, Bisagorri, Campo, Castilló de Sos, Grist, La Puebla de Castro, Plan, Sarllé, Saúnc. A variant petirroi[2] se troba en as Corz y Monzón, mientres que pitirroi[2] ye rechistrata en Capella. Existen tamién formas como petoi[2] en Broto y Torla y papis[1][2] en Abiego, relacionatas con as anteriors.
En aragonés centro-oriental y meridional as formas mas comuns son petret[1][2][nota 4] que se documenta en Sobrarbe y concretament en lugars como Buera, Castillón de Sobrarbe, Escalona, Labata, A Espunya, Lo Grau, Guaso, Nerín, Morillo de Sampietro, Mondot, Radiquero, Salas Altas, Saraviello y Tella, pitret[1][2] rechistrata en Plan, petrel[1][2][nota 5] en Nerín y pedret[1][2][nota 6] en Salas Altas. I hai atras formas relacionatas como pedrolet[1][2] en Biescas, Pandicosa y a val de Vio y petrico[1][2] en Estadilla.
Tamién existen mas localment denominacions como rebesta[1][2] rechistrata en Bielsa, barbarroya[1][2] en Alcampell, Fonz y Monzón, ferrera[1][2] en Ansó y ferrería[1][nota 7].
Notas
[editar | modificar o codigo]- ↑ Con as variants papirroyo, paparroi y paparroyo.
- ↑ Con as variants petirroi, petirroyo, pitirroi, pitarroyo y petoi.
- ↑ Con a variant pintarroi.
- ↑ Pronunciato /peˈtɾet/, /peˈtɾeð/, /peˈtɾeɾ/ u /peˈtɾe/ seguntes o lugar.
- ↑ Con a variant palatalizata petrell.
- ↑ Pronunciato /peˈðɾeð/.
- ↑ Con a variant farrería.
Referencias
[editar | modificar o codigo]- 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 (an) Diccionario aragonés-castellano-catalán. Estudio de Filología Aragonesa. Edacar num. 14. Zaragoza. Edicions Dichitals de l'Academia de l'Aragonés. ISSN 1988-8139. Octubre de 2024 (accesible vía web).
- 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 (an) Libro de as matas y os animals; Dizionario aragonés d'espezies animals y bechetals. Rafel Vidaller Tricas. Ediciones La Val de Onsera. ISBN 978-84-8986-235-7. 2004.
Se veiga tamién
[editar | modificar o codigo]Vinclos externos
[editar | modificar o codigo]
Wikispecies tiene un articlo sobre Erithacus rubecula.
Se veigan as imáchens de Commons sobre papirrois.- (es) O papirroi en a Peninsula Iberica