close
Ir al contenido

Erithacus rubecula

De Biquipedia
Erithacus rubecula
Papirroi
Papirroi (Erithacus rubecula).
Denominacions populars
papirroi / papirroyo, paparroi, paparroyo, petirroi / pitarroi, petirroyo, pitirroi, pitarroyo, petoi, papis, petret / petrel, petrell, pedret, pitret, pedrolet, petrico, rebesta, barbarroya, ferrera, ferrería / farrería
Estau de conservación

Seguro (IUCN)
Clasificación cientifica
Eukaryota
Animalia
Chordata
Aves
Passeriformes
Turdidae
Erithacus
E. rubecula
Descripción
Erithacus rubecula
Linnaeus, 1758
Distribución cheografica

 Aria de cría.

 Aria d'ocupación sedentaria.

 Aria d'hibernata.

 Aria de probablement extinto y introducción.

O papirroi[1][nota 1] u pitarroi[1][nota 2] (nombre cientifico Erithacus rubecula (Linnaeus, 1758)) ye un muixón tipico y exclusivo d'Europa, mas que mas en o sud d'o continent a on i ye especialment abundant y i reside permanentment. Tamién le s'ha puesto trobar ocasionalment en o norte d'Africa como au migratoria fendo-ie la hibernata. Fa bels 14 cm de longaria, y se puet conoixer facilment per a taca royisca u narancha que tien en o peito, papo y a parte frontal d'a cabeza, que ye d'on que le vien o nombre.

Os papirrois tienen una conducta reproductiva atipica entre as aus, pos ye la fembra qui mira a lo masclo ta criar, metendo-se a rondar per o territorio d'este (os masclos gosan estar muito territorials) y lo grita ta aparellar-se. Os papirrois son d'as pocas aus capables de criar dos cobatas a la vegata, pos mientres a fembra coba os uevos d'una, o masclo alimenta os pollez de l'anterior. Esto el pueden fer perque os chóvens se revolan a partir d'os 12 u 15 días de naixitos, que ye alto u baixo lo tiempo que lis cuesta a os uevos siguients de salir.

A suya alimentación ye diversa, pos minchan insectos, cucos y chicoz invertebratos que troban per o suel, a sobén esgarrapando-ie ta quitar-los, y de primavera u d'agüerro si en pueden trobar, pican tamién lulos.

Cualques anotacions sobre la reproducción

[editar | modificar o codigo]
Papirroi estorrufato per o frido.
Uevos d'Erithacus rubecula
Cuculus canorus + Erithacus rubecula
  • Meses que fan os niedos: entre abril y agosto.
  • Cobatas a l'anyo: Una u dos.
  • Uevos que ponen en cada cobata: d'entre un y seis, de color blanca con puntez.
  • Tiempo que se i están aclucatos: Doce u trece días.

O nombre mas común en en aragonés central ye papirroi[2], documentato en Sobrarbe y Sobrepuerto, asinas como en as localidaz d'Aineto, Arascués, Broto, Biescas, Echo, Guaso, Labata, Mondot, Rodellar, Sobremont, Sallent de Galligo, Panzano, Oto, Sietemo a val de Vio. en a aragonés occidental a denominación mas estendillata ye papirroyo[2], rechistrata en a provincia de Zaragoza y en localidaz como Abiego, Ansó, Arascués y Embún, con as variants paparroi[2] en Lanuza, Pandicosa y Tramacastiella de Tena y paparroyo[2] en Pandicosa.

En aragonés oriental a denominación mas común ye pitarroi[2][nota 3], rechistrata en Ribagorza y a val de Chistau y en localidaz como Benás, Bisagorri, Campo, Castilló de Sos, Grist, La Puebla de Castro, Plan, Sarllé, Saúnc. A variant petirroi[2] se troba en as Corz y Monzón, mientres que pitirroi[2] ye rechistrata en Capella. Existen tamién formas como petoi[2] en Broto y Torla y papis[1][2] en Abiego, relacionatas con as anteriors.

En aragonés centro-oriental y meridional as formas mas comuns son petret[1][2][nota 4] que se documenta en Sobrarbe y concretament en lugars como Buera, Castillón de Sobrarbe, Escalona, Labata, A Espunya, Lo Grau, Guaso, Nerín, Morillo de Sampietro, Mondot, Radiquero, Salas Altas, Saraviello y Tella, pitret[1][2] rechistrata en Plan, petrel[1][2][nota 5] en Nerín y pedret[1][2][nota 6] en Salas Altas. I hai atras formas relacionatas como pedrolet[1][2] en Biescas, Pandicosa y a val de Vio y petrico[1][2] en Estadilla.

Tamién existen mas localment denominacions como rebesta[1][2] rechistrata en Bielsa, barbarroya[1][2] en Alcampell, Fonz y Monzón, ferrera[1][2] en Ansó y ferrería[1][nota 7].

  1. Con as variants papirroyo, paparroi y paparroyo.
  2. Con as variants petirroi, petirroyo, pitirroi, pitarroyo y petoi.
  3. Con a variant pintarroi.
  4. Pronunciato /peˈtɾet/, /peˈtɾeð/, /peˈtɾeɾ/ u /peˈtɾe/ seguntes o lugar.
  5. Con a variant palatalizata petrell.
  6. Pronunciato /peˈðɾeð/.
  7. Con a variant farrería.

Referencias

[editar | modificar o codigo]
  1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 (an) Diccionario aragonés-castellano-catalán. Estudio de Filología Aragonesa. Edacar num. 14. Zaragoza. Edicions Dichitals de l'Academia de l'Aragonés. ISSN 1988-8139. Octubre de 2024 (accesible vía web).
  2. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 (an) Libro de as matas y os animals; Dizionario aragonés d'espezies animals y bechetals. Rafel Vidaller Tricas. Ediciones La Val de Onsera. ISBN 978-84-8986-235-7. 2004.

Se veiga tamién

[editar | modificar o codigo]

Vinclos externos

[editar | modificar o codigo]