Samaveda

Samaveda (sanskr. सामवेद, sāmaveda^IAST, sanskr. सामन् — sāman^IAST, "ritual nəğməsi" və sanskr. वेद — veda^IAST, "bilik" sözlərindən^[1]) — Hinduizmin müqəddəs mətnləri olan Veda məcmusunun üçüncü kitabı.

Ənənəvi sıralamada üçüncü gəlməsinə baxmayaraq, müqəddəslik və liturgik (ayin) baxımdan "Riqveda"dan sonra ən mühüm Veda hesab olunur. Mətnin e.ə. 1300-cü ilə yaxın formalaşdığı ehtimal edilir.^[2]

Məzmunu və liturgik əhəmiyyəti

Samaveda qurbanlıq ritualları zamanı yüksək səslə oxunan ilahi və nəğmələrdən ibarətdir. Mətnin Samhita adlanan metrik hissəsi xüsusilə soma şirəsinin ritual süzülməsi (libasiya), süd və digər tərkib hissələri ilə qarışdırılması mərasimlərində "udqatar" (udgātṛ^IAST) adlı brahman pərəstişkarları tərəfindən oxunan himnlərdən təşkil olunmuşdur.^[3]

Samavedada yer alan misralar sadə mütaliə üçün deyil, xüsusi olaraq yeddi notdan ibarət melodiyalarla (sāman) ifa edilmək üçün nəzərdə tutulmuşdur. Buna görə əsər "Mahnılar vedası" da adlanır.

Riqveda ilə əlaqəsi və strukturu

Samavedanın böyük hissəsi "Riqveda"dan götürülmüş misra və himnlərdən ibarətdir. Lakin bu misralar Riqvedadakı ilkin sırası ilə deyil, dini seremoniyaların tələblərinə müvafiq olaraq yenidən tərtib edilmişdir. Riqveda mətnləri ilə müqayisədə bəzi fərqliliklər mövcuddur; bu fərqlərin bir qismi mətni izah etmək məqsədi daşıyır və ehtimal ki, Riqvedadakı versiyadan daha qədimdir.^[4]

İfa zamanı misralar "qana" (nəğmə kitabları) tərəfindən müəyyən edilmiş qaydalara müvafiq olaraq modulasiyalar, pauzalar, səs uzatmaları və təkrarlarla zənginləşdirilir. Bu qaydaları əks etdirən əsas nəğmə rəhbərlikləri bunlardır:

Qramaqeyaqana (Gramageyagana^IAST) — "Kənd nəğmələri kitabı"
Aranyaqana (Aranyagana^IAST) — "Meşə nəğmələri kitabı"
Uxaqana (Ūhagāna^IAST) və Uxaqayana (Ūhyagāna^IAST) — Samhitanın ikinci hissəsini izləyən köməkçi nəğmə kitabları.

Şakhalar (Redaksiyalar)

Ənənəvi Hind dastanlarına görə, qədimdə Samavedanın minə yaxın redaksiyası (şakha) mövcud olmuşdur. Dövrümüzə bunlardan yalnız bir neçəsi çatmışdır:

Kautxuma (Kauthuma^IAST) — tam şəkildə hifz edilib saxlanılmış əsas redaksiya.
Cayminiya və ya Talavakara (Jaiminīya^IAST) — natamam şəkildə günümüzə çatmışdır. Bu şakhaya "Cayminiya-samhita", "Cayminiya-brahmana", "Cayminiya-upanişad-brahmana" və Kena-upanişad daxildir.

Bundan əlavə, tarixi mənbələrdə Ranayaniya (Ranayana), Şatyamukxya, Vyasa, Bxaquri, Oulundi, Qoulqulvi, Bxanuman-oupamayava, Karat, Maşaka Qarqya, Varsqaqavya və Sqakuqitra kimi şakhaların da adları çəkilir.

Müasir tərcümələri

Müasir dövrdə Samaveda doktor Mridula Kirti tərəfindən hind dilinə poetik şəkildə tərcümə edilmiş və "Samveda Ka Hindi Padyanuvad" adı ilə nəşr olunmuşdur.^[5]

İstinadlar

↑ Flood, Gavin. An Introduction to Hinduism (ingilis). Cambridge: Cambridge University Press. 1996. 35–36. ISBN 978-0-521-43878-0.
↑ Witzel, Michael. Inside the Texts, Beyond the Texts: New Approaches to the Study of the Vedas // Harvard Oriental Series (ingilis). Cambridge: Harvard University. 1997. 257–348. ISBN 978-1-888789-03-4.
↑ Staal, Frits. Discovering the Vedas: Origins, Mantras, Rituals, Insights (ingilis). Penguin Books India. 2008. 107–112. ISBN 978-0-14-309986-4.
↑ Keith, Arthur Berriedale. The Religion and Philosophy of the Veda and Upanishads (ingilis). Harvard University Press. 1925. 18–20.
↑ "Poetic rendering of Samaveda in Hindi". Hindustan Times (ingilis). İstifadə tarixi: 30 iyul 2026.

Biblioqrafiya

Dalal, Rosen. Hinduism: An Alphabetical Guide. Penguin. 2014. ISBN 978-8184752779.
Witzel, Michael, The Development of the Vedic Canon and its Schools: The Social and Political Milieu (PDF) // Witzel, Michael (redaktor), Inside the Texts, Beyond the Texts: New Approaches to the Study of the Vedas, Harvard Oriental Series, Opera Minora; vol. 2, Cambridge: Harvard University Press, 1997
Witzel, Michael, "Autochthonous Aryans? The Evidence from Old Indian and Iranian Texts" (PDF), Electronic Journal of Vedic Studies, 7 (3), 2001: 1–115

Xarici keçidlər

Vikimənbədə bu mətnin orijinalı var.
Bax: Samaveda (original Sanskrit text)

Vikisitatda Sama Veda ilə əlaqədar sitatlar var.

Ralph Griffith, Hymns of the Samaveda 1895, full text, (online at sacred-texts.com)
Veda Prasar Samiti (MP3 examples of vedic chants) Arxivləşdirilib 3 mart 2016 at the Wayback Machine
Samaveda Song Books in Devanagari with svara marks and musical notes file for download
7 swaras in samaveda

[1] Flood, Gavin. An Introduction to Hinduism (ingilis). Cambridge: Cambridge University Press. 1996. 35–36. ISBN 978-0-521-43878-0.

[2] Witzel, Michael. Inside the Texts, Beyond the Texts: New Approaches to the Study of the Vedas // Harvard Oriental Series (ingilis). Cambridge: Harvard University. 1997. 257–348. ISBN 978-1-888789-03-4.

[3] Staal, Frits. Discovering the Vedas: Origins, Mantras, Rituals, Insights (ingilis). Penguin Books India. 2008. 107–112. ISBN 978-0-14-309986-4.

[4] Keith, Arthur Berriedale. The Religion and Philosophy of the Veda and Upanishads (ingilis). Harvard University Press. 1925. 18–20.

[5] "Poetic rendering of Samaveda in Hindi". Hindustan Times (ingilis). İstifadə tarixi: 30 iyul 2026.

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

Lüğətlər və ensiklopediyalar	Böyük norveç · Britannica (onlayn) · Universalis
Normativ yoxlama	GND: 4255075-0