Craig
 | |
| Math | defnydd naturiol  |
|---|---|
| Y gwrthwyneb | pridd |
| Deunydd | rock forming minerals, mwyn |
| Dynodwyr | |
| Freebase | /M/01cbzq |
| Thesawrws y BNCF | 1585 |
 Ffeiliau perthnasol ar Gomin Wicimedia | |
.JPG)
Mewn daeareg mae craig neu greigiau yn globynfaen naturiol wedi ei ffurfio o fwynau. Mae ymddangosiad craig yn dibynnu ar ba fwynau sydd ynddo, ac ar ba broses wnaeth lynu'r gronynnau hynny at eu gilydd. Mae creigiau yn ffurfio ac yn trawsnewid drwy'r cylchred creigiau.
Cânt eu eu dosbarthu yn greigiau igneaidd sy'n cael eu ffurfio gan losgfynyddoedd, creigiau gwaddod a chreigiau metamorffig. Creigiau metamorffig yw creigiau igneaidd neu waddodol wedi'u newid gan wres neu wasgfa. Creigiau sy'n dod o'r gofod y tu hwnt i'r Ddaear yw sêr gwib.
Gall creigiau fod yn fandyllog - mae hyn yn golygu eu bod yn gallu amsugno dŵr yn hawdd a meddalu. Mae hyn am fod tyllau bychain rhwng y gronynnau mwynau yn y graig sy'n galluogi i ddŵr dreiddio rhyngddynt. Mae sialc yn enghraifft o graig fandyllog.
Gweddillion anifeiliaid a phlanhigion mewn creigiau yw ffosilau. Gall gwyddonwyr ddefnyddio ffosilau i amcangyfrif pa mor hir yn ôl y ffurfiodd creigiau.[1] Mae dyddio radiometrig yn ddull arall o ganfod oed craig drwy edrych ar ddirywiad y mwynau ymbelydrol sydd ynddo.
Petroleg yw'r enw ar astudiaeth creigiau (o pétros, y gair Groeg am graig). Mwyngloddio yw'r broses o gloddio am greigiau er mwyn tynnu'r mwynau gwerthfawr ohonynt. Mae dynoliaeth wedi defnyddio creigiau fel offer ac arfau ers Oes y Cerrig. Daeth creigiau megis gwenithfaen a llechfaen yn ddeunydd pwysig ar gyfer adeiladu. Wrth i dechnoleg ddatblygu, crëwyd mathau artiffisial o gerrig gan gynnwys concrit.
Mathau o greigiau
[golygu | golygu cod]Creigiau igneaidd
[golygu | golygu cod]- Basalt
- Creigiau crisialaidd
- Dïorit
- Doleryt
- Gwenithfaen (e.e. Microgwenithfaen gwyn)
- Microdiorite
- Peridotit
- Rhyolitau
Creigiau gwaddod
[golygu | golygu cod]- Calchfaen (e.e. Calchfaen carbonifferaidd)
- Callestr (neu fflint)
- Cerrig llaid
- Glo
- Graenfaen
- Siâl
- Sialc
- Tywodfeini (e.e. Hen Dywodfaen Coch)
Creigiau metamorffig
[golygu | golygu cod]- Carreg las
- Llechfaen (e.e. Llechau duon)
- Marmor
Gweler hefyd
[golygu | golygu cod]Cyfeiriadau
[golygu | golygu cod]- ↑ "Rock cycle (geology) | Geology | Research Starters | EBSCO Research". EBSCO (yn Saesneg). Cyrchwyd 2026-07-10.
