Estatu unitario

Estatu unitario bat, politikan, estatuaren antolamendu mota bat da, boterea aginte zentro bakar batek gordetzen eta gauzatzen duena, estatuaren lurralde osoan jardunda. Horren azpitik egon daitezken administrazio guztiak (lurraldeak, eskualdeak edo udalak, besteak beste) gobernu zentralak emandako eskumenak soilik gauzatu ditzakete, hark izendatuta edo tokiko biztanleek bozketaz hautatuta.^[1]

Munduko estatu gehienak egitura politiko unitario baten arabera daude antolatuak. Estatu unitarioen beste muturrean estatu federalak daude.

Estatu unitario modernoaren kontzeptua Frantzian sortu zen; Ehun Urteko gerraren (1337-1453) ondoren, sentimendu «nazionalek» Frantzia bateratu zuten. Gerrak bizkortu egin zuen Frantzia monarkia feudal batetik estatu unitario bihurtzeko prozesua. Geroago, frantsesek estatu unitarioak zabaldu zituzten konkista militarren bitartez, Europa osoan zehar Napoleondar gerren garaian, eta munduan zehar frantziar inperio kolonial zabalaren bitartez.^[2] Gaur egun, prefetak Frantziako estatu sistema unitarioaren adierazle argiak dira, departamendu bakoitzean estatuaren ordezkari gisa, gobernu zentralaren politikak gauzatzeaz arduratzen baitira.^[4]

Estatu unitarioak, alde batetik, eta federazioak edo estatu federalak, bestetik, oso desberdinak dira. Nazio Batuen Erakundeko kide diren herrialde gehienak gobernu sistema unitarioaz antolatuak daude.

Ezaugarriak

Estatu unitario batek, gehienetan, oinarrizko sistema edo erakunde hauek izan ohi ditu::

Botere legegile bakar bat, herrialde osoarentzat legeak ematen dituena.
Botere judizial bakar bat, zuzenbidea estatuko lurralde osoan aplikatzen duena eta Justizia Auzitegi Gorena ezartzen duena, jurisdikzioa herrialde osoan duelarik.
Botere betearazle bakar bat, maila guztietako gobernariek osatzen dutena (presidentea, gobernadoreak, alkateak eta abar).
Konstituzio politiko bakar bat, lurralde osoan aginpidea duena eta estatuko biztanle guztiak menpean dituena.

Beste era batean adierazita, estatu unitarioetan bakar eta bateratutzat jotzen dira:^[5]

Ordenamendu juridikoa.
Gobernuaren agintea.
Erabaki publikoen hartzaileak (herritarrak).
Lurraldea.

Estatu unitario motak

Estatu unitario zentralizatua

Zentralismoa doktrina politiko bat da, zentralizazio politiko edo administratiboa aldarrikatzen duena. Hau da, zentralismoak sistema politiko bat sustatzen du, non gobernu zentralak botere eta ahalmen gehienak biltzen baititu herrialdea zuzentzeko. Beraz, estatuak bereganatzen ditu eskumen guztiak gobernu modu horretan.

Estatu erabat zentralizatu batean batasun politiko, territorial eta administratibo estu bat dago; hau da, gobernu zentralak erabaki politikoak hartzeko botere nagusia du, eta herrialdeko eskumen guztien kudeaketa administratiboaz arduratzen da. Gobernu antolamendu hau ez dago oso hedatua, bere forma hutsean ia mikroestatuetan bakarrik baita aplikagarri. Alabaina, badira beste gobernu modu zentralista ez hain garbiak, adibidez, Frantzian, non deszentralizazio administratiboa baitago^[6] eta Hispanoamerikako herrialde batzuetan, non gobernu zentrala baitago, nazioz azpiko gobernu eskumen mugatukoekin.^[7]

Estatu unitario deszentralizatuak

Deskontzentrazioa edo deszentralizazioa administrazio teknika bat da, eskumenen jabetza edo egikaritza eskualdatzeko hierarkikoki mendekoa den administrazio publiko bereko beste organo bati. Deskontzentrazioa hierarkian lotutako organoen artean egiten da beti, beheranzko norabidean, jakina. Horrela, eskumenaren jabetza eskualdatzen bada —eta ez soilik eskumenaren aplikazioa edo erabilera—, eskumena jasotzen duen organoak berea balitz bezala erabiltzen du.^[8] Nolanahi den ere, ez dago definizio zehatz bat ematerik deszentralizazio politikoaz, forma eta aldagai asko har ditzakeenez.^[9]

Estatu erregionalizatuak dira estatu unitario deszentralizatuen molde bat. Estatuaren azpiko lurralde unitateei —erregioak; Espainian autonomia erkidego direnak— pixkanaka botere politiko propioak —nahiz ez jatorrizkoak izan— emandako estatu unitarioak dira. Eredu horren arabera, erregioak politikoki autonomoak diren arren, subiranotasun bakarretik abiatuta hartzen dute autonomia.^[10]

Eskualde edo erregioek autonomia politiko handi bat eskuratu arren, estatu federalekiko desberdintasuna da estatu erregionalizatuan edo autonomikoan elementu nuklearra dela botere iturria legeria orokorra dela, aitortzen duena alderdien autonomiarako eskubidea. Zentrotik periferiara doan botere fluxu gisa deskriba daiteke, batasunari kalterik egin gabe. Lurralde unitateen autonomia politikoa duen estatu unitario bat da. Estatu federalean, aldiz, botere fluxua lurraldeetatik batasunera doa, hura sortzeko. Alderdi bakoitzak subiranoki erabakitzen du, berdinen arteko itun baten bidez, antolamendu zabalago bat sortzea; estatu autonomiko batean, ordea, integratutako alderdiek ez dute botere konstituziogile propiorik, eta estatu federalarenak baino kontrol askoz zorrotzagoen mende daude.^[11]

Estatu unitarioen zerrenda

Errepublika unitarioak

Monarkia unitarioak

Erreferentziak

↑ (Ingelesez) «Unitary state» EBSCO Research (web.archive.org) (kontsulta data: 2026-04-03).
↑ (Ingelesez) Holmes, Urban Tigner; Schutz, Alexander Herman. (2012). A History Of The French Language. Whitefish: Literary Licensing LLC, 19. or. ISBN 978-1258477929. OCLC .1498662002.
↑ (Frantsesez) «Décret n°2004-374 du 29 avril 2004 relatif aux pouvoirs des préfets, à l'organisation et à l'action des services de l'État dans les régions et départements» Légifrance 2004-04-29.
↑ Frantziako legeriaren arabera, «prefeta estatuko agintearen gordailuzaina da, eta haren jardunaren koherentziaren bermatzailea bere ardurapeko lurralde osoan. Lehen ministroa eta ministro guztiak ordezkatzen ditu».^[3]
↑ (Frantsesez) «État unitaire : définition et différences avec l'État fédéral» JurisLogic (web.archive.org) 2023-08-03 (kontsulta data: 2026-04-03).
↑ (Frantsesez) «Qu'est-ce que la décentralisation ?» Vie publique (web.archive.org) (kontsulta data: 2026-04-03).
↑ (Gaztelaniaz) Finot, Iván. (2007). «Los procesos de descentralización en América Latina» Investigaciones Regionales 10: 173-205. or. ISSN 1695-7253..
↑ (Frantsesez) «Décentralisation» Géoconfluences (web.archive.org) 2024 (kontsulta data: 2026-04-03).
↑ (Ingelesez) Schneider, Nathan. (2019-07-04). «Decentralization: an incomplete ambition» Journal of Cultural Economy 12 (4): 265-285. or. doi:10.1080/17530350.2019.1589553. ISSN 1753-0350. (kontsulta data: 2026-04-03).
↑ Ribó & Pastor 2023, 605. or. .
↑ Ribó & Pastor 2023, 606, 610. or. .

Bibliografia

(Ingelesez) Kelsen, Hans. (1924). «The Conception of the State and Social Psychology» The International Journal of Psycho-Analysis V.1: 1-38. or. ISSN 0020-7578..
(Gaztelaniaz) Ribó, Rafael; Pastor, Jaime. (2023). «Estructura territorial del Estado» Manual de ciencia política (Madrid: Tecnos. Edit.: Miquel Caminal Badia, Xavier Torrens): 599-693. or. ISBN 978-8430987856. OCLC .1398465336.

Ikus, gainera

Kanpo estekak

(Ingelesez) Enciclopaedia Britannica: unitary state.

Datuak: Q179164

[1] (Ingelesez) «Unitary state» EBSCO Research (web.archive.org) (kontsulta data: 2026-04-03).

[2] (Ingelesez) Holmes, Urban Tigner; Schutz, Alexander Herman. (2012). A History Of The French Language. Whitefish: Literary Licensing LLC, 19. or. ISBN 978-1258477929. OCLC .1498662002.

[3] (Frantsesez) «Décret n°2004-374 du 29 avril 2004 relatif aux pouvoirs des préfets, à l'organisation et à l'action des services de l'État dans les régions et départements» Légifrance 2004-04-29.

[4] Frantziako legeriaren arabera, «prefeta estatuko agintearen gordailuzaina da, eta haren jardunaren koherentziaren bermatzailea bere ardurapeko lurralde osoan. Lehen ministroa eta ministro guztiak ordezkatzen ditu».^[3]

[5] (Frantsesez) «État unitaire : définition et différences avec l'État fédéral» JurisLogic (web.archive.org) 2023-08-03 (kontsulta data: 2026-04-03).

[6] (Frantsesez) «Qu'est-ce que la décentralisation ?» Vie publique (web.archive.org) (kontsulta data: 2026-04-03).

[7] (Gaztelaniaz) Finot, Iván. (2007). «Los procesos de descentralización en América Latina» Investigaciones Regionales 10: 173-205. or. ISSN 1695-7253..

[8] (Frantsesez) «Décentralisation» Géoconfluences (web.archive.org) 2024 (kontsulta data: 2026-04-03).

[9] (Ingelesez) Schneider, Nathan. (2019-07-04). «Decentralization: an incomplete ambition» Journal of Cultural Economy 12 (4): 265-285. or. doi:10.1080/17530350.2019.1589553. ISSN 1753-0350. (kontsulta data: 2026-04-03).

[FOOTNOTERibóPastor2023605.-10] Ribó & Pastor 2023, 605. or. .

[FOOTNOTERibóPastor2023606,_610.-11] Ribó & Pastor 2023, 606, 610. or. .

[1]

[2]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[3]