close
Edukira joan

Estonia Antzokia

Wikipedia, Entziklopedia askea
Estonia Antzokia
Kokapena
Herrialdea Estonia
KonderriHarjuko konderria
UdalerriTallinn
Koordenatuak59°26′05″N 24°45′03″E / 59.4347°N 24.7508°E / 59.4347; 24.7508
Mapa
Inaugurazioa1913
Arkitektura
ArkitektoaWivi Lönn
Armas Lindgren
Estiloaarkitektura modernista
Ondarea

Estonia Antzokia (jatorriz Estonia Antzoki eta Gizarte Etxea)[1] Tallinnen dagoen antzoki eta kontzertu areto bat da. Art Nouveau estiloko antzoki eraikin hau Armas Lindgren eta Wivi Lönn finlandiar arkitektoek diseinatu zuten eta hiriko eraikinik handiena bihurtu zen, 1913aren amaieran.[2]

Eraikinak Estonia Antzoki Aretoa hartzen du hegal batean eta Estonia Kontzertu Aretoa bestean. Jatorrizko diseinuaren arabera, antzoki aretoak 874 eserleku zituen eta kontzertu aretoak 1.200. Eraikinaren bi hegal edo areto gorputz handien artean, neguko lorategi bat dago, behe aldean.

Eraikin katalogatua eta monumentu historikoa da.[3]

Historia

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Estonia Elkartearen antzerki taldea 1895az geroztik hasi zen abesti antzezlanak, herri antzezpenak eta fartsak antzezten. XX. mendearen hasieran iritsi ziren drama serioagoak eszenatokira. 1906an, Estonia antzerki talde profesionala sortu zen elkartean oinarriturik, Paul Pinn eta Theodor Altermann zuzendari eta aktoreen ekimenez, elkartearekin eta 1908an sortutako Estonia Antzoki Kooperatiba Elkartearekin lotuta, 1940ra arte.

Hiriko gobernuak lurzati bat esleitu zion Estonia Elkarteari, 1904an, gerora eraikiko zen Tallinn Antzokiaren eta merkatu plazaren ondoan. Eraikina jasotzeko dirua zozketak eta festa gauak antolatuz bildu zen, eta bigarren iturria 25 errubloko akzioak izan ziren. Akziodun handienak izan ziren Estonia Elkartea bera, 525 akziorekin, eta Tallinngo Elkarrekiko Kreditu Kooperatiba, 182 akziorekin, baina akziodunen artean pertsona pribatu asko ere bazeuden. Eraikinaren azken kostua 811.416 errublo eta 32 kopek izan zen, eta horietatik 710.000 errublo sozietatearen zuzendaritzako kideen eta sozietate mugatu pribatuaren senide hurbilen izenean emandako eta higiezinen bidez bermatutako maileguetatik etorri ziren.[4] Tallinn-eko Estoniako Abesti eta Jolas Elkarteak "Estonia" eraikina 1912-1913an eraiki zuen estoniarrentzako zentro gisa, antzoki eta kontzertu areto batekin, elkartearekin, jatetxearekin, kasinoarekin eta negozio lokalekin, Merkatu Berriaren ondoan. Aurretik, Estonia Elkarteak eta antzerki taldeak orduko Väike-Tartu autobidean zegoen 25. solairu bakarreko eraikina erabiltzen zuten beren lanerako,[5] geroago Tallinngo Langileen Antzokia hartu zuena.

Lehenengo eraikina (1944ra arte)

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
Merkatu Berriaren ikuspegia, Estonia Antzokia eraiki aurretik eta ondoren.

Eraikina 1913ko abuztuaren 24an) zabaldu zen, Hamlet emanaldi batekin estreinaldi gauean, eta programan C.R. Jakobsonen Arthur eta Anna, Joseph Haydnen Urtaroak oratorioa, Engelbert Humperdincken Hänsel und Gretelopera eta Estoniako zein nazioarteko musika lanen sinfonia kontzertu bat zirela. Garai hartan, Estonia Antzokiko eraikina Tallinngo eraikin berririk handiena izan zen. Kontzertu aretoak hiriko organo moderno eta handienetako bat zuen, A. Terkmann maisuaren lantegian eraikia.[6]

Lehen Mundu Gerran, kontzertu aretoaren hegala erietxe militar gisa erabili zen 1918ra arte, eta emanaldi guztiak antzokiko aretoan egiten jarraitu ziren. Independentzia Gerran (1918-1920), Estoniako Errepublikako lehen parlamentua, konstituzio bat egiteko aginduaz, eraikinean bildu zen, 1919ko apirilaren 23an.

1920ko hamarkadan, handitzeak egin ziren antzoki eraikinean. 1934ko berreraikuntzan, Areto Zuriaren aurrealdea, lehenago patiora irekitzen zena, itxi egin zen, eta Areto Berdea gehitu zitzaion antzoki eraikinari.

Eraikina oso kaltetua izan zen Bigarren Mundu Gerran. 1944ko martxoaren 9an, Sobietar Armada Gorriko Aire Armadak Tallinn airetik eraso zuenean, antzokiko eraikina ia erabat suntsitu zen, bonba batek eragindako sutearen ondorioz..

Antzokia suntsitu ondoren, Estoniako Gobernuak batzorde bat eratu zuen, 1944ko apirilean, eraikina berreraikitzeko aukerak aztertzeko eta neurri egokiak bilatzeko.[7]

Zaharberrikuntza

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Estonia Antzoki eta Kontzertu Aretoa 1945-1951 bitartean zaharberritu zuten, Alar Kotl arkitektoaren proiektuaren arabera, jatorrizko itxura partzialki gordeta, baina berrikuntza batzuk eginda. Besteak beste, hegoaldeko aitzindegiaren leihoen arteko eremuetan zutabe dorikoekin apaindu zituzten. 1944an suntsitutako eraikinaren berreraikuntza proiektuak hegoaldeko aldea bere jatorrizko forman zaharberritzea zehazten zuenez, iparraldeko hegalean eraiki ziren beharrezko gela gehigarriak. Berritutako eraikina gerra aurretik baino 1,4 aldiz zabalagoa zen. 1946an, berriro zabaldu zen Estonia Kontzertu Aretoa, eta 1947ko udazkenean, Estonia Antzoki Aretoa. Eraikin osoaren zaharberritzea 1951rako amaitu zen.

Antzoki aretoko sabaia fresko pintura batekin apaintzea erabaki zuten. Sobietar okupazio agintariek agindu zuten sabaiko pinturaren gaia izan behar zela, Stalinen gidaritzapean, «berreraikuntza sozialista handiko lana» eta «etsaiak suntsitu zuenaren zaharberritzea» islatzea.[8] Lana Elmar Kits, Evald Okas eta Richard Sagrits artistek margotu zuten. Artistek sabaia lau zatitan banatu behar zuten: eszenatokiko zatia etsaiaren aurkako garaipenari eta biztanleriak sobietar heroiei egindako harrera alaiari eskainita dago, beste muturreko zatiak abesti jaialdi bat irudikatzen du, ezkerreko aldeak nekazaritza gai bat irudikatzen du, eta eskuineko aldeak industria eta arrantza gai bat.[8]

Gainera, 16 behe erliebe egin ziren antzokiko aretoa apaintzeko, garai hartako sobietar errepubliken kopuruaren arauz.[9] Aginduak zehazten zuten erliebe bakoitzak zegokion sobietar errepublikaren izaera nazionala transmititu behar zuela, eta bigarren mailako motiboek herrialdearen ezaugarri bereizgarriak, hau da, ezaugarri ekonomiko eta apaingarri nazionalak azpimarratu behar zituztela.[9] Erliebeen beheko ertzean zinta apaingarri bat ezarri zuten, errepublikaren izenarekin.[9] Zortzi estoniar artista aritu ziren behe erliebeak lkantzen: Ferdi Sannamees (Errusiako Sobietar Errepublika Sozialista Federatiboa eta Tajikistango SES), Paul Horma (Estoniako SES eta Armeniako SES), Juhan Raudsepp (Letoniako SES eta Azerbaijango SES), Voldemar Mellik (Ukrainako SES eta Kazakhstango SES), August Vomm (Bielorrusiako SES eta Kareliako SES Autonomoa), Aleksander Kaasik (Moldaviako SES eta Uzbekistango SES), Enn Roos (Georgiako SES) eta Herman Halliste (Turkmenistango SES).[10]

Estonia independente berrian

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Estoniak berriro independentzia berreskuratu zuelarik, Estonia Antzokiak berreraikuntza lan luzeak ezagutu zituen. Eraikinaren erdiko zatia 1991n amaitu zen, eta neguko lorategi gisa erabili zen kontzertu eta festa txikiak egiteko. Ganbera musika areto bat ireki zen 2006an.

XXI. mendearen hasieran, eraikinak Estonia Antzokia izaten jarraitzen zuen, hiru erakunde independenteren esku: Estoniako Opera Nazionala, Estoniako Kontzertua eta Estoniako Orkestra Sinfoniko Nazionala.

1990-1992 bitartean, Riigikogu Estoniako Parlamentuaren hamar saioak Estoniako Kontzertu Aretoan egin ziren.

Estonia Antzokiaren eraikina Estoniako 50 krooneko billetean agertu zen, 1994-2011 bitartean zirkulazioan egon zen bitartean.

Kontzertu aretoa

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Aretoak mila eserleku ditu. Bilera gela edo dantza areto gisa ere erabil daiteke.

Estoniako Kontzertu Aretoan Lehen kontzertua 1913ko irailaren 7an izan zen.

Aretoa 1997an berritu zen. Hamarkadatan zehar, kultura eta estatu pertsonaia askoren hileta zeremoniak egin dira bertan.

Antzoki aretoa

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Antzoki aretoa bi alditan zaharberritu zen: 1946an, gerran jasandako suntsiketaren ostean,[1] eta 2005ean, Estoniak independentzia berreskuratu eta hamabost urtera.[1]

Irudi galeria

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Erreferentziak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
  1. 1 2 3 (Estonieraz) Naan, Gustav; Kaevats, Ü. (1985-2007). Eesti entsüklopeedia. Tallinn: Valgus, 384. or. ISBN 978-5899000034. OCLC .15488701.
  2. ↑ (Estonieraz) Päts, Riho, ed. (1938-10-29). «Estoniako Antzoki Etxearen 25. urteurrena» Muusikaleht (Tallinn: Eesti Lauljate Liit) 10. zk: 210-212.. (kontsulta data: 2026-04-22).
  3. ↑ (Estonieraz) «1071 "Estonia" teatrihoone, 1911-1913. a, 1946-1950. a ("Estonia" antzoki eraikina, 1911-1913, 1946-1950 bitartean)» Kultuurimälestiste Registris (Kultur Monumentuen Erregistroa) (kontsulta data: 2026-04-22).
  4. ↑ (Estonieraz) Peets, Hugo. (1938). Estonia teatri- ja kontserthoone ajalugu. Tallinn OCLC .9810982282.
  5. ↑ (Estonieraz) Jaanson, Kaido. (2005). «Mis juhtus 1905. a. 11.(24.) detsembri õhtul Voltas? Katse rekonstrueerida minevikku (Zer gertatu zen 1905eko abenduaren 11ko (24) arratsaldean Voltan? Iragana berreraikitzeko saiakera)» Tuna (Tallinn) 4 ISSN 1406-4030..
  6. ↑ (Errusieraz) Тырмаское звероводческое хозяйство ЭРСПО: проспект (A. A. Terkman Revel organo eta harmonio fabrika: 1882an sortua). Ревель : Цветков и Китцель 1915 (kontsulta data: 2026-04-22).
  7. ↑ (Estonieraz) «Estonia teatrihoone taasülesehitamise komisjon oli koos (Estonia Antzokiaren eraikina berreraikitzeko batzordea elkartu zen)» Eesti Sõna, 14. zk. 88, 1944-04-16 (kontsulta data: 2026-04-22).
  8. 1 2 (Estonieraz) Genss, Julius. (1948-05-08). «"Estonia" teatrisaali laemaalist ("Estonia" antzokiko aretoko sabaiko pinturak)» Sirp ja Vasar (Mailua eta Igitaia) ISSN 0134-4579..
  9. 1 2 3 (Estonieraz) «Eesti Nõukogude Kunstnike Liidu skulptorite brigaad RT "Estonia" sisereljeefide kujundamisel (Estoniako Sobietar Artista Eskultoreen Brigada Batasunak "Estonia"ren barnealdeko erliebeak diseinatzen)» Sirp ja Vasar (Mailua eta Igitaia) 1946-10-05 ISSN 0134-4579..
  10. ↑ (Estonieraz) Eller, Mart-Ivo. (1964). «Ehitusplastikast ja Nõukogude Eesti ehitusplastika arengust 1940-1962 (Eraikuntzako lan plastikoak eta garapena Sobietar Estonian 1940-1962)» Eesti NSV Teaduste Akadeemia Toimetised. Ühiskonnateaduste Seeria (Estoniako SESko Zientzien Akademiaren Aktak) (Tallinn)  doi:10.3176/hum.soc.sci.1964.2.03. (kontsulta data: 2026-04-22).

Ikus, gainera

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Kanpo estekak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
"https://eu.wikipedia.org/w/index.php?title=Estonia_Antzokia&oldid=10697128"(e)tik eskuratuta