Parlimen Australia
| Parlimen Australia | |
|---|---|
| Parliament of Australia | |
 | |
| Parlimen ke-48 | |
| Jenis | |
| Jenis | |
| Dewan | Senat Dewan Perwakilan |
| Sejarah | |
| Diasaskan | 9 Mei 1901 (sidang pertama) |
| Kepimpinan | |
Charles III sejak 8 September 2022 | |
Sam Mostyn sejak 1 Julai 2024 | |
| Struktur | |
| Ahli | 226 (150 ahli Dewan Perwakilan dan 76 senator) |
| Pilihan raya | |
Sistem pengundian Dewan Perwakilan | Pengundian keutamaan penuh dalam bahagian pilihan raya ahli tunggal |
Sistem pengundian Senat | |
Pilihan raya terakhir Dewan Perwakilan | 3 Mei 2025 |
Pilihan raya terakhir Senat | 3 Mei 2025 (separa) |
Pilihan raya seterusnya bagi Dewan Perwakilan | Belum ditetapkan (selewat-lewatnya 23 September 2028) |
Pilihan raya seterusnya bagi Senat | Belum ditetapkan (secara amali selewat-lewatnya 20 Mei 2028) |
| Tempat persidangan | |
 | |
| Bangunan Parlimen Canberra, Wilayah Ibu Negara Australia | |
| aph | |
sunting  | |
Parlimen Australia (bahasa Inggeris: Parliament of Australia), yang dinamakan Parlimen Persekutuan dalam Perlembagaan Australia dan turut dikenali sebagai Parlimen Komanwel, ialah badan perundangan persekutuan Australia. Menurut seksyen 1 Perlembagaan, Parlimen terdiri daripada tiga unsur, iaitu Raja Australia, Senat dan Dewan Perwakilan. Raja lazimnya melaksanakan fungsi perlembagaannya dalam Parlimen melalui gabenor jeneral.[1]
Parlimen menggabungkan unsur kerajaan berparlimen Westminster dengan struktur persekutuan yang dipengaruhi oleh Kongres Amerika Syarikat. Kerajaan dibentuk berdasarkan sokongan dalam Dewan Perwakilan, tetapi Senat bukan sekadar dewan penasihat: kecuali beberapa batasan terhadap rang undang-undang kewangan, kedua-dua dewan mempunyai kuasa perundangan yang hampir setara. Dewan Perwakilan mewakili penduduk melalui bahagian pilihan raya ahli tunggal, manakala Senat memberikan perwakilan yang sama kepada setiap negeri tanpa mengira jumlah penduduknya.[2][3]
Sesuatu rang undang-undang pada lazimnya perlu diluluskan dalam bentuk yang sama oleh kedua-dua dewan sebelum menerima perkenan diraja daripada gabenor jeneral. Parlimen turut mengawasi kerajaan melalui perbahasan, sesi pertanyaan, pemeriksaan perbelanjaan, usul, petisyen dan sistem jawatankuasa. Parlimen ke-48 dibuka pada 22 Julai 2025 selepas pilihan raya persekutuan pada 3 Mei tahun yang sama.[4]
Kedudukan perlembagaan
[sunting | sunting sumber]Kuasa perundangan Komanwel terletak pada Parlimen menurut Bab I Perlembagaan. Tidak seperti Parlimen United Kingdom, Parlimen Australia tidak mempunyai kedaulatan perundangan yang tidak terbatas. Parlimen hanya boleh menggubal undang-undang dalam ruang kuasa yang diberikan oleh Perlembagaan, termasuk perkara yang disenaraikan dalam seksyen 51 serta kuasa lain yang terkandung dalam Perlembagaan. Kuasa yang tidak diserahkan kepada Komanwel pada asasnya kekal pada negeri-negeri.[1]
Sekiranya undang-undang persekutuan dan undang-undang negeri bercanggah, seksyen 109 memperuntukkan bahawa undang-undang persekutuan mengatasi undang-undang negeri setakat percanggahan tersebut. Namun, Mahkamah Tinggi Australia boleh melalui semakan kehakiman memutuskan bahawa sesuatu undang-undang persekutuan tidak sah jika Parlimen telah bertindak melampaui bidang kuasanya. Perlembagaan sendiri pula hanya boleh dipinda melalui tatacara referendum yang ditetapkan dalam seksyen 128.[1]
Walaupun Perlembagaan membahagikan fungsi kerajaan antara Parlimen, eksekutif dan badan kehakiman, pemisahan antara badan perundangan dengan eksekutif tidak mutlak. Menurut sistem kerajaan bertanggungjawab, perdana menteri dan para menteri merupakan ahli Parlimen serta bertanggungjawab secara politik kepada Parlimen, khususnya Dewan Perwakilan. Sebaliknya, kuasa kehakiman persekutuan dilaksanakan oleh Mahkamah Tinggi dan mahkamah lain yang diwujudkan atau diberi bidang kuasa oleh Parlimen.
Sistem “Washminster”
[sunting | sunting sumber]Gabungan dua tradisi perlembagaan ini kadang-kadang digelar sistem “Washminster”, iaitu lakuran nama Washington dan Westminster. Istilah tersebut merupakan gambaran analitis dan bukannya istilah dalam Perlembagaan.[5]
Daripada tradisi Westminster, Australia mengambil prinsip raja berperlembagaan, kerajaan bertanggungjawab, kabinet yang terdiri daripada ahli Parlimen dan keperluan kerajaan mengekalkan keyakinan dewan rakyat. Daripada model persekutuan Amerika Syarikat pula datangnya sebuah Senat yang dipilih secara langsung, memberikan perwakilan yang sama kepada negeri-negeri dan memiliki kuasa perundangan yang luas.
Walau bagaimanapun, senator bukan perwakilan yang terikat kepada arahan kerajaan negeri masing-masing. Dalam amalan moden, gabungan parti dan disiplin parti biasanya lebih mempengaruhi pengundian berbanding pendirian negeri. Sistem pilihan raya berkadar Senat turut meningkatkan kemungkinan parti kecil dan calon bebas memperoleh kerusi, menyebabkan kerajaan sering tidak mempunyai majoriti dalam dewan tersebut.[6]
Komposisi
[sunting | sunting sumber]Raja dan gabenor jeneral
[sunting | sunting sumber]Raja Australia merupakan salah satu unsur Parlimen, tetapi tidak menghadiri urusan perundangan harian. Sejak 8 September 2022, jawatan tersebut disandang oleh Charles III.[7]
Pada peringkat persekutuan, kebanyakan fungsi Raja dilaksanakan oleh gabenor jeneral. Antara kuasanya termasuk memanggil dan memprorog Parlimen, membubarkan Dewan Perwakilan, melantik para menteri serta memberikan atau menangguhkan perkenan terhadap rang undang-undang. Gabenor jeneral juga boleh membubarkan kedua-dua dewan serentak dalam keadaan yang ditetapkan oleh seksyen 57 Perlembagaan.[8]
Menurut konvensyen, hampir semua kuasa tersebut dilaksanakan atas nasihat perdana menteri atau menteri yang berkenaan. Walau bagaimanapun, sebilangan kecil “kuasa simpanan” boleh digunakan tanpa atau bertentangan dengan nasihat menteri dalam keadaan luar biasa. Lingkungan tepat kuasa ini tidak dihuraikan sepenuhnya dalam Perlembagaan dan terus menjadi bahan perbahasan perlembagaan, khususnya berhubung pemecatan kerajaan Whitlam pada 1975.
Gabenor jeneral semasa ialah Sam Mostyn, yang mengangkat sumpah pada 1 Julai 2024.[9]
Senat
[sunting | sunting sumber]
Senat ialah dewan tinggi Parlimen dan mempunyai 76 senator. Setiap enam negeri memilih 12 senator, manakala Wilayah Ibu Negara Australia dan Wilayah Utara masing-masing memilih dua senator. Perwakilan yang sama bagi setiap negeri merupakan salah satu unsur persekutuan utama dalam Perlembagaan dan menyebabkan nilai perwakilan setiap senator berbeza dengan ketara mengikut jumlah penduduk negeri.[3]
Senator negeri biasanya berkhidmat selama enam tahun. Separuh daripada kerusi negeri dipertandingkan setiap tiga tahun dalam pilihan raya separa Senat. Tempoh senator wilayah pula berkaitan dengan tempoh Dewan Perwakilan dan tamat sehari sebelum hari mengundi bagi pilihan raya Dewan yang berikutnya.[10] Dalam pembubaran berganda, kesemua 76 kerusi Senat dipertandingkan serentak.
Senat memilih seorang presidennya daripada kalangan senator. Presiden mempengerusikan persidangan, mentafsir dan melaksanakan peraturan tetap serta mewakili Senat dalam hubungan rasminya. Berbeza dengan Speaker Dewan Perwakilan, Presiden Senat mempunyai undi biasa sebagai senator tetapi tidak mempunyai undi pemutus; jika undi terikat, usul tersebut tidak diluluskan. Presiden semasa ialah Sue Lines, yang dipilih semula pada 22 Julai 2025.[11]
Dewan Perwakilan
[sunting | sunting sumber]
Dewan Perwakilan ialah dewan rendah dan “dewan kerajaan” dalam sistem Australia. Dewan ini kini mempunyai 150 ahli, dengan setiap ahli mewakili satu bahagian pilihan raya geografi. Bilangan kerusi yang diperuntukkan kepada setiap negeri ditentukan terutamanya berdasarkan jumlah penduduk, walaupun Perlembagaan menjamin sekurang-kurangnya lima kerusi kepada setiap negeri asal. Wilayah-wilayah diberikan perwakilan menurut undang-undang persekutuan.[2]
Seksyen 24 Perlembagaan menetapkan hubungan yang dikenali sebagai nexus, iaitu bilangan ahli Dewan Perwakilan hendaklah, setakat yang dapat dilaksanakan, kira-kira dua kali bilangan senator negeri. Senator wilayah tidak diambil kira dalam pengiraan tersebut.[1]
Tempoh maksimum Dewan ialah tiga tahun dari tarikh persidangan pertamanya, tetapi gabenor jeneral biasanya membubarkannya lebih awal atas nasihat perdana menteri bagi mengadakan pilihan raya. Dewan memilih seorang Speaker untuk mempengerusikan urusannya. Speaker pada umumnya tidak mengambil bahagian dalam pengundian biasa tetapi boleh memberikan undi pemutus apabila undi terikat. Milton Dick, yang mula-mula dipilih pada 26 Julai 2022, dipilih semula tanpa tentangan pada 22 Julai 2025.[12]
Pilihan raya dan perwakilan
[sunting | sunting sumber]Pilihan raya persekutuan dikendalikan oleh Suruhanjaya Pilihan Raya Australia menurut Commonwealth Electoral Act 1918. Pendaftaran sebagai pemilih dan pengundian diwajibkan bagi kebanyakan warganegara Australia yang layak dan berumur sekurang-kurangnya 18 tahun. Pengundian dijalankan secara sulit.[13][14]
Pemilihan Dewan Perwakilan
[sunting | sunting sumber]Setiap bahagian pilihan raya Dewan memilih seorang ahli melalui pengundian keutamaan penuh, yang merupakan suatu bentuk undian penentuan segera. Pemilih perlu menomborkan semua calon mengikut urutan pilihan. Sekiranya tiada calon memperoleh lebih separuh undi pilihan pertama, calon dengan undi paling sedikit disingkirkan dan undinya dipindahkan mengikut pilihan berikutnya. Proses itu diteruskan sehingga seorang calon memperoleh majoriti mutlak.[15]
Sempadan bahagian pilihan raya disemak melalui proses pengagihan semula. Proses ini bertujuan menyesuaikan perwakilan dengan perubahan penduduk serta memastikan bilangan pemilih dalam setiap bahagian kekal dalam julat yang ditetapkan oleh undang-undang. Bilangan keseluruhan kerusi Dewan juga boleh berubah apabila bilangan kerusi yang diperuntukkan kepada negeri dan wilayah dihitung semula.
Pemilihan Senat
[sunting | sunting sumber]Senator dipilih melalui perwakilan berkadar menggunakan undian boleh pindah tunggal. Setiap negeri dan wilayah bertindak sebagai satu kawasan pilihan raya berbilang ahli. Calon perlu mencapai kuota tertentu, yang dihitung berdasarkan jumlah undi formal dan bilangan kekosongan. Undi lebihan calon yang telah mencapai kuota serta undi calon yang disingkirkan dipindahkan menurut pilihan berikutnya pada kertas undi.[16]
Pemilih boleh mengundi “di atas garisan” dengan menomborkan sekurang-kurangnya enam kumpulan parti atau “di bawah garisan” dengan menomborkan sekurang-kurangnya 12 calon. Sistem ini lazimnya menghasilkan perwakilan parti yang lebih berkadar berbanding keputusan Dewan Perwakilan dan memudahkan parti kecil atau calon bebas memenangi kerusi.[16]
Tarikh pilihan raya
[sunting | sunting sumber]Pilihan raya Dewan dan pilihan raya separa Senat biasanya diadakan serentak, tetapi tempoh kedua-dua dewan tidak diselaraskan sepenuhnya oleh Perlembagaan. Selepas pembukaan Parlimen ke-48 pada 22 Julai 2025, pilihan raya serentak Dewan dan separuh Senat boleh diadakan seawal 7 Ogos 2027. Tarikh praktikal terakhir bagi pilihan raya serentak ialah 20 Mei 2028. Sekiranya pilihan raya Dewan diadakan secara berasingan, tarikh Sabtu terakhir yang mungkin ialah 23 September 2028.[17]
Pembentukan kerajaan, pembangkang dan bangku silang
[sunting | sunting sumber]Perdana menteri tidak dipilih secara langsung oleh pengundi dalam satu pilihan raya nasional dan Dewan Perwakilan tidak mengadakan undian rasmi untuk memilihnya selepas setiap pilihan raya. Menurut konvensyen, gabenor jeneral melantik sebagai perdana menteri pemimpin parti atau gabungan yang berkemungkinan memperoleh dan mengekalkan keyakinan majoriti Dewan Perwakilan.[18]
Perdana menteri dan para menteri membentuk Kabinet serta majlis eksekutif. Menurut seksyen 64 Perlembagaan, seseorang menteri yang bukan ahli mana-mana dewan perlu menjadi senator atau ahli Dewan Perwakilan dalam tempoh tiga bulan. Walaupun para menteri boleh datang daripada kedua-dua dewan, perdana menteri hampir sentiasa merupakan ahli Dewan Perwakilan kerana kerajaan bergantung pada keyakinan dewan tersebut.[1]
Kerajaan boleh kehilangan kuasa jika kalah dalam pilihan raya, meletakkan jawatan atau tidak lagi memperoleh keyakinan dan perbekalan daripada Dewan Perwakilan. Kekalahan pada setiap usul kerajaan tidak semestinya merupakan kehilangan keyakinan; kepentingan sesuatu undian ditentukan oleh kandungan usul, perisytiharan kerajaan dan konvensyen yang berkaitan.
Parti atau gabungan bukan kerajaan yang terbesar biasanya menjadi Pembangkang rasmi. Pemimpinnya mengetuai kabinet bayangan yang meneliti dasar dan pentadbiran kerajaan. Ahli yang bukan sebahagian daripada kerajaan atau Pembangkang rasmi berada pada bangku silang, termasuk wakil parti kecil dan ahli bebas.
Politik Dewan sejak awal abad ke-20 lazimnya didominasi oleh persaingan antara Parti Buruh Australia dengan parti-parti bukan Buruh, terutamanya Parti Liberal Australia dan Parti Kebangsaan Australia yang bekerjasama dalam Gabungan. Namun, Dewan tidak terbatas kepada dua parti dan pada beberapa penggal kerajaan minoriti perlu bergantung pada sokongan ahli bangku silang. Senat pula secara amnya mempunyai susunan parti yang lebih pelbagai kerana sistem perwakilan berkadar.[19]
Kuasa dan tatacara
[sunting | sunting sumber]Penggubalan undang-undang
[sunting | sunting sumber]Rang undang-undang boleh diperkenalkan di mana-mana dewan kecuali rang undang-undang tertentu yang mengenakan cukai atau memperuntukkan wang, yang mesti bermula di Dewan Perwakilan. Kebanyakan rang undang-undang kerajaan diperkenalkan di Dewan kerana kerajaan dibentuk di sana, tetapi para menteri dan senator persendirian juga boleh memperkenalkan rang undang-undang di Senat.[20]
Secara umum, rang undang-undang melalui:
- bacaan kali pertama, apabila rang undang-undang diperkenalkan;
- bacaan kali kedua, yang merangkumi perbahasan tentang prinsip dan dasar rang undang-undang;
- pertimbangan terperinci atau jawatankuasa keseluruhan, apabila fasal dan pindaan diteliti;
- bacaan kali ketiga dan pengundian akhir; dan
- proses yang sama di dewan yang satu lagi.
Kedua-dua dewan mesti bersetuju dengan teks yang sama. Sekiranya satu dewan meluluskan pindaan, rang undang-undang dikembalikan kepada dewan asal untuk persetujuan. Selepas kedua-dua dewan mencapai persetujuan, rang undang-undang disampaikan kepada gabenor jeneral. Apabila perkenan diberikan, rang undang-undang menjadi Akta Parlimen.[20]
Perlembagaan memberikan gabenor jeneral pilihan untuk memperkenankan rang undang-undang, menangguhkan perkenan untuk pertimbangan Raja atau mengembalikannya dengan cadangan pindaan. Dalam amalan moden, perkenan diberikan menurut nasihat menteri dan penolakannya terhadap rang undang-undang yang telah diluluskan Parlimen akan menimbulkan persoalan perlembagaan yang serius.
Kewangan dan perbekalan
[sunting | sunting sumber]Seksyen 53 Perlembagaan mengenakan batasan tertentu terhadap Senat. Rang undang-undang yang memperuntukkan hasil atau wang, atau mengenakan cukai, tidak boleh bermula di Senat. Senat juga tidak boleh meminda rang undang-undang percukaian atau rang undang-undang yang memperuntukkan wang bagi perkhidmatan tahunan biasa kerajaan.[21]
Senat bagaimanapun boleh meminta Dewan membuat pindaan terhadap rang undang-undang tersebut. Senat juga mengekalkan kuasa untuk menolak atau menangguhkan hampir semua rang undang-undang, termasuk rang undang-undang perbekalan. Kuasa ini menjadikan kedudukan Senat Australia jauh lebih kuat daripada kebanyakan dewan tinggi dalam sistem Westminster dan pernah menjadi tumpuan pertikaian besar, khususnya pada 1975.
Kebuntuan antara dewan
[sunting | sunting sumber]Seksyen 57 menyediakan mekanisme untuk menangani kebuntuan tertentu. Jika Senat menolak, gagal meluluskan atau meluluskan dengan pindaan yang tidak dapat diterima oleh Dewan suatu rang undang-undang yang telah diluluskan Dewan, dan keadaan yang sama berulang selepas sela sekurang-kurangnya tiga bulan, perdana menteri boleh menasihati gabenor jeneral supaya membubarkan kedua-dua dewan secara serentak.[22]
Selepas pilihan raya pembubaran berganda, rang undang-undang tersebut boleh diperkenalkan semula. Jika kebuntuan berterusan, gabenor jeneral boleh memanggil sidang bersama senator dan ahli Dewan Perwakilan. Dalam sidang tersebut, rang undang-undang dan pindaan yang dipertikaikan diputuskan melalui undian bersama; kelulusan memerlukan majoriti mutlak daripada keseluruhan ahli kedua-dua dewan yang bersidang bersama.[1]
Pembubaran berganda bukan mekanisme untuk setiap perbezaan pendapat antara dewan. Syarat teknikal seksyen 57 mesti dipenuhi bagi setiap rang undang-undang yang hendak digunakan sebagai pencetus pembubaran.
Pindaan Perlembagaan
[sunting | sunting sumber]Parlimen memulakan proses pindaan Perlembagaan dengan meluluskan suatu rang undang-undang pindaan melalui majoriti mutlak. Dalam keadaan tertentu, cadangan yang ditolak oleh satu dewan boleh diteruskan selepas diluluskan semula oleh dewan yang satu lagi dan memenuhi tempoh yang ditetapkan dalam seksyen 128.[1]
Cadangan tersebut kemudian dikemukakan kepada pengundi dalam referendum. Untuk diluluskan, pindaan pada umumnya perlu memperoleh:
- majoriti undi sah di seluruh Australia; dan
- majoriti undi di sekurang-kurangnya empat daripada enam negeri.
Oleh itu, Parlimen tidak boleh meminda Perlembagaan secara bersendirian. Kelulusan rakyat melalui “majoriti berganda” merupakan syarat utama perubahan perlembagaan.
Pengawasan dan kebertanggungjawaban
[sunting | sunting sumber]Perbahasan dan pertanyaan
[sunting | sunting sumber]Parlimen menyediakan forum utama bagi pemeriksaan terbuka terhadap dasar dan pentadbiran kerajaan. Ahli dan senator boleh mengemukakan soalan kepada menteri, membahaskan rang undang-undang, mencadangkan usul, meminta dokumen serta membangkitkan perkara berkepentingan awam. Rekod rasmi ucapan dan perbahasan diterbitkan dalam Hansard.
Sesi pertanyaan memberikan peluang kepada kerajaan menjelaskan dasar dan kepada pembangkang serta bangku silang mencabar tindakan kerajaan. Walaupun gaya dan peraturan kedua-dua dewan berbeza, menteri yang berkhidmat di sesuatu dewan bertanggungjawab menjawab soalan mengenai portfolio kerajaan.
Jawatankuasa
[sunting | sunting sumber]Sebahagian besar pemeriksaan terperinci dilakukan melalui jawatankuasa. Parlimen mempunyai jawatankuasa tetap, jawatankuasa khas dan jawatankuasa bersama yang dianggotai ahli daripada satu atau kedua-dua dewan. Jawatankuasa boleh menyiasat rang undang-undang, dasar, pentadbiran, petisyen atau perkara yang dirujukkan kepadanya.[23]
Jawatankuasa boleh menerima penyerahan bertulis, mengadakan pendengaran awam, memanggil saksi, mendapatkan dokumen dan menerbitkan laporan. Kerajaan tidak terikat secara automatik untuk menerima syor jawatankuasa, tetapi laporan tersebut boleh mempengaruhi perbahasan, pindaan dan dasar awam.
Jawatankuasa anggaran Senat memeriksa perbelanjaan yang dicadangkan, prestasi jabatan dan tindakan agensi kerajaan. Proses ini membolehkan senator menyoal menteri dan pegawai kanan secara langsung serta merupakan salah satu mekanisme pengawasan eksekutif yang penting.
Keistimewaan parlimen
[sunting | sunting sumber]Keistimewaan parlimen melindungi kebebasan dan keupayaan kedua-dua dewan menjalankan tugasnya. Perlindungan terpenting ialah kebebasan bersuara dalam prosiding Parlimen: ucapan, bukti dan dokumen yang menjadi sebahagian daripada prosiding tidak boleh dijadikan asas tindakan undang-undang di luar Parlimen.[24]
Perlindungan tersebut bukan kekebalan peribadi yang umum. Kenyataan yang diulangi di luar prosiding Parlimen tidak semestinya dilindungi. Setiap dewan juga mempunyai kuasa menangani penghinaan terhadap Parlimen, melindungi saksi dan memastikan perintahnya dipatuhi. Sebahagian besar prinsip berkenaan diperjelas melalui Parliamentary Privileges Act 1987.
Sejarah
[sunting | sunting sumber]Penubuhan dan tempoh di Melbourne
[sunting | sunting sumber]
Komanwel Australia dibentuk pada 1 Januari 1901 apabila Perlembagaan mula berkuat kuasa. Pilihan raya persekutuan pertama diadakan pada 29 dan 30 Mac 1901 menggunakan undang-undang pilihan raya negeri kerana undang-undang pilihan raya persekutuan belum diwujudkan.[25]
Parlimen pertama dibuka pada 9 Mei 1901 oleh Duke Cornwall dan York, yang kemudiannya menjadi Raja George V, di Bangunan Pameran Diraja di Melbourne. Selepas upacara tersebut, Parlimen bersidang di Bangunan Parlimen Victoria. Perlembagaan menetapkan bahawa pusat pemerintahan persekutuan hendaklah terletak di New South Wales tetapi sekurang-kurangnya 100 batu dari Sydney; sehingga pusat tersebut dibangunkan, Parlimen terus bersidang di Melbourne selama 26 tahun.[26]
Perpindahan ke Canberra
[sunting | sunting sumber]Bangunan Parlimen Sementara, yang kini dikenali sebagai Bangunan Parlimen Lama, dibuka di Canberra pada 9 Mei 1927. Walaupun dirancang sebagai tempat sementara, bangunan tersebut digunakan selama kira-kira 61 tahun dan menjadi tempat berlangsungnya sebahagian besar sejarah politik Australia pada abad ke-20.[26]
Pertambahan bilangan ahli, kakitangan, media dan keperluan pentadbiran akhirnya menyebabkan bangunan lama tidak lagi mencukupi. Bangunan Parlimen baharu di Capital Hill dibuka oleh Ratu Elizabeth II pada 9 Mei 1988. Tarikh tersebut dipilih untuk memperingati pembukaan Parlimen pertama pada 1901 dan bangunan sementara pada 1927.[27]
Pembaharuan pilihan raya dan perkembangan institusi
[sunting | sunting sumber]Parlimen pertama meluluskan Commonwealth Franchise Act 1902 dan Commonwealth Electoral Act 1902, yang mewujudkan tatacara pilihan raya persekutuan yang lebih seragam. Undang-undang tersebut memberikan hak mengundi dan bertanding kepada kebanyakan wanita Australia, menjadikan Australia antara negara terawal yang berbuat demikian. Namun, peruntukannya masih mengecualikan ramai masyarakat Orang Asli Australia dan beberapa kumpulan bukan Eropah.[28]
Pengundian keutamaan bagi Dewan Perwakilan diperkenalkan pada 1918. Pendaftaran wajib diperkenalkan pada dekad sebelumnya, manakala pengundian wajib bagi pilihan raya persekutuan dilaksanakan pada 1924 selepas kemerosotan kadar keluar mengundi.[28][14]
Pada 1948, Parlimen menerima pakai perwakilan berkadar melalui undian boleh pindah tunggal bagi pilihan raya Senat, dan sistem tersebut pertama kali digunakan pada pilihan raya 1949. Pembaharuan ini menggantikan sistem yang sering memberikan sebahagian besar kerusi Senat kepada satu parti serta menghasilkan perwakilan yang lebih berkadar.[6]
Saiz kedua-dua dewan turut meningkat seiring pertambahan penduduk. Dewan Perwakilan berkembang daripada 75 kepada 123 ahli pada 1949, daripada 125 kepada 148 pada 1984 dan kepada 150 pada pilihan raya 2001. Bilangannya kemudiannya berubah mengikut pengiraan semula perwakilan dan pengagihan sempadan.[29]
Senat pada mulanya mempunyai 36 senator. Bilangannya meningkat kepada 60 selepas pembaharuan 1948, kepada 64 apabila wilayah memperoleh perwakilan dan kepada 76 mulai 1985 selepas bilangan senator setiap negeri ditambah kepada 12.[30]
Krisis perlembagaan 1975
[sunting | sunting sumber]Pada 1975, Pembangkang yang menguasai Senat menangguhkan rang undang-undang perbekalan kerajaan Buruh pimpinan Perdana Menteri Gough Whitlam. Kerajaan masih mempunyai keyakinan Dewan Perwakilan tetapi menghadapi kemungkinan kehabisan dana untuk menjalankan pentadbiran.[31]
Pada 11 November 1975, Gabenor Jeneral John Kerr memecat Whitlam dan melantik pemimpin Pembangkang Malcolm Fraser sebagai perdana menteri sementara, dengan syarat beliau mendapatkan perbekalan dan menasihati pembubaran kedua-dua dewan. Senat kemudiannya meluluskan rang undang-undang perbekalan dan pilihan raya pembubaran berganda diadakan pada 13 Disember.[31]
Kuasa perlembagaan Senat untuk menolak atau menangguhkan perbekalan secara umum diakui, tetapi kesesuaian penggunaannya untuk memaksa pilihan raya serta tindakan gabenor jeneral terus diperdebatkan. Krisis tersebut memperlihatkan ketegangan antara prinsip kerajaan bertanggungjawab kepada Dewan Perwakilan, kuasa perundangan Senat dan kuasa simpanan gabenor jeneral.
Perwakilan wanita dan masyarakat Orang Asli
[sunting | sunting sumber]Walaupun kebanyakan wanita memperoleh hak mengundi dan bertanding pada peringkat persekutuan pada 1902, tiada wanita dipilih ke Parlimen sehingga 1943. Pada permulaan Parlimen ke-48 pada Julai 2025, terdapat 69 wanita dalam Dewan Perwakilan dan 43 wanita dalam Senat, menjadikan Parlimen hampir mencapai keseimbangan jantina secara keseluruhan.[32]
Hak mengundi persekutuan bagi seluruh masyarakat Orang Asli dan Penduduk Kepulauan Selat Torres tidak dijamin secara menyeluruh sehingga 1962. Pendaftaran dan pengundian bagi pemilih Orang Asli yang layak pada mulanya bersifat sukarela sebelum menjadi wajib pada 1984, selaras dengan kewajipan yang dikenakan terhadap pemilih lain.[14]
Parlimen ke-48
[sunting | sunting sumber]Pada pilihan raya persekutuan 3 Mei 2025, Parti Buruh memenangi 94 daripada 150 kerusi Dewan Perwakilan, manakala Gabungan Liberal–Kebangsaan memenangi 43 kerusi dan parti lain serta calon bebas memenangi 13 kerusi. Keputusan tersebut membolehkan Parti Buruh mengekalkan kerajaan majoriti.[33]
Parlimen ke-48 dibuka secara rasmi pada 22 Julai 2025. Pada hari pembukaannya, ahli Dewan Perwakilan dan senator yang baharu dipilih mengangkat sumpah atau membuat ikrar kesetiaan. Sue Lines dipilih semula sebagai Presiden Senat, manakala Milton Dick dipilih semula tanpa tentangan sebagai Speaker Dewan Perwakilan.[4][11][12]
Komposisi Dewan Perwakilan kemudiannya berubah. Barnaby Joyce meninggalkan Parti Kebangsaan pada 27 November 2025, menjadi ahli bebas untuk tempoh yang singkat dan menyertai One Nation pada 8 Disember 2025.[34] Pada pilihan raya kecil Farrer 2026, calon One Nation David Farley memenangi kerusi yang dikosongkan berikutan peletakan jawatan Sussan Ley. Farley mengangkat sumpah sebagai ahli Dewan Perwakilan pada 2 Jun 2026.[35]
Komposisi umum kedua-dua dewan adalah seperti berikut:
| Dewan | Kerajaan | Pembangkang rasmi | Bangku silang | Jumlah |
|---|---|---|---|---|
| Dewan Perwakilan | Buruh 94 |
Gabungan 41 |
15 | 150 |
| Senat | Buruh 30 |
Gabungan 27 |
19 | 76 |
Lima belas ahli bangku silang dalam Dewan Perwakilan terdiri daripada 10 ahli bebas, dua ahli One Nation serta masing-masing seorang ahli Hijau, Centre Alliance dan Katter's Australian Party. Komposisi ini mencerminkan keputusan pilihan raya 2025 serta perubahan susulan yang melibatkan Joyce dan kerusi Farrer.[33][34][35]
Dalam Senat, 19 senator bangku silang terdiri daripada 10 senator Hijau dan empat senator One Nation. Lima senator lain—Ralph Babet, Jacqui Lambie, Fatima Payman, David Pocock dan Lidia Thorpe—masing-masing memegang satu kerusi.[36]
Parti Buruh tidak mempunyai majoriti mutlak dalam Senat. Oleh itu, kerajaan perlu mendapatkan sokongan sekurang-kurangnya sebahagian senator bukan kerajaan untuk meluluskan rang undang-undang yang ditentang oleh Pembangkang rasmi. Gabungan sokongan tersebut boleh berubah mengikut rang undang-undang dan isu yang dipertimbangkan.
Bangunan, pentadbiran dan keterbukaan awam
[sunting | sunting sumber]Parlimen bersidang di Bangunan Parlimen di Capital Hill, Canberra. Bangunan tersebut menempatkan dua dewan, pejabat ahli dan senator, bilik jawatankuasa, pejabat menteri, Perpustakaan Parlimen, kemudahan media serta ruang upacara dan penerimaan rasmi.
Warna Dewan Perwakilan berasaskan tradisi hijau Dewan Rakyat British, manakala warna Senat berasaskan warna merah Dewan Pertuanan. Skema warnanya diubah suai dengan rona yang merujuk landskap dan tumbuh-tumbuhan Australia.
Parlimen disokong oleh empat jabatan parlimen:
- Jabatan Dewan Perwakilan;
- Jabatan Senat;
- Jabatan Perkhidmatan Parlimen; dan
- Pejabat Belanjawan Parlimen.
Jabatan-jabatan ini secara institusi berasingan daripada jabatan eksekutif kerajaan. Jabatan Dewan dan Senat menyediakan nasihat tatacara serta sokongan kepada dewan dan jawatankuasanya, manakala Jabatan Perkhidmatan Parlimen mengurus bangunan, perpustakaan, keselamatan, teknologi dan perkhidmatan bersama. Pejabat Belanjawan Parlimen menyediakan analisis belanjawan dan anggaran kos dasar secara bebas.[37]
Persidangan kedua-dua dewan disiarkan secara langsung dan transkrip Hansard, dokumen dewan, rang undang-undang, rekod pengundian serta laporan jawatankuasa diterbitkan dalam talian. Orang ramai boleh menghadiri galeri awam tertakluk pada peraturan keselamatan, mengemukakan petisyen dan membuat penyerahan kepada siasatan jawatankuasa.
Lihat juga
[sunting | sunting sumber]Rujukan
[sunting | sunting sumber]- 1 2 3 4 5 6 7 "Commonwealth of Australia Constitution Act". Federal Register of Legislation (dalam bahasa Inggeris). Kerajaan Australia. Dicapai pada 19 Julai 2026.
- 1 2 "About the House of Representatives". Parliament of Australia (dalam bahasa Inggeris). Parlimen Australia. Dicapai pada 19 Julai 2026.
- 1 2 "About the Senate". Parliament of Australia (dalam bahasa Inggeris). Parlimen Australia. Dicapai pada 19 Julai 2026.
- 1 2 "The Opening of Parliament 2025". Parliament of Australia (dalam bahasa Inggeris). Parlimen Australia. 23 Julai 2025. Dicapai pada 19 Julai 2026.
- ↑ "What is the Washminster system?". Parliamentary Education Office (dalam bahasa Inggeris). Parlimen Australia. Dicapai pada 19 Julai 2026.
- 1 2 "Electing Australia's Senators". Parliament of Australia (dalam bahasa Inggeris). Parlimen Australia. Dicapai pada 19 Julai 2026.
- ↑ "The King". The Royal Family (dalam bahasa Inggeris). The Royal Household. Dicapai pada 19 Julai 2026.
- ↑ "Role of the Governor-General". Governor-General of the Commonwealth of Australia (dalam bahasa Inggeris). Dicapai pada 19 Julai 2026.
- ↑ "Governor-General's biography". Governor-General of the Commonwealth of Australia (dalam bahasa Inggeris). Dicapai pada 19 Julai 2026.
- ↑ "Senators—service expiry dates". Parliament of Australia (dalam bahasa Inggeris). Parlimen Australia. Dicapai pada 19 Julai 2026.
- 1 2 "Procedural Information Bulletin No. 389". Parliament of Australia (dalam bahasa Inggeris). Parlimen Australia. Dicapai pada 19 Julai 2026.
- 1 2 "The Speaker". Parliament of Australia (dalam bahasa Inggeris). Parlimen Australia. Dicapai pada 19 Julai 2026.
- ↑ "Commonwealth Electoral Act 1918". Federal Register of Legislation (dalam bahasa Inggeris). Kerajaan Australia. Dicapai pada 19 Julai 2026.
- 1 2 3 "Electoral Backgrounder: Compulsory voting". Australian Electoral Commission (dalam bahasa Inggeris). Kerajaan Australia. Dicapai pada 19 Julai 2026.
- ↑ "Preferential voting". Australian Electoral Commission (dalam bahasa Inggeris). Kerajaan Australia. Dicapai pada 19 Julai 2026.
- 1 2 "How to vote in the Senate". Australian Electoral Commission (dalam bahasa Inggeris). Kerajaan Australia. Dicapai pada 19 Julai 2026.
- ↑ "When is the next federal election?". Parliamentary Library (dalam bahasa Inggeris). Parlimen Australia. Dicapai pada 19 Julai 2026.
- ↑ "The Government". House of Representatives Practice (dalam bahasa Inggeris). Parlimen Australia. Dicapai pada 19 Julai 2026.
- ↑ "Infosheet 22—Political parties". Parliament of Australia (dalam bahasa Inggeris). Parlimen Australia. Dicapai pada 19 Julai 2026.
- 1 2 "Bills—the parliamentary process". House of Representatives Practice (dalam bahasa Inggeris). Parlimen Australia. Dicapai pada 19 Julai 2026.
- ↑ "Constitutional provisions relating to financial legislation". House of Representatives Practice (dalam bahasa Inggeris). Parlimen Australia. Dicapai pada 19 Julai 2026.
- ↑ "Infosheet 18—Double dissolution". Parliament of Australia (dalam bahasa Inggeris). Parlimen Australia. Dicapai pada 19 Julai 2026.
- ↑ "Parliamentary committees". House of Representatives Practice (dalam bahasa Inggeris). Parlimen Australia. Dicapai pada 19 Julai 2026.
- ↑ "Infosheet 5—Parliamentary privilege". Parliament of Australia (dalam bahasa Inggeris). Parlimen Australia. Dicapai pada 19 Julai 2026.
- ↑ "Federation Fact Sheet 2—First Commonwealth Parliament 1901". Australian Electoral Commission (dalam bahasa Inggeris). Kerajaan Australia. Dicapai pada 19 Julai 2026.
- 1 2 "The Parliament buildings". House of Representatives Practice (dalam bahasa Inggeris). Parlimen Australia. Dicapai pada 19 Julai 2026.
- ↑ "35th Anniversary of Parliament House: a chronology". Parliamentary Library (dalam bahasa Inggeris). Parlimen Australia. Dicapai pada 19 Julai 2026.
- 1 2 "A short history of federal electoral reform in Australia". Australian Electoral Commission (dalam bahasa Inggeris). Kerajaan Australia. Dicapai pada 19 Julai 2026.
- ↑ "Elections and the electoral system". House of Representatives Practice (dalam bahasa Inggeris). Parlimen Australia. Dicapai pada 19 Julai 2026.
- ↑ "Representation of Commonwealth Territories in the Senate". Parliament of Australia (dalam bahasa Inggeris). Parlimen Australia. Dicapai pada 19 Julai 2026.
- 1 2 "The Dismissal, 1975". National Archives of Australia (dalam bahasa Inggeris). Kerajaan Australia. Dicapai pada 19 Julai 2026.
- ↑ "Women in the Senate". Parliament of Australia (dalam bahasa Inggeris). Parlimen Australia. Dicapai pada 19 Julai 2026.
- 1 2 "House of Representatives results—2025 federal election". Australian Electoral Commission (dalam bahasa Inggeris). Kerajaan Australia. Dicapai pada 19 Julai 2026.
- 1 2 "Hon Barnaby Joyce MP". Parliament of Australia (dalam bahasa Inggeris). Parlimen Australia. Dicapai pada 19 Julai 2026.
- 1 2 "Mr David Farley MP". Parliament of Australia (dalam bahasa Inggeris). Parlimen Australia. Dicapai pada 19 Julai 2026.; "House of Representatives Hansard: 2 June 2026". Parliament of Australia (dalam bahasa Inggeris). Parlimen Australia. 2 Jun 2026. Dicapai pada 19 Julai 2026.
- ↑ "Senate composition". Parliament of Australia (dalam bahasa Inggeris). Parlimen Australia. Dicapai pada 19 Julai 2026.
- ↑ "Parliamentary departments". Parliament of Australia (dalam bahasa Inggeris). Parlimen Australia. Dicapai pada 19 Julai 2026.
