Alan Turing
Alan Mathison Turing (Maida Vales, Londres, 23 de junh de 1912 - Wilmslow, 7 de junh de 1954) foguèt un matematician anglés. Trabalhèt dins divèrses domenis coma l'informatica teorica, la criptoanalisi o mai l'intelligéncia artificiala. Es considerat lo paire de l'informatica modèrna.
Turing portèt divèrsas contribucions dins l'informatica teorica e l'intelligéncia artificiala coma la maquina de Turing, la computabilitat universala o lo tèst de Turing. Trabalhèt amb los servicis d'intelligéncia britanics, e long de la Segonda Guèrra Mondiala, a Bletchley Park, lo centre de criptografia britanic, dirigiguèt durant cèrt temps lo Hut 8, la seccion responsabla de la criptoanalisi navala alemanda. Desvolopèt mantuna tecnica per poder legir los còdis alemands, enclusa la "bomba", una maquina electromecanica que podiá desfar lo còdi de la maquina alemanda de criptografia Enigma. Aqueste eveniment foguèt crucial dins lo debanament de la Batalha de l'Atlantic. Turing foguèt lo primièr scientific que utilizèt d'ordinadors amb d'aplicacions a las matematicas.
Per encausa de son omosexualitat foguèt caçat en 1952 pel servici d'intelligéncia britanic. Pr'amor d'anar pas a la preson, Turing acceptèt de se sometre a un tractament d'ormònas (estrogèns) que s'emplegava en aquel temps. Turing acabèt per se suïcidar en 1954 en manjar una poma que conteniá de cianur.
Lo 10 de setembre de 2009, aprèp una campanha sus Internet, lo primièr ministre britanic Gordon Brown s'excusèt pel tractament qu'aguèt de sofrir Turing aprèp la guèrra. Aprèp divèrsas iniciativas legislativas per lavar l'onor de Turing lo govèrn anglés decidiguèt finalament de li acordar una gràcia reiala lo 23 de decembre de 2013.
Biografia
[modificar | modificar lo còdi]Jovença e formacion
[modificar | modificar lo còdi]Alan Turing nasquèt lo 23 de junh de 1912 a Londres a una familha de la classa mejana superiora britanica. Son paire, Julius Mathison Turing (1873-1947), èra foncionari au sen de l'administracion coloniala en Índia e sa maire, Ethel Sarah Stoney (1881-1976), èra la filha d'un engenhaire de la Madras Railway. En causa dau trabalh de son paire, foguèt fisat a de familhas d'acuelh en Anglatèrra durant una partida de son enfança. Mostrèt rapidament de capacitats intellectualas de remarca, un interès marcat per lei sciéncias e lei matematicas e un caractèr solitari e pauc conformista[1].
A partir de 1926, foguèt escolarizat a Sherborne School, un establiment privat tradicionau onte sa predileccion per lei sciéncias foguèt mau compresa dins un quadre privilegiant lei disciplinas classicas (literatura, art, cultura fisica, etc.). Pasmens, i trobèt d'amics coma Christopher Morcom que sa mòrt prematura en 1930 noiriguèt sei reflexions subre l'esperit, la matèria e la subrevida de la consciéncia[2]. Puei, en 1931, intrèt au King's College de l'universitat de Cambridge per i estudiar lei matematicas. Obtenguèt brilhantament son diplòma en 1934 e foguèt elegit fellow dau College tre 1935 gràcias a sei trabalhs subre lo teorèma centrau limit, un element important de la teoria dei probabilitats[3]. Aquò li permetèt d'integrar un mitan intellectuau riche e de se familiarizar amb lei grandei questions de la logica matematica de son temps, especialament lei problèmas pausats per David Hilbert (1862-1943).
En 1936, anèt perseguir sei recèrcas ais Estats Units a l'universitat de Princeton. I preparèt un doctorat, obtengut en 1938, sota la direccion dau logician Alonzo Church (1903-1995). Aqueu periòde li permetèt de rescontrar plusors personalitats scientificas importantas. Tanben, es durant aqueu periòde que produguèt son trabalh fondator subre la calculabilitat[4][5].
Guèrra e periòde de Bletchley Park
[modificar | modificar lo còdi]
De retorn en Anglatèrra en 1938, Turing faguèt partida dei scientifics seleccionats per lo govèrn britanic per seguir de cors de criptanalisi a la Government Code and Cypher School. En setembre de 1939, après l'intrada en guèrra dau Reiaume Unit còntra Alemanha, foguèt donc afectat au centre de descriptatge installat a Bletchley Park. I tenguèt un ròtle centrau dins lo descriptatge dei messatges chifrats amb la maquina Enigma, especialament aquelei utilizats per la marina[6]. Per aquò, après aver recuperat lei trabalhs precursors dei servicis polonés e francés, concebèt una maquina electromecanica, la « bomba », capabla d'identificar rapidament lei reglatges jornadiers dau sistèma Enigma.
Lo trabalh de Turing foguèt fòrça important per melhorar la proteccion dei convòis aliats durant la batalha de l'Atlantic. Pasmens, se Turing foguèt nomat oficier de l'Òrdre de l'Empèri Britanic en 1946, sa contribucion a l'esfòrç de guèrra demorèt secreta fins ais ans 1970 car lei Britanics volián pas revelar l'organizacion de seis unitats de criptanalisi.
Après-guèrra e mòrt
[modificar | modificar lo còdi]Après la guèrra, Turing contunièt sei trabalhs subre lei calculators. Per aquò, jonhèt lo National Physical Laboratory de Londres onte concebèt lo projècte d'un ordinator utilizant de programas enregistrats, l'Automatic Computing Engine. Pasmens, decebut per la lentor dau projècte, preferiguèt trabalhar amb l'universitat de Manchester onte participèt au desvolopament d'un ordinator electronic. Durant aqueu periòde, estudièt tanben lo foncionament dei programas e desvolopèt sei reflexions sus l'intelligéncia artificiala e la biologia matematica.
En 1952, Turing foguèt enseguit per « indecéncia manifèsta » en causa d'una relacion amb un autre òme, que l'omosexualitat èra totjorn un delicte dins lo Reiaume Unit d'aqueu temps. Quauqueis annadas aperavans, un tal afaire seriá probable demorat un fach divèrs sensa importància. Pasmens, aquela annada, d'escàndols d'espionatge implicant de personalitats amb un perfieu sociau similar a aqueu de Turing avián tocat l'opinion publica[7][8]. Aquò explica la volontat deis autoritats de jutjar l'afaire. Reconegut copable, Turing perdiguèt seis abilitacions de seguretat, mai poquèt chausir entre l'empresonament e un tractament ormonau a basa d'estrogèn per redurre la libidò – dins lei fachs, una castraccion quimica[9]. Optèt per la segonda possibilitat, mai foguèt escartat dei recèrcas en criptanalisi menadas per lo govèrn.
Lo tractament ormonau aguèt de consequéncias fisicas e psicologicas marridas (impoténcia, aumentacion dau pes, etc.)[10]. Turing foguèt trobat mòrt en cò sieu lo 7 de junh de 1954. L'enquista de la polícia concluguèt a un suicidi per ingestion de cianur. Pasmens, aqueu resultat foguèt contestat per sa maire que defendiguèt la tèsi d'un accident causat per d'experiéncias quimicas en cors[11].
Òbra scientifica
[modificar | modificar lo còdi]La maquina de Turing e la calculabilitat
[modificar | modificar lo còdi]La criptanalisi
[modificar | modificar lo còdi]L'informatica e l'intelligéncia artificiala
[modificar | modificar lo còdi]La morfogenèsi
[modificar | modificar lo còdi]Eiretatge
[modificar | modificar lo còdi]Annèxas
[modificar | modificar lo còdi]Liames intèrnes
[modificar | modificar lo còdi]Bibliografia
[modificar | modificar lo còdi]Nòtas e referéncias
[modificar | modificar lo còdi]- ↑ Segon la legenda, auriá aprés a legir solet en tres setamans (François Clarac, Encyclopédie historique des neurosciences : Du neurone à l'émergence de la pensée, De Boeck, 2008, p. 948).
- ↑ (en) Christof Teuscher, Alan Turing : Life and Legacy of a Great Thinker, Springer, 2004, pp. 19-22.
- ↑ (fr) Olivier Hudry, « Machine de Turing et complexité algorithmique », dins Michel Serfati (dir.), De la méthode : recherches en histoire et philosophie des mathématiques, PUFC, coll. « Colloques et séminaires », 2002, p. 178.
- ↑ (fr) Olivier Hudry, « Machine de Turing et complexité algorithmique », dins Michel Serfati (dir.), De la méthode : recherches en histoire et philosophie des mathématiques, PUFC, coll. « Colloques et séminaires », 2002, p. 180.
- ↑ (en) Alan Turing, « On Computable Numbers, with an Application to the Entscheidungsproblem », Proceedings of the London Mathematical Society, London Mathematical Society, 1937.
- ↑ Turing foguèt oficialament lo director de la seccion dedicada ai messatges Enigma de la marina de guèrra alemanda fins a març de 1943. Pasmens, èra pauc interessat per lo comandament e sei foncions foguèron exercidas per Hugh Alexander (1909-1974).
- ↑ (en) Jim Eldridge, Alan Turing, A&C Black, 2013, p. 89.
- ↑ En particular, l'opinion publica britanica èra estada fòrça tocada per lei premierei consequéncias de l'afaire dei Cinc de Cambridge.
- ↑ (en) Andrew Hodges, Alan Turing : the enigma, Londres, Burnett Books, 1983, p. 469.
- ↑ (en) David Leavitt, Alan Turing and the Invention of the Computer, W. W. Norton & Company, 2006, p. 268.
- ↑ De biografs coma Jack Copeland son tanben partisans de la tèsi de l'accident car Turing èra a estudiar de reaccions quimicas implicant l'utilizacion de cianur. En revènge, fau nòtar que l'idèa d'un suicidi causat per la repression de l'omosexualitat de Turing – frequentament citada dins la premsa ò dins lei racòntes popularas – es relativament minoritària au sen deis especialistas de Turing. Son partisan principau es probable Richard Dawkins. Una autra istòria frequentament raportada subre lo suicidi de Turing es aquela de la poma e dau liame amb Blancanèu. Lei policiers trobèron efectivament una poma entamenada a proximitat de Turing, mai establiguèron ges de liame entre lo cianur e lo fruch (que foguèt pasmens pas analizat).
