close
Przejdź do zawartości

Asklepiejon

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Część ruin asklepiejonu na Kos
Leczenie w świątyni Asklepiosa (mal. John W. Waterhouse, 1877)
Teren ateńskiego asklepiejonu u podnóża Akropolu

Asklepiejon – świątynia Asklepiosa wraz z ośrodkiem kultowej medycyny i terapii, stosującym praktyki przyrodolecznicze i diagnostyczną inkubację[1].

Początkowo była to studnia lub źródło z ołtarzem w świętym gaju; później okręg sakralny ze świątynią bóstwa, przy której funkcjonowały lecznice, budynki szpitalne i portyki dla chorych oczekujących na przyjęcie.

Sanktuaria Asklepiosa, w których jako lekarze służbę pełnili kapłani tego bóstwa (asklepiadzi), spełniały funkcję obecnych szpitali i uzdrowisk. Stosowano w nich w szerokim zakresie przyrodolecznictwo oraz rytualne praktyki (inkubację) i zróżnicowane zabiegi lecznicze (post, kąpiele, masaże, ćwiczenia fizyczne)[2][3]. Przygotowująca zwykle do leczenia inkubacja (gr. enkoimesis, łac. incubatio) była praktyką polegającą na spędzeniu nocy w dormitoriach świątyni, a następnie zinterpretowaniu przez kapłanów wieszczego snu, który miał wskazywać sposób kuracji chorego[4]. Wcześniej przybywający chorzy składali odpowiednie ofiary i poddawali się obrzędom oczyszczającym[5].

W starożytności klasycznej asklepiejony – obok jatrejonów oraz rzymskich valetudinariów – były instytucjami zapewniającymi namiastkę zorganizowanej opieki społecznej; nie zakładano ich jednak ze względów filantropijnych, lecz z powodów utylitarnych. Poza funkcją religijną były ośrodkami opieki nad chorymi, a ich istota nawiązywała do tradycji egipskiej, gdzie do świątyń różnych bóstw przybywali ludzie dla uleczenia z rozmaitych chorób[6].

Asklepiejony były rozmieszczonymi na planie kwadratu kompleksami budynków z portykami, wznoszonymi najczęściej na obrzeżach miasta – na wzgórzach oraz nad rzekami. Tam, gdzie brakowało dopływu wody, doprowadzano ją poprzez dobudowywanie akweduktu. Do asklepiejonu nierzadko należało hospicjum, w którym gromadzili się i sypiali chorzy. Centralne miejsce zajmowała świątynia wraz z posągiem bóstwa. Do kompleksu świątynnego należały także magazyny, w których przechowywano dary ofiarne oraz opisy dokonanych uzdrowień[6].

Zwyczajowe praktyki sprawiały, że uzdrowieni pozostawiali w świątyni wota wyobrażające uzdrowione części ciała, wrzucali monety do leczniczego źródła, a także wypisywali na tabliczkach historię własnej choroby i uleczenia[7]; wystawiano też stele z opisami chorób i przykładów nadzwyczajnych uzdrowień[5].

Do głównych ośrodków kultu Asklepiosa z zachowanymi pozostałościami asklepiejonów należały[3]:

  • Epidauros – najsłynniejsze, w mitycznym miejscu urodzenia Asklepiosa, gdzie co pięć lat obchodzono panhelleńskie święto (tzw. asklepiaja) ku czci patronującego bóstwa[8];
  • wyspa Kos – sławne w V/IV w. p.n.e. ze szkoły medycznej założonej przez Hipokratesa[9], rozbudowane w okresie hellenistycznym i zdobione dziełami sztuki[5][10];
  • Pergamon – ze świątynią wzorowaną na rzymskim Panteonie, w II wieku szczególnie znane z działalności Galena[11];
  • Trikka – uważane za najstarsze sanktuarium bóstwa (i również za miejsce jego urodzenia), z dotąd nie zlokalizowanym asklepiejonem[12];
  • Ateny (od 420 p.n.e.)[3];
  • Rzym (od 291 p.n.e.) – od 291 p.n.e.[3] na wyspie Tybru (Insula Tiberina)[13];
  • Korynt[14].

W czasach rzymskich miejsca te były celem masowych pielgrzymek wiernych i chorych z ziem całego cesarstwa, zwłaszcza w okresie obchodzonych co 5 lat uroczystości (tzw. asklepiaja) ku czci bóstwa (w Epidauros i Pergamonie)[15].

Asklepiejony poczęły stopniowo zanikać pod koniec IV wieku, gdy wskutek postępującej chrystianizacji, wśród pielgrzymów zabiegających o uzdrowienie zaczęła przeważać praktyka nocowania przy relikwiach świętych w sanktuariach, np. św. Jana Chrzciciela w Konstantynopolu[16].

Przypisy

[edytuj | edytuj kod]
  1. ↑ Władysław Kopaliński: Słownik mitów i tradycji kultury. Warszawa: PIW, 1993, s. 58, ISBN 83-0602-157-6.
  2. ↑ Słownik kultury antycznej, dz. cyt., s. 58.
  3. 1 2 3 4 David Sacks: Encyklopedia świata starożytnych Greków, dz. cyt., s. 65.
  4. ↑ Słownik kultury antycznej, dz. cyt., s. 202.
  5. 1 2 3 Encyklopedia sztuki starożytnej, dz. cyt., s. 90-91.
  6. 1 2 Marian Surdacki: Miłosierdzie czy opieka społeczna. Od starożytności do oświecenia, dz. cyt., s. 21-22.
  7. ↑ Słownik kultury antycznej, dz. cyt., s. 59.
  8. ↑ Janusz Stępniewski: Asklepiejon w Epidauros. „Filomata”, 1985, nr 365.
  9. ↑ Lidia Winniczuk: Ludzie, zwyczaje i obyczaje starożytnej Grecji i Rzymu, dz. cyt., s. 336-338.
  10. ↑ Janusz Stępniewski: Asklepiejon na Kos. „Filomata”, 1985, nr 368.
  11. ↑ Piotr Dyczek: Asklepiejon w Pergamonie. „Filomata”, 1980, nr 341.
  12. ↑ An Inventory of Archaic and Classical Poleis (ed. Mogens Herman Hansen, Thomas Heine Nielsen). Oxford: Oxford University Press, 2004, s. 707, ISBN 0-19-814099-1.
  13. ↑ Janusz Stępniewski: Asklepiejon w Rzymie. „Filomata”, 1986, nr 371.
  14. ↑ Janusz Stępniewski: Asklepiejon w Koryncie. „Filomata”, 1986, nr 375.
  15. ↑ Jerzy Wielowiejski: Na drogach i szlakach Rzymian. Warszawa: PIW, 1984, s. 228, ISBN 83-06-00973-8.
  16. ↑ Robert Wiśniewski: Wróżbiarstwo chrześcijańskie w późnym antyku, czyli jak poznać przyszłość i nie utracić zbawienia. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe Sub Lupa, 2013, s. 204, 213, ISBN 978-83-957817-4-2.

Bibliografia

[edytuj | edytuj kod]
Źródło: „https://pl.wikipedia.org/w/index.php?title=Asklepiejon&oldid=79523092”