Kurytyba
25°28′07″S 49°15′12″W/-25,468611 -49,253333 | |||||
| |||||
| Państwo | |||||
|---|---|---|---|---|---|
| Stan | |||||
| Burmistrz | |||||
| Powierzchnia |
434 km² | ||||
| Wysokość |
934 m n.p.m. | ||||
| Populacja • liczba ludności |
| ||||
| Nr kierunkowy |
(+55) 41 | ||||
| Kod pocztowy |
80000-000 do 87999-999 | ||||
Położenie na mapie Parana  | |||||
Położenie na mapie Brazylii  | |||||
| 25°28′07″S 49°15′12″W/-25,468611 -49,253333 | |||||
| Strona internetowa | |||||
.JPG)
Kurytyba (port. Curitiba) – miasto w południowej Brazylii, stolica stanu Parana. Znajduje się na Pierwszym Płaskowyżu Parany, około 100 km od wybrzeża Oceanu Atlantyckiego. Stanowi ósme pod względem wielkości i zaludnienia (1,77 mln mieszkańców) miasto w Brazylii oraz największy ośrodek regionu południowego kraju[1]. Obszar metropolitalny liczy 3,7 mln mieszkańców i jest to jedna z największych brazylijskich aglomeracji[2].
Kurytyba jest najważniejszym węzłem komunikacyjnym południowej części kraju, na skrzyżowaniu krajowego transportu drogowego i kolejowego. Miasto pełni funkcję kluczowego punktu przesiadkowego, co w dużej mierze jest zasługą wdrożenia w latach 70. XX wieku pierwszego na świecie systemu szybkiej komunikacji autobusowej (BRT)[1]. Jednym z wielu przydomków Kurytyby jest „stolica ekologiczna Brazylii”[3]. Znajduje się tutaj najbardziej zintegrowany system transportu publicznego w kraju[1].
Aglomeracja Kurytyby stanowi jeden z największych hubów motoryzacyjnych w Ameryce Południowej, skupiający fabryki globalnych koncernów, takich jak Renault, Volkswagen i Volvo[4]. Pod względem wskaźnika rozwoju społeczno-gospodarczego i jakości życia, Kurytyba regularnie plasuje się w ścisłej czołówce brazylijskich metropolii[5].
W XX wieku popularne stało się określanie Kurytyby mianem „Chicago Ameryki Południowej” ze względu na jej wieloetniczny charakter i status jednego z największych skupisk Polonii na świecie. Jednak dawna struktura demograficzna, zdominowana przez potomków osadników z Europy oraz Azji (głównie Japończyków), została przekształcona przez napływ migrantów wewnętrznych z innych stanów Brazylii[1].
W krajowym życiu politycznym Kurytyba jest uznawana za wielkomiejski bastion konserwatyzmu i legalizmu[1].
Geografia
[edytuj | edytuj kod]Położona na południu Wyżyny Brazylijskiej, na płaskowyżu Primeiro Planalto Paranaense, na średniej wysokości 934 m n.p.m. W pobliżu miasta znajdują się źródła rzeki Iguaçu. Kurytyba charakteryzuje się klimatem umiarkowanym ciepłym morskim (oceanicznym według klasyfikacji Köppena: Cfb), wykazującym cechy klimatu górskiego ze względu na wysokość położenia. Cechuje się łagodnymi latami i relatywnie chłodnymi zimami, podczas których temperatura potrafi spaść poniżej 0°C[6][7].
Miasto posiada międzynarodowy port lotniczy Afonso Pena (położony w sąsiedniej gminie São José dos Pinhais) oraz dogodne połączenie kolejowe i drogowe z głównym portem morskim stanu Parana o nazwie Paranaguá[1].
Historia
[edytuj | edytuj kod]Pierwsza stała osada (Nossa Senhora da Luz dos Pinhais) powstała w tym miejscu w 1654 roku[8], jednak nadanie praw miejskich miało miejsce 29 marca 1693 roku. Nazwa miasta pochodzi z języków tupi-guarani i oznacza „wiele nasion sosny” (od rosnącej tu masowo araukarii brazylijskiej, zwanej sosną paranańską)[9].
Przez pierwsze 150 lat była głównie miastem górniczym. W XIX i na początku XX wieku nastąpił gwałtowny rozwój miasta, będący skutkiem masowego osadnictwa z Europy. Do regionu napłynęły fale imigrantów, głównie niemieckich, włoskich, ukraińskich oraz polskich[10]. Rozwój opierał się na przetwórstwie i handlu ostrokrzewem paragwajskim (yerba mate) oraz na obsłudze szlaków pędzenia bydła[10].
Polonia
[edytuj | edytuj kod]Kurytyba stanowi historyczne i kulturalne centrum Polonii w Brazylii, której liczebność w samym mieście szacuje się na około 90 tys. mieszkańców, choć według niektórych szacunków liczba osób polskiego pochodzenia może sięgać nawet 300 tys.[11]. Ruch migracyjny zapoczątkowało przybycie osadników z zaboru pruskiego w 1871 roku, po którym nastąpiły masowe fale imigracji z zaboru rosyjskiego i austriackiego na przełomie XIX i XX wieku. W mieście funkcjonują polonijne instytucje społeczne, religijne oraz zespoły folklorystyczne (m.in. „Wisła” i „Junak”). W 1979 roku w celu upamiętnienia polskich imigrantów utworzono park etniczny – Lasek Papieża Jana Pawła II (Bosque João Paulo II)[12][13].
Demografia i struktura społeczna
[edytuj | edytuj kod]Kurytyba wyróżnia się na tle innych brazylijskich metropolii strukturą etniczną – większość mieszkańców (ponad 75%) deklaruje przynależność do rasy białej (pochodzenie europejskie), co jest efektem XIX-wiecznej kolonizacji[14]. Według danych z 2022 roku miasto zajmuje trzecie miejsce wśród dziesięciu największych miast Brazylii pod względem ogólnej liczby (1,3 mln) ludności białej, choć jednocześnie ostatni spis wykazał tam dynamiczny wzrost liczby osób deklarujących kolor skóry jako czarny[15].
Miasto charakteryzuje się wysokim poziomem rozwoju; w stanowym wskaźniku rozwoju IPDM (będącym odpowiednikiem HDI) Kurytyba zajmuje pierwsze miejsce w Paranie z wynikiem 0,823, a stopa analfabetyzmu według spisu z 2022 roku wynosi zaledwie 1,5%[16][17]. Ważną rolę w krajobrazie kulturowym miasta odgrywa mniejszość japońska (szacowana na ponad 40 tys. osób), której centrum stanowi m.in. miejski plac Praça do Japão[18].
Specyficzna struktura demograficzna Kurytyby wpłynęła na tutejszy profil społeczno–polityczny. Napływ imigrantów wykształcił lokalną kulturę opartą na silnej etyce pracy, przywiązaniu do własności prywatnej i tradycyjnych wartościach religijnych (zarówno katolickich, jak i ewangelikalnych). W rezultacie w mieście ukształtował się kult porządku publicznego oraz dystans wobec latynoamerykańskich ruchów populistycznych[19][20].
Gospodarka
[edytuj | edytuj kod]Kurytyba jest jednym z najważniejszych centrów gospodarczych i finansowych Ameryki Południowej. Generuje jedno z najwyższych PKB w kraju, ustępując głównie São Paulo, Rio de Janeiro oraz Brasílii, i notując wyniki podobne jak Belo Horizonte[21].
W aglomeracji Kurytyby (głównie w miastach satelickich takich jak São José dos Pinhais i Campo Largo) znajduje się hub motoryzacyjny z fabrykami koncernów takich jak Renault, Volkswagen, Volvo czy Nissan[22]. Miasto jest także rozwijającym się ośrodkiem innowacji i zaawansowanych technologii. Tworzony przez miasto ekosystem Vale do Pinhão – wyróżniony międzynarodową nagrodą Gimi Awards (uznawaną za „Światowego Oscara Innowacji”) – skupia około 9,1 tys. przedsiębiorstw z sektora technologii informacyjnych oraz ponad 670 startupów[23]. Z kolei w strefie przemysłowej miasta rozwija się twarda produkcja, w tym jeden z najważniejszych w kraju sektorów przemysłu elektrotechnicznego i elektronicznego. Jednocześnie Kurytyba zachowuje pozycję tradycyjnego ośrodka przemysłu spożywczego, chemicznego, włókienniczego, a także drzewnego i meblarskiego, których historyczny rozwój w regionie bazował na lokalnych zasobach naturalnych[24][25].
Życie polityczne
[edytuj | edytuj kod]Kurytyba charakteryzuje się konserwatywnym profilem politycznym elektoratu, wyraźnie odróżniającym ją od innych wielkich metropolii Brazylii. Wpływy lewicy są historycznie najsłabsze spośród wszystkich stolic stanowych[26][27]. Postawy te łączą się z silnym legalizmem i przywiązaniem do haseł praworządności, czego wyrazem było m.in. szerokie poparcie mieszkańców dla prowadzonej w tym mieście Operacji Lava Jato[28].
Miasta partnerskie[29]
[edytuj | edytuj kod]
Asunción, Paragwaj
Montevideo, Urugwaj
Santa Cruz, Boliwia
Orlando, Stany Zjednoczone- Miami–Dade, Stany Zjednoczone
- Columbus, Stany Zjednoczone
- Jacksonville, Stany Zjednoczone
Kraków, Polska
Coimbra, Portugalia
Treviso, Włochy
Akureyri, Islandia
Hangzhou, Chińska Republika Ludowa- Changzhou, Chińska Republika Ludowa
Suwon, Korea Południowa
Himeji, Japonia
Guadalajara, Meksyk
Inne formy współpracy międzynarodowej
[edytuj | edytuj kod]
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- 1 2 3 4 5 6 7 Naiara Galarraga Gortázar, Curitiba: Brazil’s sustainable green gem [online], EL PAÍS English, 2 lipca 2023 [dostęp 2026-06-14] (ang.).
- ↑ Com 137,7 mil pessoas a mais, RMC chega a 3,6 milhões de habitantes em 2024 [online], Governo do Estado do Paraná [dostęp 2026-06-14] (port.).
- ↑ Client Challenge [online], www.scribd.com [dostęp 2026-06-14].
- ↑ Moderno, polo automotivo do Paraná é destaque no Brasil [online], Governo do Estado do Paraná [dostęp 2026-06-14] (port.).
- ↑ Curitiba [online], UNESCO [dostęp 2026-06-14] (ang.).
- ↑ Clima de Curitiba: tempo em Curitiba e temperatura por mês [online], pt.climate-data.org [dostęp 2026-06-20] [zarchiwizowane z adresu 2026-02-27] (port.).
- ↑ Instituto Nacional de Meteorologia - INMET [online], portal.inmet.gov.br [dostęp 2026-06-20].
- ↑ Histórico | Catedral Basílica de Curitiba | Brasil [online], Catedral de Curitiba [dostęp 2026-06-22] (port.).
- ↑ História - Fundação e Nome da Cidade [online], Centro Cívico Curitiba [dostęp 2026-06-14] (port.).
- 1 2 Curitiba: One of Brazil’s Most Impressive Cities [online], Journeying Jeff, 29 marca 2014 [dostęp 2026-06-14] (ang.).
- ↑ Karel Dolinski, Magdalena Szmytkowska, Charakterystyka polskiej diaspory w Kurytybie (Brazylia) w świetle badań społecznych, „Przegląd Geograficzny”, Instytut Geografii i Przestrzennego Zagospodarowania PAN, s. 83 (pol.).
- ↑ Prefeitura de Curitiba, Bosque Papa João Paulo II [online], curitiba.pr.gov.br [dostęp 2020-10-20] (port. braz.).
- ↑ Jan Brzozowski, Kurytyba jako miasto atrakcyjne dla klasy twórczej, w: Twórcze miejsca. Twórczy ludzie, Warszawa 2011, s. 156.
- ↑ Curitiba - População [online], cidades.ibge.gov.br [dostęp 2026-06-20] (port.).
- ↑ Censo 2022: População autodeclarada preta aumenta 46,8% no Paraná [online], G1, 22 grudnia 2023 [dostęp 2026-06-20] (port.).
- ↑ Qualidade de vida cresce no Paraná e 79% da cidades alcançam bom IPDM [online], Governo do Estado do Paraná [dostęp 2026-06-20] (port.).
- ↑ Educação em Destaque: Curitiba e Suas Conquistas [online], Gazeta do Povo, 27 marca 2025 [dostęp 2026-06-20] (port.).
- ↑ Curitiba Population 2026 [online], World Population Review, 16 czerwca 2026 [dostęp 2026-06-20] (ang.).
- ↑ O caminho que levou Curitiba a virar a capital da direita [online], Folha de S.Paulo, 7 października 2023 [dostęp 2026-06-20] (port.).
- ↑ Joseli Macedo, Curitiba [online], Research Gate, 2004 [dostęp 2026-06-20] (ang.).
- ↑ PIB de Curitiba é o maior do Sul e responde por 1,1% das riquezas do Brasil [online], www.curitiba.pr.gov.br [dostęp 2026-06-20] [zarchiwizowane z adresu 2025-12-19] (port.).
- ↑ Moderno, polo automotivo do Paraná é destaque no Brasil [online], Governo do Estado do Paraná [dostęp 2026-06-20] (port.).
- ↑ Curitiba fortalece ecossistema Vale do Pinhão e ganha o Oscar Mundial da Inovação [online], Prefeitura Municipal de Curitiba, 2025 [dostęp 2026-06-21] (port.).
- ↑ Lucas Lanzoni, Os Principais Polos Industriais do Paraná: Oportunidades para Investidores [online], EBC, 1 października 2024 [dostęp 2026-06-21] (port.).
- ↑ Curitiba | History, Population, & Facts | Britannica, „Encyclopedia Britannica” [dostęp 2026-06-21] (ang.).
- ↑ Cesar Sanson, Eleições mostram Curitiba conservadora como sempre [online], www.ihu.unisinos.br [dostęp 2026-06-21] (port.).
- ↑ Redação, O conservadorismo curitibano como reflexo do Brasil [online], Monitor Mercantil, 17 marca 2025 [dostęp 2026-06-21] (port.).
- ↑ Uma viagem à "República de Curitiba", a capital da Lava Jato [online], SWI swissinfo.ch, 30 stycznia 2017 [dostęp 2026-06-21] (port.).
- ↑ Curitiba tem 16 cidades-irmãs - Gabinete do Prefeito - Prefeitura de Curitiba [online], gabineteprefeito.curitiba.pr.gov.br [dostęp 2026-06-21].
- ↑ Patricio Corte, La Municipalidad celebró acuerdo marco de cooperación y amistad con la ciudad de Curitiba • Municipalidad de Córdoba. [online], Municipalidad de Córdoba., 25 września 2020 [dostęp 2026-06-21] (hiszp.).
- ↑ L'Esdes renforce sa présence internationale en signant 10 nouveaux accords [online], ESDES Business School, 17 kwietnia 2023 [dostęp 2026-06-21] (fr.).
