Seniorat
Seniorat – stosowana w średniowieczu zasada, określająca porządek obejmowania tronu, ustanawiana często po podziale kraju między synów władcy i wskazująca, że po jego śmierci władzę zwierzchnią każdorazowo sprawował najstarszy męski przedstawiciel rodu (senior).
Księstwo Polskie
[edytuj | edytuj kod]W Księstwo Polskie została ona sformułowana w ustawie sukcesyjnej Bolesława Krzywoustego, określającej zasady sprawowania władzy w państwie po jego śmierci i miała ona zawsze należeć do najstarszego z Piastów – seniora. Jego dzielnicę nazywano wielkoksiążęcą albo senioralną. Miała ona przechodzić we władanie najstarszego potomka dynastii, jako podstawa jego władzy nad całością państwa, więc również nad dzielnicami innych książąt. Senior miał prawo wypowiadania i prowadzenia wojen, reprezentowania państwa na zewnątrz i zawierania traktatów, mianowania dostojników kościelnych i świeckich (arcybiskupów, biskupów, kasztelanów) oraz posiadał zwierzchność sądową. Oprócz tego utrzymywał w innych dzielnicach własne załogi. Dzielnica senioralna miała zostawać zawsze nienaruszona, natomiast dziedziczne mogły podlegać dalszym podziałom. Pierwszym seniorem został Władysław II Wygnaniec.
Zasadę tę złamano w 1180 r. na zjeździe w Łęczycy, gdy w zamian za nadanie przywileju dla duchowieństwa princepsem został obwołany najmłodszy syn Bolesława III Krzywoustego – Kazimierz II Sprawiedliwy.
Ruś Kijowska
[edytuj | edytuj kod]Na Rusi Kijowskiej zasadę nazywaną tam lestwicznym prawem wprowadzono w 1054 r., po śmierci Jarosława I Mądrego. Według niej w podzielonym na dzielnice państwie władzę zwierzchnią obejmował najstarszy Rurykowicz, otrzymując przy tym dzielnicę kijowską. Po jego śmierci, seniorem stawał się następny w kolejności starszeństwa przedstawiciel dynastii, który obejmował też dzielnicę swego poprzednika, a swoją przekazywał jeszcze młodszemu dziedzicowi, ten z kolei następnemu i tak dalej. Zasadę tę obalono w 1097 r. podczas zjazdu w Lubeczu.
