De facto ve de jure

"De facto" buraya yönlendirilmektedir. Diğer kullanımları için De facto (anlam ayrımı) sayfasına bakınız.

De facto (çev. 'fiilen') ve de jure (çev. 'hukuken'), özellikle hukuk ve yönetişim alanlarında birbirine zıt iki önemli kavramdır. De facto, kanunlar veya diğer resmî normlar tarafından açıkça tanınsın ya da tanınmasın, gerçekte var olan veya fiilen uygulanan durumları ifade eder. Buna karşılık de jure, gerçekte var olup olmadığına veya uygulanıp uygulanmadığına bakılmaksızın, kanunlar ya da diğer resmî normlar tarafından tanınan durumları ifade eder. Örneğin, de facto bir hükûmet hukuken tanınmasa bile fiilen iktidarı elinde bulundururken, de jure bir hükûmet yasal yetkiye sahip olmasına rağmen fiilî olarak herhangi bir güce sahip olmayabilir.

De facto evlilik

De facto terimi birçok gelişmiş ülkenin evlilik hukukunda kendine yer bulmuştur. Kanunen evli olmayan ancak beraber yaşayan kimselerin bir kısmının durumu bazı ülkelerde "de facto evlilik" olarak tanımlanır. Ancak bir ilişkinin "de facto evlilik" olabilmesi için belirli şartları yerine getirmesi gerekir. Bu şartlar ülkeden ülkeye değişmekle beraber genelde, tarafların aileye maddi katkısı, çocuk durumu, ilişkinin süresi gibi durumlar göz önünde bulundurulur.

De facto evli çiftler kanun önünde evli çiftlerin sahip olduğu tüm haklara sahip değildir (mal paylaşımı vs.). Ancak günümüzde yapılan yasal düzenlemelerle bu durum düzeltilmeye çalışılmaktadır.

Devletler hukukunda de facto

Örnekler

• Batı Almanya, Doğu Almanya ile birleştiğinde, o zamana dek AET üyesi olmayan Doğu Almanya, de facto olarak AET'ye katılmıştır.
• Latin alfabesine harf ilave edilmesini kısıtlayan herhangi bir kanun yoktur. Örneğin Þ (thorn) harfi gündelik İngilizcede kullanılabilir. Ancak alfabenin yüzyıllar öncesinde oluşmuş olması ve kullanımdaki zorluklar nedeniyle bu harfin kullanılması, de facto bir kısıtlama ile karşı karşıyadır.
• Birleşik Krallık'ın ve Avustralya'nın yasalarında, İngilizcenin resmî dil olduğu belirtilmemiştir. Fakat, de facto olarak İngilizce, resmî makamlarda ve sosyal yaşamda ortak dil olarak kullanılır.
• Sovyetler Birliği'nde Rusça, birliğin yasalarca belirlenmiş resmî dili değildi. Ancak SSCB'nin "de facto" dili Rusça idi. Aynı durum, günümüzde İsveç için de geçerlidir.
• Kıbrıs'ın kuzeyi, uluslararası kanunlarca de jure bazında Kıbrıs Cumhuriyeti'ne bağlı olsa da "de facto" olarak Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti'ne bağlıdır.

Ayrıca bakınız

• Olgu