Tisza Partisi
Saygı ve Özgürlük Partisi Tisztelet és Szabadság Párt | |
|---|---|
 | |
| Kısaltma | TISZA |
| Genel başkan | Péter Magyar |
| Genel başkan yardımcıları | Listeyi gör |
| Founding President | Attila Szabó[1] |
| Kuruluş tarihi | 23 Ekim 2020) |
| Bölünme | Fidesz |
| Merkez | Dobó István utca 16, 3300 Eger |
| Gazete(ler) | Tiszta Hang |
| İdeoloji | Muhafazakârlık[2] Popülizm[3] Pro-Avrupacılık[4] |
| Siyasi pozisyon | Merkezden[5] merkez sağa[6] |
| Avrupa Parlamentosu grubu | Avrupa Halk Partisi[7] |
| Resmî renkler | Lacivert (geleneksel) Açık mavi (ikincil) |
| Slogan(lar) | "Tisza Nehri'nin suları yükseliyor!" Macarca: Árad a Tisza! |
| Ulusal Meclis (Macaristan) | 141 / 199
|
| Avrupa Parlamentosu | 7 / 21
|
| İl Meclisleri | 0 / 381
|
| İnternet sitesi | |
| magyartisza.hu | |
Saygı ve Özgürlük Partisi bilinen adıyla Tisza Partisi (Macarca: Tisztelet és Szabadság Párt), Macaristan'da muhafazakar ve Avrupa yanlısı[8] bir siyasi partidir. Genellikle, TISZA adıyla bilinir. Tisza Partisi 2020 yılında kurulmuştur ve eski Fidesz partisi üyesi Péter Magyar'ın katılmasıyla hızla yükselişe geçmiştir. Magyar'ın bir tür sivil toplum hareketi olan “Macarlar Ayağa Kalkın" topluluğunun üyeleri, 2024 Avrupa Parlamentosu seçimlerine katılmak için partide öne çıkarak aday olmuş[9] ve seçimler sonucunda 7 sandalye kazanarak partiyi görünür kılmışlardır. Magyar ve Tisza Partisi'nin 2026 seçimlerinde iktidardaki Fidesz ve onun uzun süreli lideri Orban'ın en önemli rakibi olması beklenmektedir.[10]
Tarihi
[değiştir | kaynağı değiştir]Kuruluş süreci
[değiştir | kaynağı değiştir]Parti, 23 Ekim 2020 tarihinde Attila Szabó ve Boldizsár Deák tarafından kuruldu ve 2022 Macaristan parlamento seçimlerine katılmayı planladı. Ancak bekledikleri maddi desteği toplayamadıkları için o yılki seçimlere katılamadı. Parti adının kısaltması olan “Tisza”, Macarca ‘tisztelet’ (saygı) ve “szabadság” (özgürlük) kelimelerinin ilk hecelerinin birleşiminden oluşur. Bu kelime aynı zamanda Macaristan'ın en uzun ikinci nehri olan Tisza'ya bir göndermedir. Bu nehir, Macar edebiyatında ve ulusal sembolizmde iyi bilinen bir motiftir.
Magyar'ın katılımı
[değiştir | kaynağı değiştir]Parti, 2024 yılına kadar nispeten pasif kaldı. Fidesz'li siyasetçi ve adalet bakanı Judit Varga'nın eski eşi olan Péter Magyar, Cumhurbaşkanı Katalin Novák'ın pedofili suçlarını örtbas etmeye çalışan bir adamı affetmesine dair başlayan kamuoyu tartışmasının ardından siyasi sahneye çıktı. Adalet Bakanı olarak affetme kararlarını imzalamak zorunda kalan Varga, yükselen tepkilerin ardından bakanlıktan istifa etmek zorunda kaldı.[11] Bu süreçte Magyar, ilk protestosunu 1848 Macar Devrimi'nin başlangıcının yıldönümü olan 15 Mart'ta düzenledi. O dönemde yapılan diğer mitingler arasında onun etkinliği en büyük kalabalığı çekti.
Bundan sonra Magyar, iki üst düzey yetkilinin karıştığı yolsuzluk davasıyla ilgili bir kaydı yayınlayarak hükûmeti köşeye sıkıştıracak bir hamle daha yaptı. Böylece Fidesz karşıtı söylemlerin merkezi haline geldi.
Konuşmalarında dinamik bir imaj çizen, siyasal olayların içinde kirlenmemiş yeni ve genç bir yüz olarak Magyar, "Tizsa taşıyor", "Tizsa seli Macar Ovası'na" yayılıyor sloganlar eşliğinde halkın uzun süreli iktidar partisine yönelik tepkisini yeni kurulmuş bu partide toplamayı başardı.
Nisan 2024'te partiye katıldı ve Tizsa, Magyar etkisiyle 2024 Avrupa Parlamentosu seçimlerindeki ilk başarısının ardından 2026 seçimlerinde muhalefetin en güçlü partisi haline geldi.[11]
İdeolojisi ve politikaları
[değiştir | kaynağı değiştir]Magyar'dan önce, Tisza küçük bir muhafazakar partiydi ve kendisini “ideolojiden bağımsız” olarak tanımlıyordu. Magyar yönetiminde, Tisza Partisi merkez sağ bir siyasi parti haline geldi ve Avrupa Halk Partisi Grubu'nun (EPP) üyesi oldu.[12] Magyar'la tamamen örtüşen bir kimlik kazanan parti, çeşitli kaynaklarda “kurulu düzen karşıtı merkez parti”,[13] muhafazakar, liberal-muhafazakar, ulusal muhafazakar gibi tanımlamalarla kategorize edilmektedir.[14] Parti, mümkün olan en geniş seçim koalisyonuna hitap etmek için net ideolojik pozisyonlar almaktan kaçınmıştır.
Kaynakça
[değiştir | kaynağı değiştir]- ↑ Czinkóczi, Sándor (10 Nisan 2024). "Magyar Péter új pártja elutasította az állami támogatásokat és elvette volna a határon túliak szavazati jogát". 444.hu (Macarca). 22 Ocak 2025 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 17 Nisan 2025.
- ↑
- Watson, Nicholas; Ciobanu, Claudia; Intonai, Edit; Eisenchteter, Jules; Dlhopolec, Peter; Todorov, Svetoslav; Necsutu, Madalin; Tesija, Vuk; Stamatoukou, Eleni (5 Haziran 2024). "EU Elections: Greater Interference; Higher Turnout; More Conservative". Balkan Insight (İngilizce). 8 Haziran 2025 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 26 Haziran 2025.Manabu Sengoku (19 Eylül 2024). "European Parliament Elections 2024: Eastern European Countries". The Japan Institute of International Affairs.
- "Where in Europe is the hard-right on the rise?". The Local. 24 Şubat 2025. Erişim tarihi: 7 Temmuz 2025.
- ↑
- Mátyás, Papp Gergely (9 Mart 2025). "Milyen szavazókat veszít a gazdasági helyzet miatt a Fidesz, és kiket nyer meg a Tisza? - G7 - Gazdasági sztorik érthetően" (Macarca). Erişim tarihi: 24 Haziran 2025.
- Rácz, András (2024). "A Political Landslide in Hungary Challenges Orbán's Regime and the EU" (PDF). DGAP. Berlin: Forschungsinstitut der Deutschen Gesellschaft für Auswärtige Politi. 30 Mart 2026 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF)12 Nisan 2026 – SSOAR vasıtasıyla.
- ↑
- Barbara Erling; Gergely Szakacs (10 Haziran 2024). "EU's eastern members see strong performances by centrist parties". SWI swissinfo.ch.
- Krisztina Koenen (31 Mart 2025). "Peter Magyar's rise is reshaping Hungary's political landscape". Geopolitical Intelligence Services AG.
- Ilona Gizińska (6 Mayıs 2025). "The year of Péter Magyar: great expectations, great challenges". Centre for Eastern Studies.
- Baranyai, Artúr; Gyulai, Attila; Papp, Zsófia (14 Temmuz 2025). "Hungary: Political Developments and Data in 2024: From Scandal to Shake-Up: The Rise of a New Opposition and the Re-Opening of the Political Competition"
. European Journal of Political Research (Political Data Yearbook). doi:10.1111/2047-8852.70011.
- ↑
- Kovarek, Daniel (24 Şubat 2025). "Elite defection and opposition realignment in Hungary: Respect and Freedom Party (TISZA) in the 2024 European Parliamentary elections". East European Politics. 41 (2): 263-276. doi:10.1080/21599165.2025.2468693. ISSN 2159-9165 – Taylor & Francis vasıtasıyla.
- "President of EPP Weber invites Hungarian newcomer Tisza into fold". euronews (İngilizce). 14 Haziran 2024. 20 Haziran 2025 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 24 Haziran 2025.
- "TIZA – Vokskabin". Vokskabin (Macarca). 28 Haziran 2025 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 24 Haziran 2025.
- Kovarek, Daniel (24 Şubat 2025). "Elite defection and opposition realignment in Hungary: Respect and Freedom Party (TISZA) in the 2024 European Parliamentary elections"
- ↑
- Matteo Dressler; Elena Avramovska; Miriam Candelù; Ognjan Denkovski; Neele Eilers; Michael Jennewein; Tobias Spöri (December 2024). "From posts to polls. Lessons from the 2024 European Elections on strengthening young people's engagement through effective social media strategies" (PDF). Policy Study. Foundation for European Progressive Studies (FEPS) and Friedrich Ebert Stiftung: 60. ISBN 9782931233542.
Hungary’s centre-right Tisza party also gained traction with critical posts aimed at Fidesz.
- Manabu Sengoku (19 Eylül 2024). "European Parliament Elections 2024: Eastern European Countries". The Japan Institute of International Affairs. 7 Kasım 2025 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Nisan 2026.
- "Hungary".
- Thorpe, Nick (10 Haziran 2024). "A night of drama in Europe as EU parliament moves to right". BBC News. Budapeşte. Erişim tarihi: 11 Haziran 2024.
- "How Orbán's challenger turned the tables". POLITICO (İngilizce). 5 Aralık 2024. Erişim tarihi: 24 Haziran 2025.
- "Hungarian opposition party has 15-point-lead ahead of Orban's Fidesz, poll says". Reuters (İngilizce). 18 Haziran 2025. Erişim tarihi: 24 Haziran 2025.
- Matteo Dressler; Elena Avramovska; Miriam Candelù; Ognjan Denkovski; Neele Eilers; Michael Jennewein; Tobias Spöri (December 2024). "From posts to polls. Lessons from the 2024 European Elections on strengthening young people's engagement through effective social media strategies" (PDF). Policy Study. Foundation for European Progressive Studies (FEPS) and Friedrich Ebert Stiftung: 60. ISBN 9782931233542.
- ↑ "Magyar Péter EP-képviselő lesz, méghozzá a Néppárt frakciójában". 444.hu. 18 Haziran 2024.
- ↑ "'Yeniden AB'nin tam teşekküllü üyesi olacağız'". Euronews. tr.euronews.com. 14 Nisan 2025. Erişim tarihi: 2 Mart 2026.
- ↑ Somlyai, Özge Çakır (24 Nisan 2024). "Orbán'ın yeni rakibi Avrupa Parlamentosu seçimlerine girmeye hazırlanıyor". Medyascope. Erişim tarihi: 2 Mart 2026.
- ↑ "Macaristan'da seçim maratonu başladı". Euronews. tr.euronews.com. 21 Şubat 2026. Erişim tarihi: 2 Mart 2026.
- 1 2 "Why is Orbans Opponent So Successful?". DW. 24 Nisan 2025. Erişim tarihi: 2 Mart 2026.
- ↑ "Orbán ally-turned-rival Péter Magyar joins centre-right EPP group in the European Parliament". Euronews. euronews.com. 18 Haziran 2024. 12 Eylül 2024 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 2 Mart 2026.
- ↑ Kovarek, D. (2025). "Elite defection and opposition realignment in Hungary: Respect and Freedom Party (TISZA) in the 2024 European Parliamentary elections". East European Politics. tandfonline.com2 Mart 2026.
- ↑ "Hungary at the Brink: Orbán Faces His Toughest Challenger Yet". Heinrich Böll Stiftung. cz.boell.org. Erişim tarihi: 2 Mart 2026.
