Albumin
Albumin (ing. albumin) — klassik biokimyəvi təsnifatda suda həll olan, qızdırıldıqda denaturasiya olunan və qatılı duz məhlullarında müəyyən həddə qədər həll olan sadə zülallara verilən ümumi addır.[1][2] Fiziologiya və klinik təbabətdə bu termin ən çox serum albumin üçün işlədilir. Serum albumin onurğalıların qan plazmasında əsas daşıyıcı zülallardan biridir və plazmanın onkotik təzyiqinin saxlanmasında mühüm rol oynayır.[3][4]
Terminologiya və növləri
[redaktə | vikimətni redaktə et]Albumin anlayışı tarixən daha çox fiziki-kimyəvi xassələrə əsaslanan təsnifatın məhsulu olmuşdur.[1][2] Bu səbəbdən müxtəlif mənbələrdə albumin adı altında bir-birindən fərqli zülallar göstərilə bilər. Praktik və eksperimental ədəbiyyatda ən çox insan serum albumini, mal-qara serum albumini və ovalbumin kimi formalar fərqləndirilir.[2] Bununla yanaşı, onurğalılarda serum albumin ayrıca təkamül xətti təşkil edir və alfa-fetoprotein, vitamin D-bağlayan zülal və afamin ilə birlikdə albumin gen ailəsinə daxil edilir.[5]
Serum albumin
[redaktə | vikimətni redaktə et]Serum albumin onurğalıların qan plazmasında ən çox rast gəlinən zülaldır.[3][4] İnsanlarda serum albumin əsasən qaraciyər hepatositlərində sintez olunur və ilkin olaraq preproalbumin şəklində yaranır. Daha sonra o, proalbumin mərhələsindən keçərək yetkin zülala çevrilir.[3] Yetkin insan serum albumini 585 aminoturşudan ibarət təkzəncirli zülaldır və molekulyar kütləsi təxminən 66,4 kDa-dır.[3][6]
Quruluş baxımından insan serum albumini üç homolog domenə bölünür və bu domenlər çoxsaylı kiçik molekulların, yağ turşularının, metal ionlarının və dərmanların bağlanmasına imkan verir.[6][3]
Fizioloji funksiyaları
[redaktə | vikimətni redaktə et]Albuminin ən mühüm funksiyalarından biri plazmanın kolloid-onkotik təzyiqinin saxlanmasıdır.[4] Bunun sayəsində suyun damar yatağında qalmasına kömək edir və damarxarici sahəyə həddindən artıq maye keçidinin qarşısını alır.[4]
Serum albumin eyni zamanda çoxsaylı endogen və ekzogen maddələrin əsas daşıyıcısıdır.[3][4] O, yağ turşuları, bilirubin, bəzi hormonlar, metal ionları və müxtəlif dərman maddələri ilə bağlana bilir.[3][6] Bundan əlavə, albuminin antioksidant xüsusiyyətləri və plazma bufer sistemində müəyyən rolu olduğu göstərilmişdir.[4][3]
Albuminin qan dövranında nisbətən uzun qalma müddəti onun neonatal Fc reseptoru (FcRn) ilə qarşılıqlı əlaqəsi ilə bağlıdır. Bu reseptor albumini hüceyrədaxili parçalanmadan qismən qoruyaraq onun homeostazında iştirak edir.[7]
Klinik əhəmiyyəti
[redaktə | vikimətni redaktə et]Qanda albumin səviyyəsinin azalması hipoalbuminemiya adlanır.[4] Bu hal qaraciyər xəstəlikləri, nefrotik sindrom, iltihab, ağır xəstəlik, malnutrisiya və kapilyar keçiriciliyinin artması ilə əlaqədar inkişaf edə bilər.[4] Hipoalbuminemiya ödem, assit və dərmanların sərbəst fraksiyasının dəyişməsi ilə əlaqələndirilə bilər.[4]
Sidikdə albuminin artması albuminuriya adlanır və xüsusilə böyrək zədələnməsinin mühüm laborator göstəricilərindən biridir.[1] Klinik praktikada insan albumin məhlulları bəzi hallarda həcm dəstəyi və müəyyən ağır klinik vəziyyətlərin idarəsində istifadə olunur.[1][4]
Tətbiqləri
[redaktə | vikimətni redaktə et]Serum albumin yalnız klinik təbabətdə deyil, laboratoriya və biotexnologiyada da geniş istifadə olunur.[2][6] Mal-qara serum albumini biokimyəvi təcrübələrdə, immunoloji sınaqlarda və hüceyrə kulturasında geniş yayılmış reagentdir.[2][6] Rekombinant insan serum albumini isə hüceyrə kulturası, dərman çatdırılması sistemləri və bəzi biofarmasevtik platformalarda istifadə edilir.[6][3]
Həmçinin bax
[redaktə | vikimətni redaktə et]İstinadlar
[redaktə | vikimətni redaktə et]- 1 2 3 4 Peters, Theodore, Jr. All About Albumin: Biochemistry, Genetics, and Medical Applications. San Diego: Academic Press. 1995. ISBN 9780125521109.
- 1 2 3 4 5 Raoufinia, Ramin; Mota, Ali; Keyhanvar, Neda; Safari, Fatemeh; Shamekhi, Sara; Abdolalizadeh, Jalal. "Overview of Albumin and Its Purification Methods". Advanced Pharmaceutical Bulletin. 6 (4). 2016: 495–507. doi:10.15171/apb.2016.063.
- 1 2 3 4 5 6 7 8 9 Ashraf, Sajda; Qaiser, Hina; Tariq, Sumayya; Khalid, Asaad; Makeen, Hafiz A.; Alhazmi, Hassan A.; Ul-Haq, Zaheer. "Unraveling the versatility of human serum albumin: A comprehensive review of its biological significance and therapeutic potential". Current Research in Structural Biology. 6. 2023: 100114. doi:10.1016/j.crstbi.2023.100114.
- 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 Ward, E. Sally; Gelinas, Deborah; Dreesen, Erwin; Van Santbergen, Jolien; Andersen, Jan Terje; Silvestri, Nicholas J.; Kiss, Joseph E.; Sleep, Darrell; Rader, Daniel J.; Kastelein, John J. P.; Louagie, Els; Vidarsson, Gestur; Spriet, Isabel. "Clinical Significance of Serum Albumin and Implications of FcRn Inhibitor Treatment in IgG-Mediated Autoimmune Disorders". Frontiers in Immunology. 13. 2022: 892534. doi:10.3389/fimmu.2022.892534.
- ↑ Li, Shugang; Cao, Yiping; Geng, Fang. "Genome-Wide Identification and Comparative Analysis of Albumin Family in Vertebrates". Evolutionary Bioinformatics. 13. 2017: 1–6. doi:10.1177/1176934317716089.
- 1 2 3 4 5 6 Mishra, Vibhor; Heath, Richard J. "Structural and Biochemical Features of Human Serum Albumin Essential for Eukaryotic Cell Culture". International Journal of Molecular Sciences. 22 (16). 2021: 8411. doi:10.3390/ijms22168411.
- ↑ Sand, Kine Marita Knudsen; Bern, Malin; Nilsen, Jeannette; Noordzij, Hanna Theodora; Sandlie, Inger; Andersen, Jan Terje. "Unraveling the Interaction between FcRn and Albumin: Opportunities for Design of Albumin-Based Therapeutics". Frontiers in Immunology. 5. 2014: 682. doi:10.3389/fimmu.2014.00682.
Ədəbiyyat
[redaktə | vikimətni redaktə et]- Peters, Theodore, Jr. All About Albumin: Biochemistry, Genetics, and Medical Applications. San Diego: Academic Press. 1995. ISBN 9780125521109.
