Zigot
| Zigot | |
|---|---|
 | |
| Detalji | |
| Dani | 0 |
| Prekursor | Gameti |
| Gives rise to | Morula |
| Identifikatori | |
| MeSH | D015053 |
| TE | Šablon:TerminologiaEmbryologica |
| FMA | 72395 |
| Anatomska terminologija | |
Zigot (grč. ζυγωτός - zygōtos = spajanje, spojeno ili od ζυγοῦν - zygoun = spojiti, ujarmiti, spregnuti)[1] nastaje spajanjem dvije gametne ćelije tokom spolne reprodukcije. Kod višećelijskih organizama ovo je najraniji stupanj embriona, tj. embriogeneze. Kod jednoćelijskih organizama , oni su sami zigot, koji dijeljenje stvara potomstvo. To se odvija procesom ćelijske diobe, obično mitoze.[2][3][4]
U višećelijskih organizama, zigot je uvijek spoj sadržaja dva gameta i predstavlja prvu fazu u razvoju i životu jedinstvenog organizma . Diploidni zigot obično nastaje oplodnjom, tj. spajanjem haploplodnih spolnih gameta: jajne ćelije i spermatozoida. Takav zigot sadrži DNK oba roditelja i daje neophodnu genetičku informaciju za razvoj svih osobina novonastalog organizma .
Kod kopnenih biljaka, zigot se formira unutar komore zvane arhegonija. Kod besjemenjača, arhegonija je obično pljosnata (u obliku okrugle boce sa grlićem), s dugim šupljim vratom kroz koji ulazi spermatozoid. U njemu se zigot se igot dijeli i raste. Od početka prve celularne diobe, životinjski zigot se pretvara u masu ćelija zvanu morula.
Prva otkrića o formiranju zigota realizirali su Oscar Hertwig i Richard Hertwig.
Zigot životinja
[uredi | uredi izvor]U opisima razvića životinja, termin zigot se ponekad neprecizno odnosi i na grupu ćelija formiranih u prvih nekoliko ćelijskih dioba, iako je za taj stupanj ispravan naziv morula.[5]
U reprodukciji sisara, nakon oplodnje, zigot putuje niz jajovoda, a ubrzanim mitoza ma nastaje sve više ćelija.[6] bez povećanja veličine zigota. Ova podjela ćelija je mitotska, a poznata je kao dekolte (embrija).[7] Svi sisari u početku života prolaze kroz fazu zigota. Njihovi zigoti na kraju postaju blastociste (petog dana), nakon čega se novi organizam općenito naziva embrij, a potom i fetus.[8][9]
Ljudski zigot
[uredi | uredi izvor]Kod ljudske fertilizacije, oslobođena jajna ćelija (haploidni sekundarni oocit sa dupliranim hromosomima) i haploidna spermatozoidna ćelija (muški gamet) spajaju se i formiraju jednu diploidnu ćeliju zvanu zigot. Kada se jedini spermatozoid spoji s oocitom, oocit dovršava drugu mejozu, formirajući haploidnu ćerku ćeliju koja sadrži samo 23 hromosoma, gotovo svu citoplazmu i muški pronukleus. Drugi proizvod mejoze je drugi polarni tijelo, koje sadrži samo hromosome, ali nema sposobnost replikacije ili preživljavanja. U oplođenoj ćerki, DNK se zatim replicira u dva odvojena pronukleusa, koja potiču od spermatozoida i oocita, što privremeno čini broj hromosoma zigota 4n diploidnim. Otprilike 30 sati nakon fertilizacije, dolazi do spajanja pronukleusa i neposredne mitotske diobe, što proizvodi dvije 2n diploidne ćerke ćelije zvane blastomere. Između stadija fertilizacije i implantacije, razvijajući embrion se ponekad naziva preimplantacijski embrion. Ovaj stadij je u pravnim diskursima također nazivan i pre-embrion, što je relevantno, na primjer, za upotrebu embrionalnih matičnih ćelija.[10]
Nakon fertilizacije, konceptus putuje kroz jajovod prema materici, nastavljajući se dijeliti bez stvarnog povećanja u veličini, u procesu nazvanom segmentacija.[11] Nakon četiri diobe, konceptus se sastoji od 16 blastomera i naziva se morula. Kroz procese kompaktacije, diobe ćelija i blastulacije, konceptus do petog dana razvoja poprima oblik blastociste, upravo kada se približava mjestu implantacije. Kada blastocista ispliva iz zona pellucide, može se implantirati u endometrij materice i započeti stadij gastrulacije u embrionalnom razvoju.[12] Ljudski zigot je genetski modificiran u eksperimentima koji su dizajnirani za liječenje nasljednih bolesti.[13]
Ostale vrste
[uredi | uredi izvor]Zigot alge Chlamydomonas koji sadrži hloroplastnu DNK (cpDNK) oba roditelja, ali takve ćelije su uglavnom su rijetke, jer se obično cpDNK nasljeđuje uniparentalno iz mt (mitohondrijske DNK + nuklearni genom roditeljskog para . Takvi rijetki biparentalni zigoti, rekombinacijom, omogućavaju mapiranje gena hloroplasta.
Također pogledajte
[uredi | uredi izvor]Reference
[uredi | uredi izvor]- ↑ "English etymology of zygote". myetymology.com.
- ↑ Ibrulj S., Haverić S., Haverić A. (2008): Citogenetičke metode – Primjena u medicini . Institut za genetičko inženjerstvo i biotehnologiju (INGEB), Sarajevo,ISBN 978-9958-9344-5-2.
- ↑ King R. C., Stransfield W. D. (1998): Dictionary of genetics. Oxford niversity Press, New York, Oxford, ISBN 0-19-50944-1-7; ISBN 0-19-509442-5.
- ↑ Hadžiselimović R. (2005): Bioantropologija – Biodiverzitet recentnog čovjeka. Institut za genetičko inženjerstvo i biotehnologiju (INGEB), Sarajevo, ISBN 9958-9344-2-6.
- ↑ "Human Anatomy Chapter 28 -- Embryology Atlas". cwx.prenhall.com. Arhivirano s originala, 22. 7. 2011. Pristupljeno 3. 6. 2026.
- ↑ "Fetal development: MedlinePlus Medical Encyclopedia". medlineplus.gov (jezik: engleski). Pristupljeno 3. 6. 2026.
- ↑ Klossner, N. Jayne; Hatfield, Nancy T. (2006). Introductory Maternity & Pediatric Nursing (jezik: engleski). Lippincott Williams & Wilkins. ISBN 978-0-7817-3690-9.
- ↑ http://www.britannica.com/EBchecked/topic/69084/blastomere Blastomere Encyclopædia Britannica. Encyclopædia Britannica Online. Encyclopædia Britannica Inc.
- ↑ Blackburn, Susan Tucker (2007). Maternal, Fetal, & Neonatal Physiology: A Clinical Perspective (jezik: engleski). Elsevier Health Sciences. ISBN 978-1-4160-2944-1.
- ↑ Condic, Maureen L. (15. 4. 2014). "Totipotency: What It Is and What It Is Not". Stem Cells and Development. 23 (8): 796–812. doi:10.1089/scd.2013.0364. ISSN 1547-3287.
- ↑ Clarke, Dave (13. 11. 2008). "Broadribb's introductory pediatric nursing Nancy T Hatfield Broadribb's introductory pediatric nursing 2007/7th Lippincott Williams and Wilkins 752 £22.50 9780781777063 0781777062". Paediatric Nursing. 20 (9): 7–7. doi:10.7748/paed.20.9.7.s13. ISSN 0962-9513.
- ↑ Blackburn, Susan (2009). "Maternal-Fetal Thyroid Interactions". Journal of Perinatal & Neonatal Nursing. 23 (4): 312–313. doi:10.1097/jpn.0b013e3181bfdc56. ISSN 0893-2190.
- ↑ Felis S (2023). "Fetal oxygenation". American Journal of Medical and Clinical Research & Reviews. 02 (10): 01–15. doi:10.58372/2835-6276.1082. ISSN 2835-6276.
