Eldonejeto
| Eldonejeto | ||
|---|---|---|
| eldonejo | ||
Eldonejeto, ankaŭ malgranda eldonejo, estas eldonejo kun jara vendo sub certa nivelo aŭ sub certa nombro da publikigitaj titoloj. Tradicie, malgranda eldonejo estis simple eldonejo, kiu funkciis malgrandskale, ofte kun manpresilo endome, produktante limigitajn preskvantojn de publikaĵoj, kiujn pli grandaj, pli komercemaj eldonistoj malakceptus.
La terminoj "sendependa eldonejo" kaj "sendependa eldonado" kaj aliaj estas foje uzataj interŝanĝeble. Tamen, kiam oni distingas, ekzistas ĉirkaŭ 100 000 malgrandaj eldonejoj kaj ĉirkaŭ unu miliono da sendependaj eldonejoj.[1]
Sendependa eldonado estas ĝenerale difinita kiel eldonistoj, kiuj ne estas parto de konglomerita firmao, firmao aŭ konzerno. Eĉ se posedata de entrepreno, sendependa eldonejo rajtas elekti, kiujn verkojn eldoni, kaj la entrepreno pluvivos aŭ malsukcesos pro tio, kiom bone tiuj libroj vendiĝas.[1] Multaj malgrandaj eldonejoj dependas de specialiĝo en ĝenra fikcio, poezio, aŭ limigiteldonaj libroj aŭ revuoj, sed ekzistas ankaŭ miloj, kiuj fokusiĝas al niĉaj nefikciaj merkatoj.
Aliaj terminoj por malgranda eldonejo, foje distingitaj unu de la alia kaj foje uzataj interŝanĝeble, estas malgrandaj eldonistoj, sendependaj eldonistoj aŭ sendependaj eldonejoj.[2] Sendependa eldonisto estas eldonisto sen ligoj al investantaj grupoj aŭ grandaj ekonomiaj kaj komercaj grupoj. La termino "sendependa eldonisto" ne estu konfuzita kun memeldonado aŭ kun eldonistoj, kiuj publikigas librojn financatajn de aŭtoroj (eldonistoj, kiuj funkcias ekskluzive tiel, ofte estas nomataj per la pejorativa termino "vanteca eldonejo").
Sendependaj eldonejoj (kiel difinite supre) konsistigis ĉirkaŭ duonon de la merkatparto de la libroeldona industrio en Usono en 2007.[3] La plimulto de malgrandaj eldonejoj estas sendependaj aŭ memstaraj eldonejoj, kio signifas, ke ili estas apartaj de la manpleno da gravaj eldonejegoj, kiel Random House aŭ Hachette.[4]
En Esperantujo
[redakti | redakti fonton]Pro la foresto de grandaj komercaj eldonejaj konzernoj en la Esperanto-komunumo, la rolon de ĉefa literatura kaj kultura motoro transprenis la tiel nomataj eldonejetoj. En Esperantujo, la limo inter asocia eldonado kaj sendependa eldonejeto foje estas fluida, sed la laste menciitaj karakteriziĝas per sia privata, foje tute individua iniciato, literatura profiliĝo kaj idealisma fono.
Ecoj
[redakti | redakti fonton]Male al eldonejetoj en naciaj lingvoj, kiuj ofte konkuras kun grandaj korporacioj, Esperanto-eldonejetoj konstituas la kernon mem de la libro-merkato. Ili elstaras pro pluraj specifaj trajtoj:
- Profesia strukturo kaj kvalito: Malsame al pura memeldonado, eldonejeto garantias eksteran redaktadon, lingvan reviziadon de spertaj korektistoj kaj profesian enpaĝigon.
- Malgranda skipo kaj gvidado: Plej ofte, eldonejeto estas gvidata de unusola persono aŭ tre malgranda rondo de entuziasmuloj, kiuj plenumas ĉiujn taskojn — de la elektado de manuskriptoj ĝis la loĝistiko.
- Kultura kaj ne-profita celo: Pro la limigita merkato (la eldonkvantoj malofte superas kelkcent ekzemplerojn), tiuj ĉi entreprenoj malofte generas grandan profiton. La gajno estas kutime reinvestata en novajn librojn.
Signifaj eldonejetoj (laŭalfabete)
[redakti | redakti fonton]Pluraj eldonejetoj lasis gravan spuron en la historio kaj nuntempo de la Esperanto-literaturo:
- FEL (Flandra Esperanto-Ligo): Kvankam asocia strukturo, ĝia eldoneja fako longe funkciis kiel stabila kaj profesia eldonejo de libroj (beletro, scienco) kaj de la periodaĵo Monato.
- Kava-Pech (Ĉeĥio): Fondita de Petr Chrdle, ĝi fariĝis konata pro fakaj libroj, lerniloj kaj altkvalitaj tradukoj.
- Mondial (Usono): Gvidata de Ulrich Becker en Novjorko, ĝi fariĝis pioniro en Esperantujo pri la apliko de moderna laŭmenda presado (angle Print-on-Demand), ebligante grandan kaj varian katalogon de originala kaj tradukita literaturo.[5]
- Sezonoj (Rusio/Pollando): Gvidata de Aleksander Korĵenkov kaj Halina Gorecka, ĝi fariĝis ege influa pro la eldonado de rusaj klasikaĵoj, originala beletro kaj la revuo La Ondo de Esperanto.
Defioj kaj estonteco
[redakti | redakti fonton]La ĉefaj defioj por la Esperanto-eldonejetoj estas la altaj kostoj de internacia poŝta sendado, la maljuniĝo de la tradicia legantaro kaj la dependeco de unuopaj gvidantoj. Se la fondinto de eldonejeto ĉesas agi pro aĝo aŭ sano, la eldonejo ofte malaperas kune kun sia katalogo. Tamen, la transiro al ciferecaj libroj (e-libroj) kaj la uzo de tutmondaj pres-platformoj helpas al tiuj ĉi malgrandaj strukturoj pluvivi kaj atingi novan generacion de legantoj sen grandaj financaj riskoj.[6]
Referencoj
[redakti | redakti fonton]- 1 2 Biel, Joe. (2018-12-05) People's Guide to Publishing: Building a Successful, Sustainable, Meaningful Book Business From the Ground Up (angle). Microcosm Publishing, p. 21–22. ISBN 978-1-62106-313-1.
- ↑ Complete Guide to Small Press Publishing: The Good, The Bad, and The Ugly of Small Presses for Writers (9 November 2017). Alirita 18 April 2019 .
- ↑ Herman, Jeff Herman's Guide To Book Publishers, Editors & Literary Agents, 2007, p. 131.
- ↑ Independent Book Publishers Statistics – WordsRated (en-US) (2023-01-19). Alirita 2024-01-22 .
- ↑ Mondial kreas novan modelon por la Esperanto-libro, Libera Folio 2007-04-18.
- ↑ Tonkin, Humphrey: La estonteco de la Esperanta libro, en Esperanto, julio 2018.
