Saul Kripke
Saul Aaron KRIPKE / ˈkrɪpki /; naskiĝis la 13-an de novembro 1940 en Bay Shore, Longinsulo, Novjorkio - mortis la 15-an de septembro 2022 en Plainsboro, Nov-Ĵerzejo) estis usona analiza filozofo kaj logikisto. Li faris gravajn kontribuojn al logiko, precipe en la kampo de modala logiko, kaj al la filozofio de lingvo, precipe nomteorio (d:Q2419216).
Li estis eminenta profesoro pri filozofio ĉe la Diplomiĝinta Centro de la Urba Universitato de Novjorko kaj emerita profesoro ĉe Universitato Princeton. De la 1960-aj jaroj ĝis sia morto, li estis centra figuro en pluraj kampoj rilataj al matematika kaj modala logiko, filozofio de lingvo kaj matematiko, metafiziko, epistemologio kaj komputebloteorio-rikurteorio (d:Q818930).
Lia verkaro, esenca referenco en ĉi tiuj areoj, lasis profundan spuron sur nuntempa analiza filozofio. Multo de lia verkado restas neeldonita, ekzistante nur kiel registradoj kaj manuskriptoj cirkulantaj private.
Kripke faris influajn kaj originalajn kontribuojn al logiko, precipe modala logiko. Lia ĉefa kontribuo estas semantiko por modala logiko implikanta eblajn mondojn, nun nomata Kripke-semantiko.[1] En 2001, la Reĝa Sveda Akademio aljuĝis al li la Premion Schock en la kampoj de logiko kaj filozofio; ĉi tiu premio estas konsiderata analoga al la Nobel-premio. Lastatempa enketo vicigas Kripke inter la dek plej gravaj filozofoj de la lastaj ducent jaroj.[2]
Kripke ankaŭ parte respondecis pri la reviviĝo de metafiziko kaj esencismo post la malkresko de logika pozitivismo, asertante ke neceso estas metafizika nocio aparta de la epistema nocio de a priori, kaj ke ekzistas necesaj veroj konataj a posteriori, kiel ekzemple ke akvo estas H₂O. Prelegserio de Princeton en 1970, publikigita libroforme en 1980 kiel Nomado kaj Neceso, estas konsiderata unu el la plej gravaj filozofiaj verkoj de la 20-a jarcento. Ĝi enkondukis la koncepton de nomoj kiel rigidaj indikiloj, nomumante (elektante, indikante, referencante al) la saman objekton en ĉiu ebla mondo, kontraste al priskriboj. Ĝi ankaŭ establis la kaŭzan teorion de Kripke pri referenco, disputante la priskribistan teorion trovitan en la koncepto de senco de Gottlob Frege kaj la teorio de priskriboj de Bertrand Russell. Kripke ofte videblas en opozicio al la alia granda filozofo de la malfrua 20-a jarcento, kiu evitis logikan pozitivismon: W. V. O. Quine. Quine malakceptis esencismon kaj modalan logikon.[3][4]
Kripke ankaŭ donis originalan interpreton de Ludwig Wittgenstein, konata kiel " Kripkenstein ", en sia verko Wittgenstein on Rules and Private Language. La verko enhavas lian argumenton pri regul-sekvado, paradokson por skeptiko pri signifo. Multo de lia verko restas neeldonita aŭ ekzistas nur kiel sonbendaj registradoj kaj private cirkulitaj manuskriptoj.
Eble lia plej konata verkaĵo de Kripke estas lia monografio Identeco kaj Neceso (Necessity of Identity, 1971, pri la koncepto vidu d:Q28456812).
Referencoj
[redakti | redakti fonton]- ↑ Jerry Fodor, "Water's water everywhere", London Review of Books, 21 October 2004
- ↑ Brian Leiter, Leiter Reports: A Philosophy Blog, "So who *is* the most important philosopher of the past 200 years?"
- ↑ Quine versus Kripke on the Metaphysics of Modality
- ↑ What the Tortoise said to Kripke by Romina Padro
Eksteraj ligiloj
[redakti | redakti fonton]- Artikoloj kaj resumoj de Saul Kripke
- Fakultata paĝo de la filozofia fako de CUNY Graduate Center (el Retarkivo {{{1}}})
- La arkivo de Saul Kripke ĉe la CUNY Philosophy Commons
- Dua Ĉiujara Saul Kripke-Prelego fare de John Burgess pri la Neceso de Origino ĉe la CUNY-Diplomiĝinta Centro, la 13-an de novembro 2012
- "Saul Kripke, Genia Logikisto", mallonga, neteknika intervjuo de Andreas Saugstad, 25-a de februaro 2001.
- La konferenco honore al la sesdek-kvina naskiĝtago de Kripke kun filmeto de lia parolado "La Unua Persono", 25-26 januaro 2006
- Video de lia prelego "De la tezo de Church ĝis la teoremo de la algoritmo de la unua ordo", la 13-an de junio 2006.
- Podkasto de lia prelego "Senrestrikta Eksportado kaj Kelkaj Moraloj por la Filozofio de Lingvo," (el Retarkivo {{{1}}}) La 21-an de majo 2008.
- Artikolo de Jerry Fodor en la London Review of Books diskutanta la laboron de Kripke (el Retarkivo {{{1}}})
- Festante la Genian Filozofon de CUNY, de Gary Shapiro, 27-a de januaro 2006, en The New York Sun.
- Artikolo de la New York Times pri lia 65-a naskiĝtago
- Ronda tablo pri la kritiko de Kripke pri menso-korpa identeco kun Scott Soames kiel ĉefa prezentanto la 26-an de majo 2010.
