Arroxela

Arroxela La Rochelle
Frantziako udalerria
Irudi gehiago
Administrazioa
Estatu burujabe	Frantzia
Frantziaren banaketa administratiboa	metropolitar Frantzia
Eskualdea	Akitania Berria
Departamendua	Itsas Charente
Barruti	La Rochelleko barrutia
Alkatea	Maxime Bono (en)
Izen ofiziala	La Rochelle
Jatorrizko izena	La Rochelle
Posta kodea	17000
Geografia
Koordenatuak	46°09′34″N 1°09′05″W
Azalera	28,43 km²
Altitudea	4 m, 0 m, 28 m eta 9 m
Mugakideak	Aytré, L'Houmeau, Lagord, Périgny, Puilboreau eta Rivedoux-Plage
Demografia
Biztanleria	79.851 (2023ko urtarrilaren 1a)
40.555 (%50,8)   (%44,1) 35.180
Dentsitatea	2.809 bizt/km²
Informazio gehigarria
Telefono aurrizkia	546
Hiri senidetuak	Petrozavodsk, Lübeck, New Rochelle, Akre, Essauira, Santiago de Figueiró (en) , Corrientes eta Newport
larochelle.fr

Arroxela (frantsesez La Rochelle) Itsas Charente (17) departamenduko hiriburua da, Ozeano Atlantikoaren ertzean dagoena. Frantziako arrantzari dagokionez, Arroxelako portuak munta handia du.

Joanes Leizarragak hiri horretan argitaratu zuen Testamentu Berria 1571n.

Historia

X. mendean lehenbizi agirietan agertu zenean herrixkak Rochella (gaskoizko Roche –haitz– hitzaren txikigarria) zuen izena. XI. mendean hiri-gutun (charte de commune) lortu zuen.

Ré uhartetik gertu bere kokapen estrategikoari esker, Euskal Herria eta Bretainia arteko portu nagusi bilakatu zen eta Ingalaterra eta Hansarekin merkataritza-harreman estuak landu zituen. Ehun Urteko Gerran ingelesen eskuetan izan zen 1372an, Arroxelako guduan Gaztelak ingelesak menderatu arte.^{[erreferentzia behar]}

Merkataritza-harremanak eta Parisetik urrun egoteak Erreforma bertan bultzatu zuen eta protestanteen hiriburu bilakatu zen. 1571n hantxe babestu ziren higanotak Joana III.a Nafarroakoak zuzenduta. Karlos IX.a Frantziakoak autonomia hori bukatu nahian, setiatu arren, ingelesen laguntzari esker eutsi egin zuen.

XVIII. mendearen hasieran, biztanleriaren % 90 protestante zen eta ardo, gatz, bakailao eta Kanadatik zetozen larruen salerosketez bizi zen. Baina Richelieu kardinalak eta Luis XIII.a Frantziakoak berriro setiatu zuten. Setio gogor horren ostean, hiriak bere eskubideak eta biztanleriaren % 20 galdu zituen. Katolizismora aldatu (dragonnades) nahi ez zutenek, erbesteratzea erabaki eta iheslariek New Rochelle sortu zuten Ameriketako Estatu Batuetan.

XVIII. mendean merkataritza berpiztu eta esklabotza, azukre, kafe eta anilei esker oparotasun-garaiak itzuli ziren.

Bigarren Mundu Gerran, alemaniar Kriegsmarinek portuaren munta estrategikoaz ohartu eta itsaspekoentzat base handia eraiki zuen. Berriro setiatua, Paris baino bederatzi hilabete geroago errenditu zen: Frantzian askatutako azken hiria izan zen.

Auzoak

Arroxelako auzoak

Auzoa	Biztanleria	Dendak	Industriak	Elkarteak
Centre-ville	10.827	1.400	88	137
Fetilly - Bel air - La Trompette	5.354	71	15	35
La Genette	4.341	244	20	17
Lafond - Prieuré - Beauregard	6.131	59	10	26
Laleu - La Pallice - La Rossignolette - Vaugouin	6.942	254	95	31
Les Minimes	6.137	275	59	23
Mireuil - Saint-Maurice	15.091	111	9	50
Port-Neuf	5.290	40	4	25
Saint-Éloi	4.772	121	37	20
Tasdon - Bongraine	5.684	59	14	18
Villeneuve-les-Salines - Petit Marseille	9.486	64	12	38
Guztira	80.055	2.698	363	420

Klima

Datu klimatikoak (Arroxela)
Hila	Urt	Ots	Mar	Api	Mai	Eka	Uzt	Abu	Ira	Urr	Aza	Abe	Urtekoa
Batez besteko tenperatura maximoa (°C)	8.5	9.9	12.1	14.7	17.9	21.3	23.8	23.5	21.8	18.0	12.6	9.2	16.1
Batez besteko tenperatura (ºC)	5.9	6.9	8.7	11.1	14.3	17.5	19.8	19.6	17.8	14.2	9.4	6.6	12.7
Batez besteko tenperatura minimoa (°C)	3.4	4.0	5.4	7.4	10.7	13.7	15.8	15.7	13.7	10.5	6.3	3.9	9.2
Pilatutako prezipitazioa (mm)	82.5	66.1	57.0	52.7	61.1	42.9	35.1	46.4	56.5	81.6	91.8	81.8	755.3
Eguzki orduak	84	111	174	212	239	272	305	277	218	167	107	85	2250
Iturria: Weatherbase

Biztanleria

Biztanleriaren bilakaera 1821-2008

1821	1831	1836	1841	1846	1851	1856	1861
12.327	14.629	14.857	16.720	17.465	16.507	16.175	18.904
1866	1872	1876	1881	1886	1891	1896	1901
18.710	19.506	19.583	22.464	23.829	26.808	28.376	31.559
1906	1911	1921	1926	1931	1936	1945	1954
33.858	36.371	39.770	41.521	45.043	47.737	48.923	58.799
1962	1968	1975	1982	1990	1999	2006	2008
66.590	73.347	75.367	75.840	71.094	76.584	77.196	75.822
2009
74.707
1858an, Saint-Maurice eta Cognehorseko zati bat hartu zituen barne. 1880an Laleu .

Ikustekoak

• Portu-zaharra (Vieux-Port), bere Erdi Aroko dorre zaintzaileekin.
• Grosse Horloge atea.
• Pizkundetar udaletxea.
• Frank Delmas lorategia.
• Bout du Monde (munduko amaiera) itsasargia.

Hezkuntza

• La Rochelle Business School

Kirola

• Atlantique Stade Rochelais: Hiriko errugbi talde profesionala da.

Arroxelar ezagunak

• Pierre Hautin, Inprimizalea, 1571n Joanes Leizarragaren Testamentu Berria argitara eman zuen inprimatzailea.
• Jacques Nicolas Billaud-Varenne, politikaria.
• Aimé Bonpland, botanikaria.
• William-Adolphe Bouguereau, margolaria.
• Jean-Loup Chrétien, astronauta.
• John Theophilus Desaguliers, matematikaria.
• Guy-Victor Duperre, almirantea.
• Jean Duvignaud, idazlea.
• Eugène Fromentin, idazle eta margolaria.
• Bernard Giraudeau, aktorea.
• Guy Laroche, diseinatzailea.
• Melissa Lauren, aktore pornoa.
• Fabrice Neaud, komikigilea.
• René Antoine Ferchault de Réaumur, naturalista, entomologo, meteorologo eta idazlea.

Herri eta hiri senidetuak

Arroxelak honako hiri senidetuak ditu:

• Lübeck (Alemania) (1988)
• New Rochelle (New York) (Ameriketako Estatu Batuak) (1910)
• Newport (Rhode Island) (Ameriketako Estatu Batuak)
• Akre (Israel) (1972)
• Essaouira (Maroko) (1999)
• Santiago de Figueiró (Portugal) (2003)
• Petrozavodsk (Errusia) (1973)

Iruditegia

• 
  Alde Zaharra eta Portu Zaharra
• 
  Euskal arrantzaleen ontziak.
• 
  Harresiak
• 
  San Luis katedralaren barnealdea

Kanpo estekak

• Arroxelako webgune ofiziala (Frantsesez)

• Datuak: Q82185
• Multimedia: La Rochelle / Q82185