Érbedo

Érbedo
Arbutus unedo Carl von Linné 1753
Nome curto    A. unedo (mul)
Instancia de taxon  Categoría taxonómica especie
Características  Tipo de follaxe planta perennifolia  Fonte de strawberry tree wood (en)
Sinonimia Unedo edulis Hoffmanns. Arbutus vulgaris Bubani
Conservación Especie pouco preocupante
Clasificación taxonómica
Reino Plantae  Orde Ericales  Familia Ericaceae  Xénero Arbutus  Especie Arbutus unedo L., 1753 Arbutus unedo
Localización  Mapas
Códigos e identificadores Freebase /m/069273 UNII 0MHN1646KR ITIS 23629 OTT 100947 UICN 202930 CoL G6RG EOL 583608 WFO wfo-0000543204
Wikidata G:Commons C:Commons

Froitos

Arbusto

O érbedo (Arbutus unedo) é un arbusto da familia das ericáceas, que produce uns froitos esféricos brandos entre vermellos e laranxas (fartabellacos ou morotes). Dáse nos vales interiores dos grandes ríos, onda o clima mediterráneo.

Etimoloxía

Das características anteriores vénlle o nome científico, pois en latín:

• arbutus (lat.) diminutivo de arbor, por ser unha pequena árbore ou de arboix, áspero, polas rugosidades do seu froito;
• unedo procede de unum (lat.), un + edo (lat.), comer; e dicir, comer un só, en alusión a que comidos en cantidade poden producir borracheira a causa do seu leve contido en alcol cando está sobremadurado.

Nome vulgar

Recibe en galego numerosos nomes comúns como: moragueiro, meroteiro, medroñeiro, medroño, esbedro, érbido, erbideiro, erbedro, érbedo, erbedeiro, érbeda, érbado, erbadeiro, ébedro, cabida, arbideiro, albelo, albeldreiro, albedro e albedredo. A formación de érbedos denomínase erbedal ou erbededo.

Do seu nome parece ser que procede o topónimo Alvedro en Culleredo, lugar onde se instalou o aeroporto da Coruña.

Descrición

Arbusto ou pequena árbore que pode chegar ata 10 m. Sistema radical forte, que forma unha gran cepa. Tronco curto. Cortiza delgada, parda-avermellada, gretada e caediza en pequenas tiras cando vella. Copa baixa, densa e irregularmente ovoide.

Follas persistentes, simples, alternas, algo coriáceas, oblongo-lanceoladas, case enteiras ou serradas, verde escuras e lustrosas na face, verde mate no envés, glabras excepto na base. Flores hermafroditas, corola urceolada, branca tirando de rosa a verdosa; as flores agrúpanse en panículas colgantes situadas ao final das ramas.

Florece en outono ou ao principio do inverno, a polinización é entomógama. O froito é unha baga globosa, verrugosa, pasando de verde, por amarela e escarlata a vermella escura ao final; madura no outono do ano seguinte coincidindo coa nova floración, aparecendo simultaneamente flores do ano e froitos do ano anterior.

Orixinaria do sur de Europa. Habita en matogueiras, bordo de bosques e ladeiras pedregosas de montañas. Espontánea nas zonas cálidas de Galicia (provincia de Ourense e o sur da de Lugo) e nas concas dos ríos.

Usos

Utilizada como ornamental, pois é árbore de aspecto elegante pola beleza da súa follaxe, ao que se engaden as flores e os froitos de cor vermella. Os froitos fermentados úsanse para elaborar licores e, en fresco, para aromatizar augardentes e preparar marmelada.

As follas e a cortiza son adstrinxentes e como tal combaten diarreas e a disentería; as follas tamén teñen propiedades antisépticas. A madeira tense utilizado en tornería; tamén arde moi ben mantendo moito tempo a brasa e dando calor; o carbón obtido é moi bo para as forxas.

Véxase tamén

Bibliografía

• Henrique Niño Ricoi, Carlos Silvar: Guía das Árbores de Galicia. Baía Edicións. ISBN 84-89803-75-7. Depósito legal: 1846/01.

Ligazóns externas

• Ficha no Real Xardín Botánico (en castelán)
• Ficha no Xardín Botánico da Universidade de Trás-os-Montes (en portugués)