Nymphaea
| Nymphaea | |
|---|---|
 | |
| Nymphaea alba | |
| Научна класификација [ у ] | |
| Царство: | Растенија |
| клад: | Скриеносеменици |
| Ред: | Воднобожуровидни |
| Семејство: | Водни божури |
| Род: | Воден божур |
| Вид: | Nymphaea |
| Научен назив | |
| Nymphaea L. | |
| Видови | |
|
65 вида, види текст[1] | |
| Синоними[1] | |
| |
Nymphaea наречени и водени божури или водени лилјани ― род на отпорни и нежни водни растенија од семејството водни божури, Nymphaeaceae. Родот има космополитска распространетост. Многу видови се одгледуваат како украсни растенија, а многу сорти се одгледувани. Некои таксони се јавуваат како воведени видови каде што не се автохтони,[2] а некои се плевел.
Во Македонија од овој род расте само еден вид: белиот воден божур (Nymphaea alba).[3]
Опис
[уреди | уреди извор]
Водните божури се водни, ризоматозни или туберозни, повеќегодишни или едногодишни билки понекогаш отпорни на сушење,[4] со разгранети или неразгранети ризоми.[5][2] Туберозните или влакнести корени се контрактилни.[6] Листовите се претежно лебдечки,[2][5][7] но се јавуваат и потопени и изникнати лисја.[8] Листовите можат да бидат прилисници,[8] или екстипулативни.
Таксономија
[уреди | уреди извор]Родот Nymphaea L. е опишан од Карл Линеј во 1753 година. Има три синоними: Castalia Salisb. објавена од Ричард Ентони Салисбери во 1805 година, Leuconymphaea Kuntze објавена од Ото Кунце во 1891 година и Ondinea Hartog објавена од Корнелис ден Хартог во 1970 година. Типскиот вид е Nymphaea alba L.
Подродови
[уреди | уреди извор]Родот Nymphaea е поделен на неколку подродови :
- Nymphaea subg. Anecphya (Casp.) Conard[9]
- Nymphaea subg. Brachyceras (Casp.) Conard[10]
- Nymphaea subg. Confluentes S.W.L.Jacobs[11]
- Nymphaea subg. Hydrocallis (Planch.) Conard[12]
- Nymphaea subg. Lotos (DC.) Conard[13]
- Nymphaea subg. Nymphaea (autonym)[14]
Секции
[уреди | уреди извор]Подродот Nymphaea подгрупата Nymphaea е поделен на делови:
- Nymphaea sect. Chamaenymphaea (Planch.) Wiersema[15]
- Nymphaea sect. Nymphaea (autonym)
- Nymphaea sect. Xanthantha (Casp.) Wiersema[16]
Видови
[уреди | уреди извор]Од јануари 2024 година, има 65 прифатени видови од страна на Plants of the World Online:
- Nymphaea abhayana A.Chowdhury & M.Chowdhury
- Nymphaea alba L.
- Nymphaea alexii S.W.L.Jacobs & Hellq.
- Nymphaea amazonum Mart. & Zucc.
- Nymphaea ampla (Salisb.) DC.
- Nymphaea atrans S.W.L.Jacobs
- Nymphaea belophylla Trickett
- Nymphaea × borealis E.G.Camus
- Nymphaea caatingae C.T.Lima & Giul.
- Nymphaea candida C.Presl
- Nymphaea carpentariae S.W.L.Jacobs & Hellq.
- Nymphaea conardii Wiersema
- Nymphaea × daubenyana W.T.Baxter ex Daubeny
- Nymphaea dimorpha I.M.Turner
- Nymphaea divaricata Hutch.
- Nymphaea elegans Hook.
- Nymphaea elleniae S.W.L.Jacobs
- Nymphaea francae C.T.Lima & Giul.
- Nymphaea gardneriana Planch.
- Nymphaea georginae S.W.L.Jacobs & Hellq.
- Nymphaea gigantea Hook.
- Nymphaea glandulifera Rodschied
- Nymphaea gracilis Zucc.
- Nymphaea guineensis Schumach. & Thonn.
- Nymphaea harleyi C.T.Lima & Giul.
- Nymphaea hastifolia Domin
- Nymphaea heudelotii Planch.
- Nymphaea immutabilis S.W.L.Jacobs
- Nymphaea jacobsii Hellq.
- Nymphaea jamesoniana Planch.
- Nymphaea kakaduensis Hellq., A.Leu & M.L.Moody
- Nymphaea kimberleyensis (S.W.L.Jacobs) S.W.L.Jacobs & Hellq.
- Nymphaea lasiophylla Mart. & Zucc.
- Nymphaea leibergii (Morong) Rydb.
- Nymphaea lingulata Wiersema
- Nymphaea loriana Wiersema, Hellq. & Borsch
- Nymphaea lotus L.
- Nymphaea lukei S.W.L.Jacobs & Hellq.
- Nymphaea macrosperma Merr. & L.M.Perry
- Nymphaea maculata Schumach. & Thonn.
- Nymphaea manipurensis Asharani & Biseshwori
- Nymphaea mexicana Zucc.
- Nymphaea micrantha Guill. & Perr.
- Nymphaea noelae S.W.L.Jacobs & Hellq.
- Nymphaea nouchali Burm.f.
- Nymphaea novogranatensis Wiersema
- Nymphaea odorata Aiton
- Nymphaea ondinea Löhne, Wiersema & Borsch
- Nymphaea oxypetala Planch.
- Nymphaea paganuccii C.T.Lima & Giul.
- Nymphaea pedersenii (Wiersema) C.T.Lima & Giul.
- Nymphaea potamophila Wiersema
- Nymphaea prolifera Wiersema
- Nymphaea pubescens Willd.
- Nymphaea pulchella DC.
- Nymphaea rapinii C.T.Lima & Giul.
- Nymphaea rubra Roxb. ex Andrews
- Nymphaea rudgeana G.Mey.
- Nymphaea siamensis Puripany.
- Nymphaea stuhlmannii (Engl.) Schweinf. & Gilg
- Nymphaea sulphurea Gilg
- Nymphaea × sundvikii Hiitonen
- Nymphaea tenuinervia Casp.
- Nymphaea tetragona Georgi
- Nymphaea thermarum Eb.Fisch.
- Nymphaea × thiona D.B.Ward
- Nymphaea vanildae C.T.Lima & Giul.
- Nymphaea vaporalis S.W.L.Jacobs & Hellq.
- Nymphaea violacea Lehm.
Фосилни видови
[уреди | уреди извор]- †Nymphaea brongniartii (Caspary) Saporta[17]
- †Nymphaea elisabethae Gee & David W. Taylor[18]
- †Nymphaea haeringiana (Unger) Butzm., T.C. Fisch., E. Rieber[19][20]
- †Nymphaea minuta Saporta[21]
Живеалиште
[уреди | уреди извор]Nymphaea се јавува во слатководни, како и во соленкасти водни живеалишта.[22]
Многу птици се хранат со семиња и плодови од Nymphaea.
Токсичност
[уреди | уреди извор]Сите водни божури се отровни и содржат алкалоид наречен нуфарин во речиси сите нивни делови.
Во културата
[уреди | уреди извор]
Древните Египќани ги користеле водните божури на Нил како културни симболи.[23] Од 1580 година, во англискиот јазик станало популарно да се користи латинскиот збор lotus, првично користен за означување дрво, за водните божури што растат во Египет, а многу подоцна зборот се користел за превод на зборови во индиските текстови.[24] Мотивот на лотос е честа карактеристика на архитектурата на храмовите столбови. Во Египет, лотосот, кој се издига од калливата почва за да ги расплетува своите ливчиња кон сонцето, ја сугерира славата на самото појавување на сонцето од абиогенеза. Тоа било метафора на создавањето, симбол на боговите и божиците на плодноста, како и симбол на горниот Нил како дарител на животот.[23]
Францускиот импресионистички сликар Клод Моне е познат по неговите бројни слики на водни лилјани во езерцето во неговата градина во Живерни.[25]
N. nouchali е национален цвет на Бангладеш[26] и Шри Ланка.[27]
Цвет на воден лилјан Nymphaea од грбот на Пјалкјане, Финска
Симболот лотос на знамето од Сасанидско Царство
Nymphaea nouchali var. zanzibariensis
Nymphaea gigantea
Nymphaea nouchali
Nymphaea „атракција“
Nymphaea 'Laydekeri Purpurata'
Nymphaea nouchali var. caerulea
Nymphaea sp.
Nymphaea × daubenyana
_1200.jpg)
.jpg)
Наводи
[уреди | уреди извор]- 1 2 „Nymphaea L.“. Plants of the World Online. Кралски ботанички градини во Кју. Посетено на 9 January 2024. (англиски)
- 1 2 3 Flora of North America Editorial Committee (уред.), „Nymphaea“, Flora of North America North of Mexico (FNA), New York and Oxford – преку eFloras.org, Ботаничка градина на Мисури, Сент Луис и Хербариуми на Харвард, Кемриџ Invalid
|mode=CS1(help) - ↑ Кирил Мицевски: Флора на СР Македонија, том 1, св. 1, стр. 90, МАНУ, Скопје, 1985
- ↑ Heslop-Harrison, Yolande (1955). „Nymphaea L.“. Journal of Ecology. 43 (2): 719–734. Bibcode:1955JEcol..43..719H. doi:10.2307/2257032. ISSN 0022-0477. JSTOR 2257032.
- 1 2 „Nymphaea Linnaeus.“, Flora of China – преку eFloras.org, Ботаничка градина на Мисури, Сент Луис и Хербариуми на Харвард, Кемриџ Invalid
|mode=CS1(help) - ↑ Pellegrini, M.O.O. „Nymphaeaceae“. Flora e Funga do Brasil. Jardim Botânico do Rio de Janeiro. Посетено на 27 Nov 2024.
- ↑ „Nymphaea“. VicFlora Flora of Victoria. Royal Botanic Gardens Victoria. Посетено на November 26, 2024.
- 1 2 Conard, Henry S.; Conard, Henry S. (1905). The waterlilies: a monograph of the genus Nymphaea. the Carnegie Institution of Washington.
- ↑ Меѓународна организација за растителни информации (IOPI). „Исход за Nymphaea“ (HTML). Меѓународен индекс на растителни имиња. (англиски)
- ↑ Меѓународна организација за растителни информации (IOPI). „Исход за Nymphaea“ (HTML). Меѓународен индекс на растителни имиња. (англиски)
- ↑ Меѓународна организација за растителни информации (IOPI). „Исход за Nymphaea“ (HTML). Меѓународен индекс на растителни имиња. (англиски)
- ↑ Меѓународна организација за растителни информации (IOPI). „Исход за Nymphaea“ (HTML). Меѓународен индекс на растителни имиња. (англиски)
- ↑ Меѓународна организација за растителни информации (IOPI). „Исход за Nymphaea“ (HTML). Меѓународен индекс на растителни имиња. (англиски)
- ↑ „Nymphaea subg. Nymphaea“. Australian National Species List (auNSL). Посетено на February 23, 2025.
- ↑ Меѓународна организација за растителни информации (IOPI). „Исход за Nymphaea“ (HTML). Меѓународен индекс на растителни имиња. (англиски)
- ↑ Меѓународна организација за растителни информации (IOPI). „Исход за Nymphaea“ (HTML). Меѓународен индекс на растителни имиња. (англиски)
- ↑ Butzmann, Rainer; Fischer, Thilo C. (2013). „Fossil water lily fruits with seeds Nymphaea subgenus Lotos, from the Oligocene of Armissan/Narbonne (France)“ (PDF). Zitteliana: 93–104. doi:10.5282/UBM/EPUB.19017.
- ↑ Gee, C. T., & Taylor, D. W. (2016). Aquatic macrophytes from the upper Oligocene fossillagerstätte of Rott (Rhineland, Germany). Part II: A new fossil leaf species of Nymphaea (subgenus Lotos), N. elisabethae Gee et David W. Taylor sp. nov.
- ↑ Butzmann, R.; Fischer, T. C.; Rieber, E. (2009). „Makroflora aus dem inneralpinen Fächerdelta der Häring-Formation (Rupelium) vom Duxer Köpfl bei Kufstein/Unterinntal, Österreich“ (PDF). Zitteliana (германски): 129–163.
- ↑ „Nymphaea haeringiana (Unger) Butzm., T.C. Fisch., E. Rieber“. The International Fossil Plant Names Index (IFPNI). Посетено на February 23, 2025.
- ↑ de Saporta, G. (1891). „Recherches sur la végétation du niveau aquitanien de Manosque“. Librairie Polytechnique: 13–14.
- ↑ Wiersema, John H.; Haynes, Robert R. (1983). „Aquatic and Marsh Plants of Alabama III. Magnoliidae“. Castanea. 48 (2): 99–108. ISSN 0008-7475. JSTOR 4033073.
- 1 2 Tresidder, Jack (1997). The Hutchinson Dictionary of Symbols. London: Duncan Baird Publishers. стр. 126. ISBN 1-85986-059-1.
- ↑ Harper, Douglas. „The Origin and Meaning of the word 'Lotus'“. Etymology Online. Douglas Harper. Посетено на 1 April 2021.
- ↑ „Water Lilies: Claude Monet (French, 1840–1926)“. Heilbrunn Timeline of Art History. Metropolitan Museum of Art. December 2008. Посетено на 8 March 2015.
- ↑ „Bangladesh Constitution. Part I, The Republic, 4(3)“. Архивирано од изворникот на 2013-10-29. Посетено на 2013-06-22.
- ↑ Jayasuriya, M. (April 17, 2011). „Our national flower may soon be a thing of the past“. The Sunday Times. Посетено на 2025-05-22.
