Blauwdruk
Een blauwdruk is een met behulp van cyanotypie gemaakte directe fotografische kopie in witte lijnen op een blauwe achtergrond, waarbij de achtergrond blauw kleurt door het gebruik van cyanidezouten.
Als metafoor verwijst het woord blauwdruk naar een gedetailleerd ontwerp of plan.
Geschiedenis
[bewerken | brontekst bewerken]Cyanotypie werd in 1842 uitgevonden door de Engelse astronoom en fotograaf John Herschel. Als lichtgevoelige laag gebruikte Herschel een mengsel van kaliumhexacyanoferraat en ammoniumijzercitraat, dat bij blootstelling aan sterk licht Pruisisch blauw vormt. Wanneer de chemische middelen zijn weggespoeld met water, blijft er een stabiele blauwe kleur over, waarbij de niet-belichte delen wit blijven. Zo werd een fotografisch beeld zonder camera gevormd, een fotogram, dat hetzelfde formaat had als het origineel.
Cyanotypie bleek erg geschikt om tekeningen te vermenigvuldigen. De tekeningen werden hiertoe met Oost-Indische inkt op lichtdoorlatend calqueerpapier getekend en direct op een drager met lichtgevoelig materiaal gelegd. De zwarte inktlijnen hielden het licht tegen en kwamen als witte lijnen op de blauwe afdruk terecht. Door de calque telkens opnieuw te belichten, kon men zeer veel contactafdrukken maken. Dit specifieke gebruik van cyanotypie werd bekend als blauwdruk.
Gedurende bijna een eeuw was cyanotypie de enige simpele en goedkope manier om tekeningen in meervoud te maken. De techniek werd dan ook meteen gebruikt in de industrie, speciaal voor bouwplannen op groot formaat voor machines, zoals locomotieven, en voor architectonische bouwwerken.
In de loop van de twintigste eeuw werden varianten op deze techniek geïntroduceerd, zoals de diazotypie, ook wel aangeduid met de merknaam ozalid.
Gebruik van blauwdrukken
[bewerken | brontekst bewerken]Drukkerijen
[bewerken | brontekst bewerken]In de drukkerswereld is een blauwdruk of ozalid een proefdruk die tot stand komt door het speciale, lichtgevoelige diazopapier (zoals men dat kent van planafdrukken) te belichten met een film van een opgemaakte bladzijde.
Blauwdrukken worden (in de reprografie) aangemaakt voor de technische controle, maar ook voor de finale controle door de opdrachtgever of de vormgever.
Techniek en bouw
[bewerken | brontekst bewerken]In de techniek werden blauwdrukken gebruikt om duplicaten te maken van technische tekeningen. Deze blauwdrukken werden gebruikt voor de bouw of productie van het getekende.
Het gebruik van blauwdrukken in de techniek en bouw is verdrongen door andere fotokopieertechnieken en later door de opkomst van computergesteund ontwerpen (CAD) en het afdrukken van de computertekeningen met plotters en grote printers.
