Benin
Jamhuuriyadda Benin | |
|---|---|
Hal-ku-dheg:
Fraternity, Justice, Labour | |
| Heesta qaranka: L'Aube nouvelle (Faransiis) "The New Dawn" | |
| Caasimadda | Porto-Novo |
| Magaalada ugu weyn | Cotonou |
| Luuqadaha rasmiga ah | Faransiis[1] |
| Luuqadaha qaranka | |
| Qaybaha qowmiyadaha (2013[2]) | |
| Diinta (2020)[3] |
|
| Dadka |
|
| Dawladda | Jamhuuriyad madaxweyne oo midaysan |
| Romuald Wadagni | |
| Mariam Chabi Talata | |
| Sharci-dejinta | Golaha Shacabka |
| Madaxbannaani ka timid Faransiiska | |
| 11 Diseembar 1958 | |
• Madaxbannaani | 1 Agoosto 1960 |
| Bedka | |
• Wadarta | 114,763 km2 (44,310 sq mi)[4] (100aad) |
• Biyo (%) | 0.4% |
| Dadka | |
• Qiyaastii 2022 | |
• Cufnaanta | 94.8/km2 (245.5/sq mi) (98aad) |
| Wax soo saar (PPP) | Qiyaastii 2026 |
• Wadarta | |
• Qofkiiba | |
| Wax soo saar (magac ahaan) | Qiyaastii 2026 |
• Wadarta | |
• Qofkiiba | |
| Qaybsiga (2021) | sinnaan la'aan dhexdhexaad ah |
| Kobaca (2023) | hooseeya (173aad) |
| Lacagta | Frankiga CFA ee Galbeedka Afrika (XOF) |
| Saacadda | UTC+1 (WAT) |
| Qaabka taariikhda | dd/mm/yyyy |
| Koodhka wicitaanka | +229 |
| Koodhka ISO 3166 | BJ |
| Furaha Internetka | .bj |
| |
Benin,[lower-alpha 1] si rasmi ahna loo guidhiyo Jamhuuriyadda Benin,[lower-alpha 2] oo markii hore loo yaqaanay Dahomey,[13] waa dal ku yaala Galbeedka Afrika. Benin waxay xuduud la leedahay Togo xagga galbeed, Nigeria xagga bari, Burkina Faso xagga waqooyi-galbeed, iyo Niger xagga waqooyi-bari. Inta badan dadkeedu waxay ku nool yihiin xeebta koonfureed ee Bight of Benin, oo ka mid ah Gacanka Guinea ee qaybta ugu xigta waqooyiga kulaylaha ee Badweynta Atlaantik-ga.[14] Caasimaddu waa Porto-Novo, xarunta dowladduna waxay ku taal Cotonou, oo ah magaalada ugu dadka badan isla markaana ah caasimadda dhaqaalaha.[15] Benin waxay ku fadhidaa dhul baaxadiisu tahay 112,622 km2 (43,484 sq mi),[5] dadkeedana sanadkii 2021 waxaa lagu qiyaasay qiyaastii Template:Million.[16][17] Waa dal kulaylaho ah oo dhaqaalihiisu si weyn ugu tiirsan yahay beeraha iyo dhoofinta saliidda timirta iyo suufka.[18][19]
Laga soo bilaabo qarnigii 17aad ilaa qarnigii 19aad, hay'adaha siyaasadeed ee aaggaas ka jiray waxaa ka mid ahaa Boqortooyada Dahomey, magaalada-gobolka ah ee Porto Novo, iyo dawlado kale oo dhanka waqooyi xigay. Faransiiska ayaa la wareegay dhulkaas sanadkii 1894, isagoo ku daray Galbeedka Afrika ee Faransiiska sidii Dahomey-da Faransiiska. Sanadkii 1960, Dahomey waxay xorriyad buuxda ka qaadatay Faransiiska. Maadaama ay tahay dawlad madaxbannaan, Benin waxay soo martay dawlado dimuqraadi ah, gaddoomo ciidan, iyo dawlado ciidan. Dawlad isku sheegtay dawlad Marxist–Leninist ah oo loogu magac daray Jamhuuriyadda Shacabka ee Benin ayaa jirtay intii dhexaysay 1975 iyo 1990. Sanadkii 1991, waxaa lagu beddelay Jamhuuriyadda Benin ee Nidaamka xisbiyada badan.[20]
Luuqadda rasmiga ah ee Benin waa Faransiis, iyadoo sidoo kale loogu hadlo luuqadaha u dhashay dhulkaas sida Fon, Bariba, Yoruba iyo Dendi. Kooxda ugu weyn ee diimaha ee Benin, sidii ay u saadaalisay Pew Research Group ee sanadka 2020 iyadoo lagu salaynayo tirokoobkii 2010, waa Masiixiyadda (52.2%), waxana ku xiga Islaamka (24.6%) iyo diimaha dhaqanka ee Afrika (17.9%).[3] Benin waxay xubin ka tahay Qaramada Midoobay, Midowga Afrika, Aagga Dhaqaalaha ee Dawladaha Galbeedka Afrika, Ururka Iskaashiga Islaamka, Aagga Nabadda iyo Iskaashiga ee Koonfurta Atlaantik-ga, Francophonie, Bulshada Dawladaha Sahel iyo Saxaraha, Ururka Soo Saarayaasha Betroolka ee Afrika iyo Maamulka Dooxada Niger.
Asalka magaca
[wax ka badal | wax ka badal xogta]Intii lagu guda jiray xukunkii gumeysiga Faransiiska iyo ka dib madaxbannaanidii 1 Agoosto 1960, dalka waxaa loogu magac daray Dahomey, iyadoo loogu magac daray Boqortooyada Dahomey. 30 Nofeembar 1975, ka dib afgambi ciidan oo Marxist–Leninist ahaa (oona ahaa Afgambigii Dahomey ee 1972), dalka waxaa dib loogu magac daray Benin, iyadoo loogu magac daray Bight of Benin, oo xuduud la leh dalka, maadaama magaca Dahomey uu si gaar ah ula xiriiray Fon oo deganaa qaybta koonfureed ee dalka.[13] Gacanka wuxuu magaciisa ka qaatay Boqortooyada Benin, oo ku taal dalka hadda loo yaqaan Nigeria.
Tixraacyo
[wax ka badal | wax ka badal xogta]- ↑ "Benin". Archived from the original on 29 December 2023. Retrieved 7 July 2023.
- ↑ "PRINCIPAUX INDICATEURS SOCIO DEMOGRAPHIQUES ET ECONOMIQUES" (PDF). www.insae-bj.org (in Faransiis). INSTITUT NATIONAL DE LA STATISTIQUE ET DE L'ANALYSE ECONOMIQUE. Archived (PDF) from the original on 18 September 2020. Retrieved 14 December 2019.
- 1 2 "Religions in Benin [[:Template:Pipe]] PEW-GRF". Archived from the original on 17 October 2021. Retrieved 17 April 2021.
{{cite web}}: URL–wikilink conflict (help) - ↑ Annuaire statistique 2010 (PDF) (Report) (in Faransiis). INSAE. 2012. p. 49. Archived (PDF) from the original on 4 March 2016. Retrieved 17 December 2015.
- 1 2 "Benin". The World Factbook (2026 ed.). Central Intelligence Agency. Retrieved 24 September 2022. (Archived 2022 edition.)
- ↑ "World Economic Outlook Database, October 2025: Edition (Benin)" (in Ingiriisi). International Monetary Fund October, 14 2025. Archived from the original on 12 October 2025. Retrieved 14 February 2026.
- ↑ "World Economic Outlook Database, October 2025: Edition (Benin)" (in Ingiriisi). International Monetary Fund October, 14 2025. Archived from the original on 12 October 2025. Retrieved 14 February 2026.
- ↑ "World Economic Outlook Database, October 2025: Edition (Benin)" (in Ingiriisi). International Monetary Fund October, 14 2025. Archived from the original on 12 October 2025. Retrieved 14 February 2026.
- ↑ "World Economic Outlook Database, October 2025: Edition (Benin)" (in Ingiriisi). International Monetary Fund October, 14 2025. Archived from the original on 12 October 2025. Retrieved 14 February 2026.
- ↑ "World Bank Open Data". Archived from the original on 26 August 2025. Retrieved 8 October 2024.
- ↑ "Human Development Report 2023/2024" (in Ingiriisi). United Nations Development Programme. 26 May 2025. Archived from the original on 12 August 2022. Retrieved 25 May 2025.
- ↑ Template:Cite EPD
- 1 2 "Dahomey Announces Its Name Will Be Benin". The New York Times (in Ingiriis Maraykan). 1 December 1975. ISSN 0362-4331. Archived from the original on 16 September 2020. Retrieved 16 September 2020.
- ↑ Hughes, R. H.; Hughes, J. S. (1992). A Directory of African Wetlands. IUCN. p. 301. ISBN 978-2-88032-949-5. Archived from the original on 8 May 2016. Retrieved 12 October 2015.
- ↑ Template:Multiref2
- ↑ ""World Population Prospects 2022"". population.un.org. United Nations Department of Economic and Social Affairs, Population Division. Retrieved July 17, 2022.
- ↑ "World Population Prospects 2022: Demographic indicators by region, subregion and country, annually for 1950-2100" (XSLX). population.un.org ("Total Population, as of 1 July (thousands)"). United Nations Department of Economic and Social Affairs, Population Division. Retrieved July 17, 2022.
- ↑ "FAO Initiative on Soaring Food Prices". Food and Agriculture Organization of the United Nations. Archived from the original on 24 October 2012. Retrieved 29 June 2010.
- ↑ "Major Industries in Benin". Arise IIP. Retrieved 23 June 2024.
- ↑ Global Logistics Assessments Reports Handbook. Vol. 1: Strategic Transportation and Customs Information for Selected Countries. International Business Publications USA. 2008 [2015]. p. 85. ISBN 978-0-7397-6603-3.
- ↑ /bɛˈniːn/ ⓘ BEN-een, /bɪˈniːn/ BIN-een;[12] Af Faransiis: Bénin [benɛ̃] ⓘ
- ↑ Af Faransiis: République du Bénin
<ref> ayaa jira koox la magacaabay "lower-alpha", laakiin lama helin calaamadda u dhiganta. <references group="lower-alpha"/>.- CS1 errors: URL–wikilink conflict
- Bogagga isticmaalaya kordhinta Phonos
- Pages including recorded pronunciations
- Articles with Respell capitalisation issues (uppercase input)
- Articles with Respell capitalisation issues (lowercase input)
- Articles containing Af Faransiis-language text
- Pages with Af Faransiis IPA
- CS1 Ingiriis Maraykan-language sources (en-us)
- CS1: long volume value
- Bogagga leh khaladaad tixraac