Akhenatën

Statuja e Akhenatenit në Muzeun Egjiptian.

Akhenatën (i shqiptuar /ˌækəˈnɑːtən/), gjithashtu i shkruar si Akhenaten, Akhenaton, Echnaton, dhe Khuenaten (në Egjiptin e lashtë: ꜣḫ-n-jtn ʾŪḫə-nə-yātəy, i shqiptuar [ˈʔuːχəʔ nə ˈjaːtəj], që do të thotë "Efiçent për Atenin"), ishte një faraon i Egjiptit të lashtë që mbretëroi rreth viteve 1353–1336 p.k. ose 1351–1334 p.k., dhe ishte sundimtari i dhjetë i dinastisë së 18-të. Fillimisht i quajtur Amenhotep IV (në Egjiptin e lashtë: jmn-ḥtp, që do të thotë "Amun është i kënaqur", i helenizuar si Amenofis IV), në vitin e pestë të mbretërimit të tij ai mori emrin "Akhenaten".

Si faraon, Akhenaten është i njohur për braktisjen e fesë tradicionale politeiste të Egjiptit të lashtë dhe për prezantimin e Atenizmit, ose adhurimit të përqendruar rreth Atenit. Mendimet e egjiptologëve ndryshojnë nëse politika fetare ishte absolutisht monoteiste, ose nëse ishte monolatrike, sinkretike, ose henoteiste. Ky ndryshim kulturor nga feja tradicionale u përmbys pas vdekjes së tij. Monumentet e Akhenatën u prishën dhe u fshehën, statujat e tij u shkatërruan, dhe emri i tij u përjashtua nga listat e sundimtarëve të hartuar nga faraonët pas tij. Praktikat fetare tradicionale u restauruan gradualisht, sidomos nën pasardhësin e tij të afërt, Tutankhamun, i cili e ndryshoi emrin e tij nga Tutankhateni në fillim të mbretërimit të tij. Kur, disa dhjetëra vjet më vonë, sundimtarët pa të drejta të qarta pasardhësie nga Dinastia e 18-të themeluan një dinasti të re, ata i morën Akhenatën dhe pasardhësit e tij të drejtpërdrejtë për "armiq" ose "kriminel", duke i quajtur ata kështu në regjistrat arkivorë.

Akhenaten ishte thuajse i humbur për historinë deri në zbulimin në fund të shekullit të 19-të të Amarnës, ose Akhetaten, kryeqytetit të ri që ai ndihmoi të ndërtohej për adhurimin e Atenit. Për më tepër, në vitin 1907 u gjet një mummie që mund të ishte e Akhenatën, nga varri KV55 në Luginën e Mbretërve, nga Edward R. Ayrton. Testimi gjenetik ka përcaktuar se njeriu i varrosur në KV55 ishte babai i Tutankhamunit, por identifikimi i tij si Akhenatën është vënë në dyshim që nga ajo kohë.

Rikthimi në vëmendje i Akhenatën dhe gërmimet e hershme të Flinders Petrie në Amarna nxitën një interes të madh publik për faraonin dhe mbretëreshën e tij Nefertiti. Ai është përshkruar si "enigmatik", "misterioz", "revolucionar", "idealisti më i madh i botës", dhe "individi i parë në histori", por gjithashtu si një "heretik", "fanatik", "ndoshta i çmendur", dhe "i çmendur". Fascinimi publik dhe shkencor për Akhenatën vjen nga lidhja e tij me Tutankhamunin, stili unik dhe cilësia e lartë e artit pamor që ai mbështeti, dhe feja që ai përpiqej të vendoste, duke parashikuar monoteizmin.

Shiko edhe

• Faraoni
• Egjipti i Lashtë