Ankona
Ankona
Ancona | |
|---|---|
| Comune di Ancona | |
 | |
  Ankona Vendndodhja në Itali | |
| Koordinatat: 43°37′01″N 13°31′00″E / 43.61694°N 13.51667°E | |
| Shteti | Italia |
| Rajoni | Marke |
| Provinca | Ankona (AN) |
| Qeverisja | |
| • Kryetari | Daniele Silvetti |
| Sipërfaqja | |
• Total | 124,23 km2 (4,797 sq mi) |
| Lartësia | 16 m (52 ft) |
| Popullsia (31 dhjetor 2024)[1] | |
• Total | 99.533 |
| Zona kohore | UTC+1 (CET) |
| • Verë (DST) | UTC+2 (CEST) |
| Kodi postar | 60121–60131 |
| Kodi telefonik | 071 |
| Shenjti mbrojtës | Shën Ciriaku |
| Dita festive | 4 maj |
| Faqja zyrtare | www |
Ankona (it. Ancona) është një qytet dhe komunë në Italinë qendrore, kryeqendra e rajonit Marke dhe e provincës së Ankonës. Qyteti ndodhet në bregdetin e Detit Adriatik dhe përfaqëson një nga qendrat kryesore administrative, portuale, universitare dhe kulturore të Italisë qendrore.[2][3][4]
Gjeografia
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]Ankona shtrihet në bregdetin qendror adriatik, në skajin më të largët të promontorit që zbret nga masivi i Monte Coneros. Pozita e saj gjeografike, e lidhur ngushtë me detin dhe me konfigurimin e harkuar të bregdetit, ka favorizuar zhvillimin e qytetit si port dhe qendër tregtare që në lashtësi.[2][3]
Territori i qytetit përfshin edhe zona bregdetare shumë të njohura si Passetto dhe Portonovo, të lidhura me Rivierën e Coneros.[5][6]
Historia
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]Ankona u themelua nga kolonë dorikë të Sirakuzës rreth vitit 387 p.e.s. Emri i qytetit rrjedh nga fjala greke ankon, që do të thotë “bërryl”, në lidhje me formën e promontorit që mbron gjirin natyror.[3]
Në epokën romake qyteti u zhvillua si port me rëndësi të madhe në Adriatik. Perandori Trajan zgjeroi portin, ndërsa Harku i Trajanit, i ngritur midis viteve 100 dhe 116 e.s., mbetet një nga dëshmitë monumentale më të rëndësishme të kësaj faze historike.[2][7]
Pas shkatërrimit saracen të vitit 839, Ankona u bë një komunë e pavarur rreth shekullit XI dhe zhvilloi tregtinë detare me Lindjen, duke forcuar identitetin e saj si qytet portual i Adriatikut.[8]
Demografia
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]Sipas të dhënave të përditësuara mbi bazë ISTAT, Ankona kishte 99.533 banorë më 31 dhjetor 2024.[1]
Qyteti mbetet qendra urbane më e rëndësishme e rajonit si kryeqendër administrative e Markes dhe ruan një profil të qëndrueshëm demografik, i lidhur edhe me funksionet universitare dhe portuale.[2][4]
Ekonomia
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]Ekonomia e Ankonës lidhet ngushtë me portin, shërbimet, tregtinë, transportin dhe funksionet administrative e universitare.[2][3]
Porti i Ankonës klasifikohet si port me rëndësi ndërkombëtare nga Bashkimi Evropian dhe bën pjesë në korridoret TEN-T Skandinav-Mesdhetar dhe Baltik-Adriatik. Sipas autoritetit portual, më shumë se një milion pasagjerë kalojnë çdo vit nëpër port drejt brigjeve të Adriatikut lindor, ndërsa trafiku i kontejnerëve ka kaluar 160.000 TEU.[9]
Monumentet dhe kultura
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]Qyteti ruan një trashëgimi të pasur monumentale, nga epoka romake te Mesjeta dhe periudha moderne. Ndër monumentet më të njohura janë Katedralja e Shën Ciriakut, Harku i Trajanit, Loggia dei Mercanti, Fontana del Calamo dhe Mole Vanvitelliana.[10][11][12][13]
Katedralja e Shën Ciriakut, e vendosur në kodrën Guasco, është simboli fetar dhe panoramik i qytetit.[10] Loggia dei Mercanti dëshmon lidhjen historike të qytetit me tregtinë dhe lundrimin, ndërsa Fontana del Calamo, e quajtur edhe “e trembëdhjetë grykave”, përfaqëson një nga veprat më karakteristike të qendrës historike.[11][12]
Në qytet ndodhet edhe Muzeu Arkeologjik Kombëtar i Markes, i vendosur në Palazzo Ferretti dhe i njohur për koleksionet që paraqesin historinë e rajonit nga paleoliti deri në Mesjetë.[14]
Arsimi dhe kërkimi shkencor
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]Ankona është një qytet universitar. Institucioni më i rëndësishëm akademik është Universiteti Politeknik i Markes, i themeluar në vitin 1969 si Libera Università di Ancona.[4]
Prania e universitetit i jep qytetit një profil të fortë në fushën e arsimit të lartë, kërkimit shkencor dhe jetës studentore.[15]
Transporti
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]Ankona është një nyjë e rëndësishme e transportit në Adriatik. Porti i saj lidh Italinë me Kroacian, Shqipërinë dhe Greqinë, si për trafikun e pasagjerëve ashtu edhe për atë të mallrave.[9]
Transporti urban menaxhohet nga Conerobus, i cili operon shërbimin urban të qytetit dhe lidhjet me zona të ndryshme të territorit, përfshirë edhe shërbime të dedikuara si Aerobus Raffaello dhe University Link.[16]
Qyteti ka edhe një stacion hekurudhor të rëndësishëm; sipas RFI, stacioni i Ankonës ka gjithsej 10 binarë për shërbimin e udhëtarëve.[17]
Ankona shërbehet gjithashtu nga Aeroporto delle Marche, i vendosur në Falconara Marittima, pranë qytetit.[18]
Sporti
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]Sporti zë një vend të rëndësishëm në jetën qytetare të Ankonës. Komuna menaxhon dhe promovon impiantet sportive dhe veprimtaritë agonistike në bashkëpunim me federatat dhe shoqatat sportive të territorit.[19]
Ndër impiantet më të njohura janë Stadio del Conero dhe PalaCasali. Ky i fundit pret rregullisht kampionate kombëtare indoor të atletikës, gjë që e bën Ankonën një nga qendrat italiane më të njohura për atletikën në sallë.[20][21][22]
Feja dhe traditat qytetare
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]Shenjti mbrojtës i qytetit është Shën Ciriaku. Festa e tij kremtohet më 4 maj dhe lidhet tradicionalisht me Fiera di San Ciriaco, një nga ngjarjet më të njohura qytetare të Ankonës.[10][23]
Shih edhe
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]Referime
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]- 1 2 "Popolazione Ancona 2001-2024" (në italisht). Tuttitalia. Marrë më 10 prill 2026.
- 1 2 3 4 5 "Ancona" (në anglisht). Encyclopaedia Britannica. Marrë më 10 prill 2026.
- 1 2 3 4 "Old Port" (në anglisht). Ancona Tourism. Marrë më 10 prill 2026.
- 1 2 3 "La storia" (në italisht). Università Politecnica delle Marche. Marrë më 10 prill 2026.
- ↑ "Ancona" (në anglisht). Marche Tourism. Marrë më 10 prill 2026.
- ↑ "Portonovo, Ancona's seaside resort" (në anglisht). Riviera del Conero. Marrë më 10 prill 2026.
- ↑ "Arco di Traiano" (në italisht). Comune di Ancona. Marrë më 10 prill 2026.
- ↑ "The history of Ancona" (PDF) (në anglisht). Ancona Tourism. Marrë më 10 prill 2026.[lidhje e vdekur]
- 1 2 "Port of Ancona" (në anglisht). Autorità di Sistema Portuale del Mare Adriatico Centrale. Marrë më 10 prill 2026.
- 1 2 3 "Cattedrale di San Ciriaco" (në italisht). Comune di Ancona. Marrë më 10 prill 2026.
- 1 2 "Loggia dei Mercanti" (në italisht). Comune di Ancona. Marrë më 10 prill 2026.
- 1 2 "Fontana del Calamo" (në italisht). Comune di Ancona. Marrë më 10 prill 2026.
- ↑ "Mole Vanvitelliana" (në italisht). Comune di Ancona. Marrë më 10 prill 2026.
- ↑ "National Archaeological Museum" (në anglisht). Ancona Tourism. Marrë më 10 prill 2026.
- ↑ "Presentazione Video dell'Ateneo" (në anglisht). Università Politecnica delle Marche. Marrë më 10 prill 2026.
- ↑ "Servizio urbano Ancona" (në italisht). Conerobus. Marrë më 10 prill 2026.
- ↑ "Ancona" (në italisht). Rete Ferroviaria Italiana. Marrë më 10 prill 2026.
- ↑ "Aeroporto delle Marche" (në italisht). Aerdorica. Marrë më 10 prill 2026.
- ↑ "Impianti sportivi e Sport" (në italisht). Comune di Ancona. Marrë më 10 prill 2026.
- ↑ "Concessione di 4 punti ristoro presso lo Stadio del Conero" (në italisht). Comune di Ancona. Marrë më 10 prill 2026.
- ↑ "Campionati Italiani Atletica Assoluti" (në italisht). Comune di Ancona. Marrë më 10 prill 2026.
- ↑ "Campionati Italiani Indoor Master 2026, Ancona" (në italisht). FIDAL. Marrë më 10 prill 2026.
- ↑ "La Fiera di San Ciriaco" (në italisht). Ancona Servizi. Marrë më 10 prill 2026.
