Yunivhesiti

Ti yunivhesiti to sungula eYuropa ti sunguriwe hi swikolo leswi a swi hlayisiwa hi Kereke ka xikongomelo xo dyondzisa vaprista.Yunivhesiti ya Bologna (Università di Bologna), Italy, leyi i simekiweke hi lembe ra 1088, i yunivhesiti yo sungula hi ku ya hi:

• ku va ka nhlangano lowu hi nyikaka tidigiri ta le henhla swinene.
• hi ku tirhisa rito leri nge universitas (leyi yi vumbiweke eku sunguleni ka yona).
• ku va ni ntshunxeko eka swikolo swa kereke ni ku humesa tidigiri ta misava swin’we ni leti nga riki ta misava (leyi nga ni dyondzo leyi fambisiwaka hi vafundhisi ni lava nga riki vafundhisi): ririmi, rhetoriki, logic, ntivo-vukwembu, nawu wa canon na nawu wa notari .

Matimu

Rito ra ko sungula eka Xilatini leri hi ku angarhela yi kombetela eka "nhlayo ya vanhu lava hlanganisiweke eka huvo yin'we, rixaka, khamphani, vaaki, guild, corporation, etc". Loko hi tiva vutomi bya le madorobeni ni minhlangano ya le malembeni ya le xikarhi swika kula, minhlangano yo hlawuleka ya swichudeni ni vadyondzisi leyi nga ni timfanelo ta le nawini leti hlengeletiweke (timfanelo leti hi ntolovelo a ti tiyisisiwa hi mapapila lama humesiweke hi tihosana, vafundhisi kumbe madoroba ya vona ) yi sungule ku vitaniwa hi rito leri leri tolovelekeke. Ku fana na ti guild tin’wana, a ti tilawula naswona a ti boha timfanelo ta swirho swa tona.

Hi matirhiselo ya manguva lawamanga kona, a rito leri ri fikelelaka ku vula kur "xikolo xa dyondzo hi xona xi nyikaka tidyondzo ta kahle eka tidyondzo ngopfungopfu leti hi nga riki ta vutshila, naswona hi ntolovelo xi ri na matimba yo nyika tidigiri". Ku kandziyisiwa ka khale ka nhlengeletano ya yona ya mabindzu a ka ha ri xivumbeko lexikulu lexi yunivhesiti ya manguva lawa yi xiximiwaka ha xona.