 |
Ziemia jest trzeci� planet� uk�adu
s�onecznego i pi�t� najwi�kszych :
orbita: 149,600,000 km (1.00 AU) od S�o�ca
�rednica: 12,756.3 km
masa: 5.972e24 kg
Nazwa "Earth" jako jedyna nie
wywodzi si� z Grecko/Rzymskiej Mitologii. Pochodzi ona ze Staroangielskiego i
Germa�skiego. Istnieje oczywi�cie mn�stwo innych nazw tej planety w innych
j�zykach. W Rzymskiej Mitologii b�stwem Ziemi by� Tellus - urodzajna
gleba (Greckiej:
Gaia, terra mater-
Matka Ziemia).Do czas�w Kopernika (szesnasty wiek) nie my�lano �e Ziemia to poprostu kolejna planeta.
Ziemia mo�e by� badana bez u�ycia
pojazd�w kosmicznych. Niemniej jednak do dwudziestego wieku nie by�o to mo�liwe
gdy� nie posiadali�my map ca�ej planety. Zdj�cia planety zrobione z kosmosu
posiadaj� pewn� warto��; dla przyk�adu s� bezcenne w prognozowaniu pogody,
�ledzeniu huragan�w. S� przy tym niezwykle pi�kne.
Ziemia jest podzielona na kilka warstw r�ni�cych
si� pod wzgl�dem chemicznym i sejsmicznym (g��boko�� w km):
0- 40 skorupa 40- 400 g�rna os�ona 400- 650 region przej�ciowy 650-2700 dolna os�ona 2700-2890 D'' warstwa 2890-5150 Zewn�trzne j�dro 5150-6378 Wewn�trzne j�droGrubo�� skorupy jest r�na, cie�sza pod oceanami, grubsza pod kontynentami. Wewn�trzne j�dro i skorupa s� bardzo stabilne; zewn�trzne j�dro i os�ony s� plastyczne i lub cz�ciowo p�ynne. Warstwy s� oddzielone luk o du�ych wahaniach sejsmicznych; najbardziej znana z nich jest luka Mohorovicic znajduj�ca si� pomi�dzy skorup� a g�rn� os�on�.
Wi�kszo�� masy Ziemi zawiera si� w os�onach , wi�kszo�� reszty to rdze�; cz�� zamieszkiwana przez nas to skromny wycinek ca�o�ci (oceniany poni�ej x10^24 kilogram�w):
atmosfera = 0.0000051 oceany = 0.0014 skorupa = 0.026 os�ona = 4.043 zewn�trzne j�dro = 1.835 wewn�trzne j�dro = 0.09675
J�dro prawdopodobnie g��wnie zbudowane
jest �elaza (lub niklu i �elaza) cho� mo�liwe jest i� mog� wyst�powa�
l�ejsze elementy. Jego temperatura w punkcie centralnym mo�e wynosi� a� 7500 K,
czyli wi�cej ni� temperatura powierzchni
S�o�ca. Dolna os�ona to prawdopodobnie krzem,
magnez i tlen z pewn� domieszk� �elaza, wapnia i aluminium. G�rna to g��wnie
olivene i pyroxene
(�elazo/magnez krzem), wap� i
aluminium. Wi�kszo�� naszej wiedzy pochodzi z bada� sejsmicznych; pr�bki z
g�rnej os�ony przybywaj� na powierzchni� jako lawa wulkaniczna, ale wi�kszo��
Ziemi jest niedost�pna. Skorupa zbudowana jest z kwarcu (dwutlenek krzemu) i
innych krzemowc�w jak skale�. Brana jako ca�o�� Ziemia to kompozycja
chemiczna (masa) zbudowana w taki rozk�adzie:
34.6% �elazo
29.5% Tlen
15.2% Krzem
12.7% Magnez
2.4% Nikiel
1.9% Siarka
0.05% Tytan
Ziemia to najg�stsze wi�ksze cia�o w uk�adzie s�onecznym.
Inne ziemskie planety prawdopodobnie posiadaj� podobn� struktur� i sk�ad chemiczny z pewnymi r�nicami: Ksi�yc posiada bardzo ma�e j�dro; Merkury posiada bardzo du�e j�dro (w stosunku do jego �rednicy); os�ony Marsa i Ksi�yca s� du�o grubsze; Ksi�yc i Merkury mog� nie posiada� chemicznie odr�bnych skorup; Ziemia jest jedyn� kt�ra posiada wyodr�bnione j�dro wewn�trzne od zewn�trznego. Nale�y jednak pami�ta� i� nasza wiedza na temat wn�trz planet jest przewa�nie teoretyczna nawet je�li chodzi o Ziemi�.
Odwrotnie do innych planet typu ziemskiego, skorupa ziemska jest podzielona na kilka stabilnych p�yt kt�re kr��� niezale�nie ponad gor�c� os�on� Teoria opisuj�ca te ruchy nazywana jest tektonik� p�yt. Jest to scharakteryzowane dwoma g��wnymi procesami: rozpowszechnianie i schodzenie w d�. Rozpowszechnienie miejsce gdy dwie p�yty oddalaj� si� od siebie i z wznosz�cej si� magmy tworzy si� nowa skorupa Schodzenie w d� zachodzi gdy dwie p�yty koliduj� ze sob� a koniec jednej znajduje si� poni�ej drugiej, powoduje to �e jedna z p�yt wsuwa si� pod ni� i zostaje zniszczona w os�onie. Istnieje tak�e ruch poprzeczny w przypadku pewnych uskok�w p�yt (i.e. the San Andreas Fault in California) czy kolizje pomi�dzy p�ytami kontynentalnymi (i.e. India/Eurasia). Istnieje (na dzie� dzisiejszy) osiem g��wnych p�yt:
Powierzchnia Ziemi jest bardzo m�oda. W do�� kr�tkim okresie czasu (w rozumieniu astronomicznym) 500,000,000 lat lub wi�cej erozja i procesy tektoniczne zniszczy�y i odbudowa�y wi�kszo�� powierzchni Ziemi, przy tym eliminuj�c wszelkie �lady wcze�niejszej historii geologicznej (takiej jak kratery po uderzeniowe). Wobec czego wczesna historia Ziemi zosta�a wymazana. Ziemia ma od 4.5 do 4.6 biliona lat, jednak najstarsze ze znanych nam ska� maj� oko�o 4 bilion�w lat, za� ska�y starsze ni� 3 biliony lat to rzadko��. Najstarsze skamienia�o�ci �ywych organizm�w s� m�odsze ni� 3.9 biliony lat . Nie istnieje �aden moment w czasie kt�ry wyrazi�cie potwierdza moment zaistnienia �ycia.
71 Procent powierzchni Ziemi pokryte
jest wod�. Ziemia to jedyna planeta na kt�rej woda istnieje jako p�yn na
powierzchni
(cho� powierzchni
Titana mog� istnie� p�ynne postaci
metanu i though there may be liquid etanu i p�ynna woda pod powierzchni� Europy).
P�ynna woda wedle naszego rozumowania jest oczywi�cie esencj� �ycia.
Pojemno�� cieplna ocean�w jest bardzo wa�na do utrzymania stabilnej
temperatury Ziemi. P�ynna woda jest r�wnie� odpowiedzialna za erozj� czy
zmiany pogodowe nad kontynentami Ziemi, jest to unikalny proces w systemie s�onecznym
(cho� mog�o mie� to miejsce na Marsie).
Atmosfera Ziemi sk�ada si� w 77% z
azotu i 21% tlenu, ze �ladami argonu, dwutlenku w�gla i
wody. Prawdopodobnie by�o du�o wi�cej dwutlenku w�gla w atmosferze
kiedy Ziemia zosta�a stworzona, ale zosta� on przeobra�ony w ska�y w�glowe
pomniejsza cz�� zaw�drowa�a do ocean�w lub zosta�a zu�yta przez ro�linno��.
P�yty tektoniczne i procesy biologiczne zajmuj� si� �ci�ganiem
dwutlenku w�gla z atmosfery do powy�szych miejsc. Ma�a ilo�� dwutlenku w�gla
jest niezwykle wa�na do kontrolowania temperatury na powierzchni Ziemi a tak�e
procesu cieplarnianego. Efekt cieplarniany
podnosi �redni� temperatur� powierzchni o oko�o 35 stopni C
(od -21 C do +14 C); bez tego oceany mog�yby zamarzn�� i �ycie
mog�oby by� niemo�liwe.
Obecno�� wolnego tlenu jest niezb�dna
z chemicznego punktu widzenia. Tlen jest bardzo aktywnym gazem i w
"normalnych" warunkach ulega szybkim reakcjom z innymi pierwiastkami.
Tlen w atmosferze Ziemi jest produkowany i kierowany procesami biologicznymi.
Bez �ycia nie by�oby wolnego tlenu.
Interakcja Ziemi i Ksi�yca zwalnia rotacj� o 2 milisekundy na stulecie. Obecne badania pokazuj� i� 900 lat temu by�o 481 dni kalendarzowych po 18 godzin ka�dy.
Ziemia posiada najskromniejsze pole magnetyczne wytwarzane przez energi� elektryczn� zewn�trznego j�dra Interakcja z wiatrem s�onecznym, sprawia �e �e w polu magnetycznym i w wy�szej warstwie atmosfery powstaj� zorze polarne (sprawd� w Interplanetary Medium). Nieregularno�ci tych czynnik�w powoduj� �e pola magnetyczne przemieszczaj� si� a nawet odwracaj� odwrotnie do powierzchni; biegun p�nocny jest obecnie zlokalizowany w p�nocnej Kanadzie. ( "p�nocny biegun geomagnetczny" jest pozycj� na powierzchni Ziemi bezpo�rednio nad biegunem po�udniowym; sp�jrz na diagram.)
Pole magnetyczne ziemie i jego interakcje z wiatrem s�onecznym r�wnie� produkuj� promieniuj�ce pasy Van Allen , para pier�cieni zjonizowanego gazu (lub plazmy) uwi�ziona w orbicie oko�o ziemskiej. Zewn�trzny pier�cie� rozci�ga si� od wysoko�ci 19,000 km do 41,000 km; wewn�trzny pier�cie� le�y pomi�dzy 13,000 km 7,600 km wysoko�ci.
Dystans Promie� Masa Satelita (000 km) (km) (kg) --------- -------- ------ ------- Ksi�yc 384 1738 7.35e22
... Sun
... Venus
... Earth
... Moon
... Mars
... Data
