دیو

دیو یان ژوور یان چاوە یان وەتاغ یان ھۆدە ناوکۆیەکی بەرچاو و دیار لە ناو بینادایە کە بە دیوارەوە لە ئەوتر شوێنەکانی بینا جیا دەبێت و بە داڵانەکان پێوەندی لەگەڵ ئەوتر شوێنەکانی بیناکەوە ساز دەکات. زۆر کات دەرگایەکیشی ھەیە.

کۆنترین چەشنی بەکارھێنانی دیو دەگەڕێتەوە بۆ کاتی مینۆییکانی باستان، ٢٢٠٠ ساڵ بەر لە زایینی مەسیح. دیو بەشێکی دیار و جیاوازە لە ھەموو بیناکانی مینۆییکاندا.

وشەڕەتناسی

وشەی دیو لە ڕیشەی پرۆتۆئێرانیی *daiman- و ڕیشەی ئەوێستاییی daēman- بە واتای چاو و دیدەوە دێ و مەبەستە لە ژوور و چاوەی ماڵ.

جۆرەکانی ژوور

ژوورەکانی کار

ھەندێک ژوور بە تایبەتی بۆ پشتگیریکردنی کاری ماڵەوە دیزاین کراون، وەک چێشتخانەکان، ژووری کۆگاکردنی خۆراک، و ژێرزەمینی سەوزەکان، کە ھەموویان بۆ ئامادەکردن و عەمبارکردنی خۆراک تەرخان کرابوون. ڕەنگە نووسینگەی ماڵەوە یان ژووری خوێندن بۆ کاروباری کاغەزیی ماڵەوە یان مەبەستی بازرگانیی دەرەکی بەکار بھێنرێت. ھەندێک ژووری کار بەپێی ئەو چالاکییەی بۆی دیاری کراون ناو دەبرێن: بۆ نموونە، ژووری چنین بۆ چنین بەکاردێت، و ژووری جلشۆر بۆ شوشتن و ئوتووکردنی جلوبەرگ بەکاردێت.

ژوورەکانی تر بۆ پەرەپێدانی ئاسوودەیی و پاکوخاوێنی تەرخان کراون، وەک تەوالێت و ژووری خۆشۆردن، کە ڕەنگە پێکەوە بن یان ڕەنگە لە ژووری جیاوازدا بن. بەرامبەرە گشتییەکەی «ئاسایشگە»یە، کە بەزۆری تێیدا تەوالێت و ئامێری دەست شوشتن ھەیە، بەڵام بەزۆری دووش یان وانەی خۆشۆردنی تێدا نییە. دووش تەنیا لە دامەزراوە وەرزشی یان ئاوییەکاندا بەردەستە کە ژووری گۆڕینی جلوبەرگیان ھەیە.

لە سەدەکانی حەڤدەھەم، ھەژدەھەم، و نۆزدەھەمدا، لە نێوان ئەوانەی توانای داراییان ھەبوو، ئەم دامەزراوانە لە ناوچەی جیاوازدا ڕادەگیران. چێشتخانە لە بەشی سەرەکیی خانووەکە جیا دەکراوە، یان دواتر لە ژێرزەمیندا دادەنرا، بۆ کەمکردنەوەی مەترسیی ئاگر و دوورخستنەوەی گەرما و بۆنی چێشتلێنان لە خانووەکە لە مانگە گەرمەکاندا. توالێت، کە زۆرجار چاڵی ئاوەڕۆی سادە بوو، لە تەوالێتی دەرەوە یان لە شوێنێکی دوور دادەنرا، بۆ ئەوەی بۆن و مێرووەکان لە خانووە سەرەکییەکە دوور بن.

ژوورە کۆمەڵایەتییەکان

ژوورێکی کۆمەڵایەتی لە ساڵی ١٩٢٧

بە تێپەڕبوونی کات، جۆرەھا ژوور لێک جیا کراونەتەوە، کە ئامانجی سەرەکییان پەیوەندیی کۆمەڵایەتی بووە لەگەڵ خەڵکی تردا.

لە سەدەکانی ڕابردوودا، خانووە زۆر گەورەکان زۆرجار ھۆڵی گەورەیان ھەبوو. ئەم ژوورە بەو ناوە ناونرابوو چونکە زۆر گەورە بوو، بێ گوێدانە ھیچ نایابییەک لە ناویاندا. لە بنەڕەتدا ژوورێکی گشتی بوو و ئەگەری زۆرە لە خانووە سەرەکییەکانی خاوەن زەوییەکی پلەداردا بینرابێت. لەم ژوورەدا، ئەو کەسانەی کاریان لەگەڵ خاوەن زەویی ناوچەکە یان ماڵباتەکەی ھەبوو دەیانتوانی یەکتر ببینن. وەک گەورەترین ژوور، دەکرا وەک ژووری نانخواردن بۆ ئاھەنگە گەورەکان بەکار بھێنرێت، یان مێزەکانی لێ دەردەھێنرا، مۆسیقای بۆ دادەنرا، و دەبووە ژووری سەما. لە تەنیشتەوە، یان لە بەشێکی تری خانووەکەدا، ڕەنگە ژووری میوان ھەبووبێت، کە وەک ژوورێکی تایبەتمەندی زیاتر بەکاردەھات، بۆ ئەوەی خێزانی خاوەن ماڵ و ھاوڕێکانیان تێیدا بدوێن.

ژووری دانیشتن یان ژووری میوان شوێنێکە بۆ سەردانی کۆمەڵایەتی و کات بەسەربردن. ئەوەی بە جۆرێک ڕازێنرابێتەوە کە سەرنجی پیاوان ڕابکێشێت ڕەنگە پێی بگوترێت «ژووری پیاوان»؛ لە شێوازێکی کۆنتردا، ژووری تایبەتی لەلایەن ئەو پیاوانەوە بەکاردەھات کە دەیانویست ژوورێکی جیاواز و تایبەتیان ھەبێت. ھەندێک خانووی گەورە ژووری تایبەتیان بۆ کات بەسەربردن ھەیە؛ ئەمانە ڕەنگە بریتین بن لە پەرتووکخانە، ژووری سینەمای ماڵەوە، ژووری بیلیارد، ژووری یاری، یان ژووری مۆسیقا.