close
Neidio i'r cynnwys

Y byd Arabaidd

Oddi ar Wicipedia
(Ailgyfeiriwyd o Arabaidd)
Y Byd Arabaidd
Diffiniad eang o'r byd Arabaidd, gan gynnwys y 22 o aelod-wladwriaethau'r Gynghrair Arabaidd (mewn gwyrdd).
Mathtranscontinental region, ardal ddiwylliannol, grŵp daearwleidyddol, language area, geographic term Edit this on Wikidata
Daearyddiaeth
GwladYr Emiradau Arabaidd Unedig, Bahrain, Coweit, Irac, Sawdi Arabia, Iemen, Oman, Catar, Libanus, Syria, Gwladwriaeth Palesteina, Gwlad Iorddonen, Yr Aifft, Libia, Tiwnisia, Algeria, Moroco, Eritrea, Swdan, Somalia Edit this on Wikidata
Cyfesurynnau10.5°N 15.5°E Edit this on Wikidata
Map
[golygwch ar Wicidata]

Rhanbarth diwylliannol eang sy'n ymestyn ar draws Gorllewin Asia a Gogledd Affrica yw'r byd Arabaidd (Arabic: اَلْعَالَمُ الْعَرَبِيُّ al-ʿālam al-ʿarabī), yn ffurfiol mamwlad yr Arabiaid (اَلْوَطَنُ الْعَرَبِيُّ al-waṭan al-ʿarabī),[1][2][3] a elwir hefyd cenedl yr Arabiaid (اَلْأُمَّةُ الْعَرَبِيَّةُ al-ummah al-ʿarabiyyah), y byd Arabeg, neu'r gwladwriaethau Arabaidd.[4] Arabiaid ydy'r mwyafrif o bobl yn y byd Arabaidd,[5][6] ond mae'r rhanbarth hefyd yn cynnwys grwpiau ethnig eraill megis Berberiaid, Cyrdiaid, Somaliaid, a Nwbiaid.[7] Iaith gyffredin y byd Arabaidd ydy'r Arabeg.[8][9][10][11][12][13]

Mae diffiniadau o'r byd Arabaidd yn cynnwys o leiaf y 19 o wladwriaethau a chanddynt Arabiaid yn fwyafrif cymharol o'r boblogaeth:[14][15] Mawritania, Moroco, Algeria, Tiwnisia, Libia, Swdan, a'r Aifft yng Ngogledd Affrica; Palesteina, Iorddonen, Libanus, Syria, ac Irac yn y Lefant; a Sawdi Arabia, Coweit, Bahrain, Catar, yr Emiradau Arabaidd Unedig, Oman, ac Iemen yn Arabia. Mae'r Gynghrair Arabaidd—sefydliad rhyngwladol gyda'i bencadlys yng Nghairo—yn cynnwys y 19 gwlad hon yn ogystal â'r Comoros (gwlad Bantu ei hiaith, a'i phoblogaeth yn disgyn o Arabiaid, pobloedd Bantu, a Malagasiaid) a Jibwti a Somalia (gwledydd Somalieg, gyda'r mwyafrif yn Somaliaid ethnig ond gyda lleiafrifoedd o Arabiaid). Er nad yw'r Arabeg yn iaith y mwyafrif yn y tair gwlad hon, mae o bwys grefyddol fel iaith Islam.

Yn ôl Banc y Byd, roedd gan y byd Arabaidd gyfanswm poblogaeth o 456 miliwn o drigolion a chynnyrch domestig gros o $2.85 triliwn yn 2021.[16] Mae'r rhanbarth yn amrywiaethol o ran ei economi, ac yn cynnwys rhai o'r poblogaethau cyfoethocaf a thlotaf yn y byd.[15]

Yn y cyfnodau hanesyddol wedi'r Henfyd, bu'r byd Arabaidd yn gyfystyr ag ymerodraethau a chaliffiaethau'r Arabiaid,[17] ac felly'n cynnwys Al-Andalus yn ne Sbaen. Tyfodd cenedlaetholdeb Arabaidd yn ystod ail hanner y 19g, ar y cyd â mudiadau cenedlaetholgar eraill yn yr Ymerodraeth Otomanaidd. Ffurfiwyd y Gynghrair Arabaidd ym 1945 i gynrychioli diddordebau'r Arabiaid ac i hyrwyddo undeb gwleidyddol y gweledydd Arabaidd, mudiad a elwir pan-Arabiaeth.[18][19]

Mae'r byd Arabaidd yn ymestyn o Gefnfor yr Iwerydd yn y gorllewin i Fôr Arabia yn y dwyrain, ac o'r Môr Canoldir yn y gogledd i Gefnfor India yn y de-ddwyrain.[20] Gelwir rhanbarth y dwyrain yn y Mashriq, a rhanbarth y gorllewin yn y Maghreb. Mae nifer o wledydd y byd Arabaidd hefyd yn rhan o'r Dwyrain Canol, rhanbarth daearwleidyddol sydd hefyd yn cynnwys Iran, Twrci, ac Israel.

Cyfeiriadau

[golygu | golygu cod]
  1. ↑ Khan, Zafarul-Islam. "The Arab World – an Arab perspective". milligazette.com (yn Saesneg).
  2. ↑ Phillips, Christopher (2012). Everyday Arab Identity: The Daily Reproduction of the Arab World (yn Saesneg). Routledge. t. 94. ISBN 978-1-136-21960-3.
  3. ↑ Mellor, Noha; Rinnawi, Khalil; Dajani, Nabil; Ayish, Muhammad I. (2013). Arab Media: Globalization and Emerging Media Industries (yn Saesneg). John Wiley & Sons. ISBN 978-0745637365.
  4. ↑ "Majority and Minorities in the Arab World: The Lack of a Unifying Narrative". Jerusalem Center For Public Affairs.
  5. ↑ Hitti, Philip K. (1996). The Arabs : a short history. Philip K. Hitti. Washington, D.C.: Regnery Publishing. ISBN 0-89526-706-3. OCLC 34753527.
  6. ↑ Rogan, Eugene L. (2011). The Arabs: A History (arg. First paperback). New York, NY: Basic Books. ISBN 978-0-465-02504-6. OCLC 728657250.
  7. ↑ "Middle East – People and Society". World101 from the Council on Foreign Relations (yn Saesneg). Cyrchwyd 2023-04-01.
  8. ↑ "Jordan and Syria". Ethnologue. Cyrchwyd 2018-07-21.
  9. ↑ Jastrow, Otto O. (2006), "Iraq", in Versteegh, Kees; Eid, Mushira; Elgibali, Alaa et al., Encyclopedia of Arabic Language and Linguistics, 2, Brill Publishers, p. 414, ISBN 978-90-04-14474-3
  10. ↑ Arabic, Najdi Spoken. Ethnologue
  11. ↑ Arabic, Hijazi Spoken. Ethnologue
  12. ↑ Arabic, Gulf Spoken. Ethnologue
  13. ↑ Simeone-Sinelle, Marie-Claude (2005). "Arabic Lingua Franca in the Horn of Africa". Encyclopedia of Arabic Language and Linguistics. 2 – via Academia.edu.
  14. ↑ "Why the Arab world has an identity crisis". The Economist. ISSN 0013-0613. Cyrchwyd 2022-11-20.
  15. 1 2 Tamari, Steve (2008). Who are the Arabs? (yn English). Washington, D.C., United States: Georgetown University-Center for Contemporary Arab Studies. t. 1.CS1 maint: unrecognized language (link)
  16. ↑ "Arab World | Data". World Bank. Cyrchwyd 6 Mai 2022.
  17. ↑ "The Arab League". Council on Foreign Relatipons (yn Saesneg). Cyrchwyd 2023-11-02.
  18. ↑ "Arab League Sends Delegation to Iraq". Encyclopedia.com. 8 Hydref 2005. Cyrchwyd 13 Chwefror 2011.
  19. ↑ "Arab League Warns of Civil War in Iraq". Encyclopedia.com. 8 Hydref 2005. Cyrchwyd 13 Chwefror 2011.
  20. ↑ {Cite book | last = Frishkopf | first = Michael| contribution = Introduction: Music and media in the Arab world and Music and media in the Arab world as music and media in the Arab world: A metadiscourse | title = Music and media in the Arab world | editor-last = Frishkopf | editor-first = Michael | publisher = The American University in Cairo Press | year = 2010 | location = Cairo | url = https://books.google.com/books?id=KANOAYzkhA8C%7C isbn = 978-977-416-293-0}}
Wedi dod o "https://cy.wikipedia.org/w/index.php?title=Y_byd_Arabaidd&oldid=14666590"