Isa Asp

Isa Asp
	;
Bizitza
Jaiotza	Utajärvi, 1853ko otsailaren 4a
Herrialdea	Finlandiako Dukerri Handia
Heriotza	Jyväskylä, 1872ko azaroaren 12a (19 urte)
Heriotza modua	berezko heriotza: tuberkulosia
Familia
Haurrideak	ikusi Edvard Merikari;
Hezkuntza
Hizkuntzak	finlandiera
Jarduerak
Jarduerak	olerkaria eta idazlea

Lovisa (Louise, Isa) Asp^[1] (Utajärvi, 1853ko otsailaren 4a – Jyväskylä, 1872ko azaroaren 12a) finlandiar poeta izan zen, finlandierazko lehen emakume poeta bezala ezaguna.^[2] Finlandiako lehen ikono lesbikoa ere hartzen da. Hemezortzi urte zituela hil zen, tuberkulosiak jota, 100 poema inguru utziz, horien artean ezagunena Aallon kehtolaulu izanik. Asp hil ondoren, bere poemak argitaratu ziren, eta hainbat biografia ere idatzi dira.^[3]

Bizitza

Asp Utajärvin jaio zen 1853an. Jaakko Asp eta Beata Elisabet Aspen (Puhakkaren) bederatzi seme-alabetako bat zen. Haur prodijioa zen, aitaren adibidea jarraituz poesia idatzi zuena. Amonak suediera irakatsi zion. Eskolan sartu zenean, aurretiko ezagutzak zituela aitortu zioten.^[4]

Familia Suomussalmira bizitzera joan zenean, Aspek Bbere lehen poema ezaguna han idatzi zuen. Poema horretan, bere aita eta bere herrialdearekiko zuen errespetuaz hitz egin zuen.^[4]

1864an Raaheko eskola pribatu batera joan zen, non suedieraz irakatsi zioten. Bertako apaizaren alaba zen Sally Thauvóninekin adiskidetu zen. 1866an graduatu zen, Etxean zegoela, lagunekin gutunen bidez jarraitu zuen harremanetam. Lahja izeneko aldizkari bat sortu zuen, bere familiari bakarrik erakutsi ziona, eta 22 ale prestatu zituen. Hurrengo urtean mutil-laguna aurkitu zuen, hurrengo udaberrian pneumoniak jota hil zena.^[4]

1871n, finlandieraz poesia idazten hasi zen, Jyväskyläko irakasle-eskolan ikasi ondoren.^[5]

Asp Jyväskylän hil zen 1872an, tuberkulosiak jota, 100 poema liriko inguru utziz, eta horien artean ezagunena Aallon kehtolaulu da.^[5] «Finlandierazko lehen emakume poeta» deitu izan zaio. Bere lehen biografia Helmi Krohnek argitaratu zuen 1912an.^[6]

Hainbat iturrik diote Asp lesbiana zela. «Finlandiako Safo» bezala ezaguna izan zen, eta Finlandiako lehen ikono lesbikoa ere kontsideratzen da. Emozional eta erotiko gisa interpretatu ziren poemak idatzi zituen Lydia Lagus lagun minari Jyväskyläko irakasle-eskolan. JH Erkok idatzitako biografiak, Martti Jukolak 1930ean argitaratuak, lesbiana zela dio.^[7]^[8]^[9]^[10]^[11]

Erreferentziak

↑ (Finlandieraz) Kotilainen, Sofia. «Isa Aspin elämä ja runous» Isa Asp (kontsulta data: 2026-03-14).
↑ (Finlandieraz) «KMN: Risti on taas paikoillaan» Tiedonjyvä 4: 4. 2009.
↑ (Finlandieraz) «Asp, Isa» Suomen kirjailijat 1809–1916. Helsinki: Suomalaisen Kirjallisuuden Seura och Svenska litteratursällskapet i Finland (argitaratze data: 1993), 68 or. ISBN 951-717-714-3..
1 2 3 (Finlandieraz) Krohn, Helmi. (1912). Isa Asp : Nuoren pohjalaisen runoilijaneidon elämäntarina. Helsinki: Otava.
1 2 (Ingelesez) Ahokas, Jaakko. (1973). A History of Finnish Literature. Taylor & Francis, 108 or. ISBN 978-0-87750-172-5. (kontsulta data: 2026-03-14).
↑ (Ingelesez) Sanz, Amelia; Scott, Francesca; van Dijk, Suzan. (2014). Women Telling Nations. Editions Rodopi, 326- or. ISBN 978-94-012-1112-3. (kontsulta data: 2026-03-14).
↑ (Finlandieraz) Marjakangas, Terhi. «Oliko ensimmäinen naislyyrikkomme myös lesboikoni? "Meistä se ei pidä ollenkaan paikkaansa"» Yle 2016-11-11 (kontsulta data: 2026-03-14).
↑ (Ingelesez) Zimmerman, Bonnie. (2000). Lesbian histories and cultures : an encyclopedia. Taylor & Francis, 306 or. ISBN 9780815319207. (kontsulta data: 2026-03-14).
↑ (Ingelesez) Zimmerman, Bonnie. (2013). Encyclopedia of Lesbian Histories and Cultures. Routledge, 306 or. ISBN 9781136787515. (kontsulta data: 2026-03-14).
↑ (Finlandieraz) Juvonen, Tuula. (2007). «Isa Aspin kuolemanjälkeinen elämä» in Mustola, Kati; Pakkanen, Johanna. Sateenkaari-Suomi: seksuaali- ja sukupuolivähemmistöjen historiaa. Helsinki: Like, 113-119 or..
↑ (Finlandieraz) Tuulio, Tyyni. (1979). Fredrikan Suomi: esseitä viime vuosisadan naisista. Porvoo: WSOY, 203 or..

Kanpo estekak

Datuak: Q11865086

[1] (Finlandieraz) Kotilainen, Sofia. «Isa Aspin elämä ja runous» Isa Asp (kontsulta data: 2026-03-14).

[2] (Finlandieraz) «KMN: Risti on taas paikoillaan» Tiedonjyvä 4: 4. 2009.

[3] (Finlandieraz) «Asp, Isa» Suomen kirjailijat 1809–1916. Helsinki: Suomalaisen Kirjallisuuden Seura och Svenska litteratursällskapet i Finland (argitaratze data: 1993), 68 or. ISBN 951-717-714-3..

[:0-4] 1 2 3 (Finlandieraz) Krohn, Helmi. (1912). Isa Asp : Nuoren pohjalaisen runoilijaneidon elämäntarina. Helsinki: Otava.

[:1-5] 1 2 (Ingelesez) Ahokas, Jaakko. (1973). A History of Finnish Literature. Taylor & Francis, 108 or. ISBN 978-0-87750-172-5. (kontsulta data: 2026-03-14).

[6] (Ingelesez) Sanz, Amelia; Scott, Francesca; van Dijk, Suzan. (2014). Women Telling Nations. Editions Rodopi, 326- or. ISBN 978-94-012-1112-3. (kontsulta data: 2026-03-14).

[7] (Finlandieraz) Marjakangas, Terhi. «Oliko ensimmäinen naislyyrikkomme myös lesboikoni? "Meistä se ei pidä ollenkaan paikkaansa"» Yle 2016-11-11 (kontsulta data: 2026-03-14).

[8] (Ingelesez) Zimmerman, Bonnie. (2000). Lesbian histories and cultures : an encyclopedia. Taylor & Francis, 306 or. ISBN 9780815319207. (kontsulta data: 2026-03-14).

[9] (Ingelesez) Zimmerman, Bonnie. (2013). Encyclopedia of Lesbian Histories and Cultures. Routledge, 306 or. ISBN 9781136787515. (kontsulta data: 2026-03-14).

[10] (Finlandieraz) Juvonen, Tuula. (2007). «Isa Aspin kuolemanjälkeinen elämä» in Mustola, Kati; Pakkanen, Johanna. Sateenkaari-Suomi: seksuaali- ja sukupuolivähemmistöjen historiaa. Helsinki: Like, 113-119 or..

[11] (Finlandieraz) Tuulio, Tyyni. (1979). Fredrikan Suomi: esseitä viime vuosisadan naisista. Porvoo: WSOY, 203 or..

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]