Haukearn

haukearn
taksonomy
ryk dieren (Animalia) stamme rêchstringdieren (Chordata) klasse fûgels (Aves) skift haukeftigen (Accipitriformes) famylje haukfûgels (Accipitridae) skaai echte earnen (Aquila)
soarte
Aquila fasciata
Vieillot, 1822
IUCN-status: net bedrige
ferspriedingsgebiet
stânfûgel (it hiele jier rûn)

De haukearn (Aquila fasciata, synonym: Hieraaetus fasciatus) is in grutte rôffûgel út de famylje fan 'e haukfûgels (Accipitridae) binnen it skift fan 'e haukeftigen (Accipitriformes).

Uterlik

Fûgel yn 'e flecht.

De haukearn is in middelgrutte oant grutte earn mei in kop-sturtlingte fan 55 oant 65 sentimeter en in spanwiidte fan 145 oant 165 sm. Wyfkes binne, lykas by de measte rôffûgels, in stik grutter en swierder as de mantsjes.

De fûgel hat in opfallend en kontrastryk fearrekleed. De boppekant is donkerbrún, faak mei in karakteristike wyt plak op 'e rêch dy't benammen yn 'e flecht goed te sjen is. De ûnderkant is hiel ljocht, hast wyt, mei fine, donkere lingtestreken. De lange, rjochte sturt is griis mei in brede, swarte einbân. De wjukken binne yn ferhâlding ta oare earnen relatyf koart en rûn, wat him goed manûvrearber makket. De poaten en de basis fan 'e snaffel binne opfallend giel.

Fersprieding en biotoop

De haukearn hat in hiel grut mar fragmintearre ferspriedingsgebiet. Hy briedt yn it Middellânske Seegebiet (Súd-Europa en Noard-Afrika), it Midden-Easten, en dwers troch Súd-Aazje oant yn Sina. Oars as in soad oare earnen is de haukearn yn it grutste part fan syn libbensgebiet in stânfûgel dy't it hiele jier troch yn itselde territoarium bliuwt; allinnich jonge fûgels swalkje soms fierder út.

Syn biotoop bestiet út drûge, iepen en heal-iepen lânskippen mei rotswanden of dellingen. Hy hâldt fan rûge, tichtbegroeide heuvelrêgen en mediterrane strûkgebieten (maquis). Ek is de fûgel yn heal-woastinen en agraryske gebieten mei genôch nêstgelegenheid te finen.

Taksonomy

Jierrenlang stie de haukearn yn 'e wittenskiplike literatuer en yn fûgelgidsen bekend ûnder de namme Hieraaetus fasciatus. Hy waard dêrmei yn itselde skaai set as de folle lytsere dwerchearn (Hieraaetus pennatus).

DNA-ûndersyk fan it begjin fan 'e iuw wiisde lykwols út dat de dwerchearnen genetysk hiel oars yn inoar sitte en it die bliken dat de haukearn folle nauwer besibbe is oan 'e echte earnen fan it skaai Aquila (lykas de keningsearn en de steppe-earn). Dêrom hat it IOC (International Ornithological Committee) de haukearn offisjeel ferhûze nei it skaai Aquila, wêrtroch't de wittenskiplike namme Aquila fasciata wurden is.

De haukearn waard earder ek as ien en deselde soarte behannele mei in nau besibbe earn yn Afrika besuden de Sahara. Dat wie doe de ûndersoarte Hieraaetus fasciatus spilogaster. Hjoed-de-dei wurdt de haukearn yn twa algemien erkende ûndersoarten ferdield:

• Aquila fasciata fasciata: de nominaatfoarm, komt foar yn Europa, Noard-Afrika en it grutste part fan Aazje.
• Aquila fasciata renschi: in isolearre, wat lytsere ûndersoarte mei in folle donkerder streke búk, dy't allinnich foarkomt op in pear lytse Sûnda-eilannen yn Yndoneezje (lykas Floares, Sûmba en Timor).

Ekology

Haukearn mei proai.

De haukearn is in krêftige en agressive jager. Troch syn koartere wjukken kin er mei in grutte faasje tusken de strûken en beammen troch manûvrearje, in jachttechnyk dy't tige tinken docht oan dy fan 'e hauk (Accipiter gentilis).

Syn iten bestiet foar in grut part út middelgrutte fûgels en sûchdieren. Wichtige proaidieren binne kninen, hazzen, patrizen, dowen en ferskate soarten hagedissen. Soms jaget in briedpear ek tegearre om gruttere proaien te pakken.

It nêst wurdt meastentiids boud op in hege útstekkende rots, mar soms ek yn in grutte, âlde beam. It briedseizoen begjint yn Súd-Europa al ier yn febrewaris. It wyfke leit meastentiids 2 aaien, dy't yn sa'n 37 oant 40 dagen útbret wurde. De jongen fleane nei sawat 60 oant 70 dagen út.

Status

De haukearn wurdt troch de IUCN klassifisearre as net bedrige, om't it totale ferspriedingsgebiet en de populaasje yn Aazje noch grut genôch binne.

De Europeeske populaasje hat yn it ferline in dramatyske delgong meimakke, benammen yn Spanje, Frankryk en Grikelân. De grutste bedrigings foar dizze soarte binne elektrokúsje troch heechspanningsmêsten, wynmûnen, yllegale ferfolging en jacht, it ferlies fan biotoop troch yntinsive lânbou en it ôfnimmen fan de kninepopulaasjes troch syktes lykas myxomatose. It Europeeske bolwurk fan 'e soarte is Spanje. Troch it beskermingsmaatregels binne de oantallen yn 'e measte gebieten wer foars omheech gien. Ek de folle lytsere Frânske populaasje hat in groei meimakke. Neffens in rûge rûzing bestiet de wrâldpopulaasje út 20.000 oant 50.000 folwoeksen fûgels.

Boarnen, noaten en/as referinsjes:

BirdLife International, oproppen 22 maaie 2026. eBird, oproppen 22 maaie 2026. Birds of the World, oproppen 22 maaie 2026. Svensson, L. et al. (2010). ANWB Vogelgids van Europa. Kosmos Uitgevers (Utert). Commons Wikimedia Commons  Ofbylden dy't by dit ûnderwerp hearre, binne te finen yn de kategory Aquila fasciata fan Wikimedia Commons.