close
Gaa na ọdịnaya

Central Asian Arabic

Shí Wikipedia, njikotá édémédé nke onyobulạ

Central Asian Arabic language" typeof="mw:Transclusion">Arabic ma ọ bụ Jugari Arabic (Arabic) na-ezo aka n'ụdị Arabic anọ nwere njikọ chiri anya nke na-eche mkpochapụ ihu ugbu a ma na-asụkarị ndị Arab bi n'akụkụ ụfọdụ nke Central Asia. Ụdị ndị a bụ Bactrian (ma ọ bụ Bakhtāri / Baxtāri) Arabic, Bukharan (ma ọ bụrụ Bukhāri / Buxāri) Arabic,[1] Qashqa Darya (ma ọ bụghị Kashka-darya) Arabic,[2] na Khorasani (ma ọ dị Xorasāni) Arabic.

Ụdị Arabic nke Central Asia dị iche na ụdị asụsụ Arabic ndị ọzọ niile, ọkachasị n'otú e si ede ha na obere akụkụ, nke asụsụ ndị Western Iran na Turkic gbara gburugburu emetụtala nke ukwuu.[1][2] Agbanyeghị, ha na-agbanwe agbanwe n'okwu na usoro ụda ha..[1][citation needed]

Tinyere Maltese na Cypriot Arabic, ụdị Arabic dị iche iche nke Central Asia bụ ihe pụrụ iche n'etiti obodo ndị naasụ Arabic n'ihi na a naghị ejikọta ya na diglossia na Modern Standard Arabic, ma e wezụga n'ọnọdụ okpukpe; kama, Uzbek ma ọ bụ Persian (gụnyere Dari na Tajik) na-arụ ọrụ dị ka nnukwu nkuzi na asụsụ edemede maka obodo ndị a.[2][3] N'ụzọ bụ isi, a na-akọ na ndị niile na-asụ ya na-asụsụ abụọ, na-enweghị asụsụ Jugari Arabic fọdụrụ. Ọtụtụ, ma ọ bụrụ na ọ bụghị ọtụtụ ndị Arab na-akpọ onwe ha n'ime obodo ndị a anaghị asụ asụsụ ahụ n'ọkwa ala nna ha, ma na-akọ asụsụ ndị ọzọ dị ka asụsụ nne ha.[3]

A na-asụ ụdị ndị a site na mmadụ 6,000 na Afghanistan, Iran, Tajikistan, na Uzbekistan, mana na-ebelata n'ọnụ ọgụgụ; na mba anọ ndị a niile, Arabic abụghị asụsụ gọọmentị.[3]

Akụkọ ihe mere eme

[dezie | dezie ebe o si]

A na-asụ ya n'etiti ọtụtụ Ndị Arab bi na Central Asia na ndị na-akwagharị akwagharị bụ ndị kwagara ebe ahụ mgbe ọdịda nke Alaeze Ukwu Sasanian. Ha biri n'ebe ndị dị na Samarkand, Bukhara, Qashqadarya, Surkhandarya (Uzbekistan ugbu a), na Khatlon (Tajikistan ugbu a). Ìgwè ndị Arab mbụ kwagara n'ógbè a na narị afọ nke asatọ n'oge Mmeri ndị Alakụba ma mesịa bụrụ ndị otu ndị Arab si Balkh na Andkhoy (Afghanistan nke oge a) sonyeere. Dị ka Ibn Al-Athir si kwuo, ndị mmeri Arab biri ihe dị ka ezinụlọ ndị Arab 50,000 na Khorasan nke Iran, Northern Afghanistan na ndịda Turkmenistan nke oge a, mana ọnụ ọgụgụ ahụ bụ nke a na-emebiga ókè. Arabic ghọrọ asụsụ sayensị na azụmahịa nke oge ahụ. Ọtụtụ ndị Arab nke Central Asia bi n'obodo ndị dịpụrụ adịpụ ma ha anaghị akwado alụmdi na nwunye na ndị bi n'ógbè ahụ. Ihe a nyeere asụsụ ha aka ịdịgide n'ọtụtụ asụsụ ruo na narị afọ nke 20. Ka ọ na-erule afọ 1880, ọtụtụ ndị Arab na-azụ anụ kwagara n'ebe ugwu Afghanistan site n'ihe bụ Uzbekistan na Tajikistan ugbu a mgbe RRussian Central Asia. Ndị Arab a anaghị asụ Arabic n'oge a, ebe ha gbanwere DDari Uzbek.[2]

Site na nguzobe nke ọchịchị Soviet na Uzbek na Tajik, obodo ndị Arab chere nnukwu mgbanwe asụsụ na njirimara ihu n'ihi na ha hapụrụ ndụ ndị na-akwagharị akwagharị ma jiri nwayọọ nwayọọ na-agwakọta na Uzbeks, Tajiks Ndị Turkmen. Dị ka ọnụ ọgụgụ 1959 si kwuo, naanị 34% nke ndị Arab Soviet, ọtụtụ n'ime ha bụ ndị agadi, na-asụ asụsụ ha n'ọkwa ala. Ndị ọzọ kọrọ Uzbek ma ọ bụ Tajik dị ka asụsụ nne ha.

Ụdị dị iche iche

[dezie | dezie ebe o si]

Giorgi Tsereteli na Isaak Natanovich Vinnikov bụ ndị na-ahụ maka ọmụmụ agụmakwụkwọ mbụ nke Central Asian Arabic, nke asụsụ mpaghara na-emetụta nke ukwuu na phonetics, okwu na syntax.

Jugari Arabic nwere ụdị anọ: Bactrian Arabic (nke a na-akpọkwa Bakhtari Arabic), Bukhara Arabic (nke A na-akpọkwara Buxara Arabic), Kashkadarya Arabic na Khorasani Arabic. Ndị mbụ atọ nwere ndị na-ekwu okwu ha gbasara n'ofe Afghanistan, Tajikistan na Uzbekistan. Ndị ọkà mmụta bịara were Khorasani dị ka akụkụ nke ezinụlọ asụsụ Arabic nke Central Asia n'oge na-adịbeghị anya.

A kọrọ na a na-asụ ya n'obodo ise dị na Surkhandarya, Qashqadarya na Bukhara. Na Uzbekistan, e nwere ma ọ dịkarịa ala olumba abụọ nke asụsụ Arabik nke Etiti Eshia: Bukharian (nke Tajik metụtara) na Qashqadaryavi (nke asụsụ Turkic metụtara). Asụsụ ndị a enweghị nghọta.. Na Tajikistan, pasentị iri atọ na ise na iri asaa nke ndị Arab bi na mba ahụ na-asụ asụsụ Arabik nke etiti Eshia, ebe Tajik nọchiri ya n'ọtụtụ ụzọ.[4] A na-asụ asụsụ Arabic Bactrian n'obodo ndị Arab dị n'ebe ugwu Afghanistan.[5][6] .

Ọnụ ọgụgụ

[dezie | dezie ebe o si]

 

  • Wahid > fad (otu) [7]
  • Ithnaân > isnen (abụọ) [8]
  • thalatha > Salaas (atọ) [9]
  • arba'a > orba" (anọ) [10]

Edensibia

[dezie | dezie ebe o si]
  1. 1 2 3 Ratcliffe (2004-08-02). "Bukhara Arabic: A Metatypized Dialect of Arabic in Central Asia", in Csató: Linguistic Convergence and Areal Diffusion. Routledge. DOI:10.4324/9780203327715. ISBN 978-1-134-39631-3. 
  2. 1 2 3 Jastrow (2004-08-02). "Uzbekistan Arabic: A Language Created by Semitic-Iranian-Turkic Linguistic Convergence", in Csató: Linguistic Convergence and Areal Diffusion. Routledge. DOI:10.4324/9780203327715. ISBN 978-1-134-39631-3. 
  3. 1 2 3 Frawley (2003). "Semitic Languages", International Encyclopedia of Linguistics: 4-Volume Set. Oxford University Press. ISBN 978-0195139778. Frawley, William (2003). "Semitic Languages". International Encyclopedia of Linguistics: 4-Volume Set. Oxford University Press. p. 39. ISBN 978-0195139778.
  4. Error on call to Template:cite web: Parameters url and title must be specified (ru). Archived from the original on 2007-09-30.
  5. (2005) "Foreigner Talk in Arabic", in Sharqāwī: The Ecology of Arabic: A Study of Arabicization. Brill. ISBN 978-9004186064. 
  6. Owens (2000). in Owens: Arabic as a Minority Language (Contributions to the Sociology of Language). De Gruyter Mouton. ISBN 978-3110165784. 
  7. How to Count in Arabic | dummies (en). www.dummies.com. Retrieved on 2025-12-16.
  8. Numbers in Arabic, a Quick Guide (en-US). 3arabian. Retrieved on 2025-12-16.
  9. numbers 1 to 20 in arabic Pronunciation & writing - Storylingo (en-US) (2024-04-23). Retrieved on 2025-12-16.
  10. Numbers in Arabic, a Quick Guide (en-US). 3arabian. Retrieved on 2025-12-16.

Akwụkwọ

[dezie | dezie ebe o si]
  • Versteegh (2014). The Arabic Language. Edinburgh University Press. ISBN 9780748645282. 
  • Юшманов Н. В. (1931). "Арабское наречие советского востока", in Владимирцов: Культура и письменность Востока. (in ru). Мoscow: Издание Всесоюзного Центрального Комитета Нового Алфавита при Президиуме ЦИК СССР.