Meiningen

Wapen/Flagg	Koort
Basisdaten
Inheemsch Naam:	Mäninge
Bundsland: Döringen Landkreis: Schmalkalden-Meiningen
Flach:	123,03 km²
Inwahners:	24.867
Inwahnerdicht:	202,1 Inwahners pro km²
Postleettall:	98617
Vörwahl:	03693, 036943
Geograafsche Laag:	50° 34′ N, 10° 25′ O
Grenzen bi OSM:	2247548
Gemeenslötel:	16066042
Börgermeester:	Fabian Giesder
Websteed:	https://www.meiningen.de/
Koort

Blick över den Markt to’n Postamt hen (2011)

Meiningen (op Meininger Platt: Mäninge) is ene Kreisstadt in den fränksch präägten Süüdwesten vun’n Freestaat Döringen.

De Middelstadt is de Sitt vun de Kreisverwalten un de gröttste Stadt in’n Landkreis Schmalkalden-Meiningen. Se is dat Kultuur- un Justizzentrum in Süüddöringen, een wichtig weertschoplich Zentrum vun de Region un Deel vun dat Oberzentrum Südthüringen.

Meiningen liggt an de Werra, het in’t Stadtzentrum gröttere Parkanlagen un vele klassizistische Bowarken. De histoorsche Ooldstadt is noch vun den Watergraven uut dat Middelöller ümgeven.

Meiningen wurr as fränksch Königsgood grünnt un 982 to’n eersten Mal in’n Oorkunnen nöömt. Af 1008 höör dat över meer as een halv Jaardusend to dat Hoogstift Wörzborg un wuss wegen siene gode Laag gau to de wichtigste Stadt in dat hüdige Süüddöringen ran. Disse Stand kunn se af 1583 as Verwaltenssitt vun dat Henneberger Land un af 1680 as Höövd- un Residenzstadt vun dat Hartogdoom Sassen-Meiningen bet in’t 20. Jaarhunnerd bibehollen. Bekannt wurr de Stadt ook dör de Theaterreform ünner Hartog Georg II. un de Meininger Hofkapelle ünner bekannten Dirigenten as Hans von Bülow un Max Reger.

Geografie

Geograafsche Laag

Meiningen liggt zentraal in Düütschland un höört to de Region Franken, de vun Bayern över de Landsgrenz weg ook bet na Döringen rin langt. De Stadt liggt in’n Werradaal an de Oostkant vun de Rhön op en Höögd twüschen 280 m un 470 m. De Stadt grenzt mit den Oordsdeel Henneberg direkt an den Freestaat Bayern un bet to de hess’sche Landsgrenz sünd dat rund 25 km. De Werra flütt vun Süüd na Noord dörch de Stadt. Meiningen is ümgeven vun een mit Woold bedeckt Högel- un Bargland. De Dalen daarmang warrt meist för de Bueree bruukt. In’n Noorden un Oosten liggt dat Vörland vun den Döringer Woold, in’n Westen de Rhön, in’n Süden slutt sik dat Grabfeld un in’n Südosten dat Werradaal an.

Meiningen höört touristsch to dat Reisegebiet Rhön mit dat Biosphärenreservat Rhön, to dat de Oordsdelen Herpf, Stepfershausen un Träbes tohöört. Bet to de Metropolregion Rhien-Main, de sik bet Fulda uutdeent, sünd dat 65 km. Eer Zentrum Frankfort an’n Main is 160 km weg. De neegsten Grootstäder sünd de döringsche Höövdstadt Erfurt (80 km) un dat ünnerfränksche Wörzborg (105 km).

In’t Johr 2000 kreeg de Stadt den Titel Q-City vun de Universität Kaiserslautern ünner Bernd Streich, de in Opdrag vun Quarks & Co mit Ranga Yogeshwar ene geowetenschopliche Studie över den optimalen Steed vun ene Stadt in Düütschland dörchföhrt het.

Geologie

Topografie vun de Karnstadt – Born: OpenTopoMap (2015)

De Stadt liggt in dat Rebeed vun de Werra-Gäuplatten, dat in Döringen as Meininger Kalkplatten betekent warrt. In de DDR-Tied heet dat Rebeed Meininger Triasland. De Werra-Gäuplatten sünd een Musselkalk-Plattenrebeed, dat to de Mainfränkschen Platten tohöört un sik na Süüdosten langs de Werra bet in de Neegde vun Coburg un na Süden bet na Mellrichstadt un in dat Grabfeld hen uutdeent. De Mainfränkschen Platten höört to de naturrüümliche Höövdeenheid Südwestdüütsches Schichtstufenland.

De höögste Barg in dat Stadtgebiet is mit 539 m de Hohe Berg bi den Oordsdeel Stepfershausen. To’n Stadtrebeed höört ook de Oosthang vun den Gebaberg bi Träbes mit bet to 750 m. Westlich un ööstlich vun de Stadt liggt Hoogland twüschen 440 un 480 m, dat fröher en tosamenhängen Plateau weer, in dat sik de Werra un eer Siedenströöm deep insneden hebbt. De Daalgrund liggt bi rund 280 m, so dat de Höögdverscheel bet to 200 m bedreggt.

Geoloogsche Kräften sorgen bet in de jüngste Eerdgeschicht för een langsam Daalglieden vun de Westhäng in dat Werradaal. So bill sik vör rund 20.000 Jaar de Goetz-Höhl, de gröttste Kluftgrott vun Europa mit bet to 50 m hoge Kluften. De Musselkalkplateaus warrt an beide Sieden flankeert vun de Bargmassiven Dolmar (739 m) un Gebabarg (751 m), beide verloschen Vulkanen mit Basaltkuppen, de to de Rhön höört. In Meiningen beginnt na Noorden langs de Werra de Natuurruum Werraaue Meiningen-Wartha un Werraaue Meiningen-Vacha.

Stadtrebeed

Marktplatz mit Soot

Vun de 123,03 km² grote Gemeenflach sünd rund 46 % Woold. Bebote Flachen, meist in’t Werradaal op 280–400 m, maakt rund 16 % uut. De Oordsdeel un dat Gewarvrebeed Dreißigacker un dat Industrierebeed „Rohrer Berg“ liggt op rund 450 m hogen Hoogflachen westlich un ööstlich vun dat Daal. De Karnstadt het een kompakt Stadtbild; de bebote Flach (mit Parkanlagen) bedregt rund 7 km². De Inwahnerdicht liggt bi rund 2800 Inwahners per km². Mit de Gemenen in’t Ümland , Untermaßfeld, Obermaßfeld-Grimmenthal un Ritschenhausen, billt Meiningen ene Stadtregion.

Panorama vun de Kernstadt – links Jerusalem – midden un rechts dat Zentrum – achter de öösstlichen Stadtdelen un de Drachenberg

Stadtdelen

De Stadt gledert sik in ölv Stadtdelen, daarvun sünd acht administrative Stadtdelen: de Kernstadt (Binnenstadt mit Ooldstadt, Noordstadt, Ooststadt, Süüdstadt, Jerusalem, Helba un Welkershausen) un söven egenstännige Oordsdelen: Dreißigacker, Herpf, Henneberg mit Einödhausen un Unterharles, Stepfershausen mit Träbes, Sülzfeld, Walldorf un Wallbach.

Den 31. Dezember 2022 weren in’t Mellregister 26.017 Börgers mit Höövdwahnsitt indregen (Sand 1. Januar 2024). Daarto kemen 1.307 mit Nevenwahnsitt. Dat is tegenöver 2021 en Anstieg vun rund 1 % (HWS) un 4 % (NWS).

Översichtskaart Stadt Meiningen

Stadtdeel	Höövdwahnsitt	Nevenwahnsitt	Inwahners gesamt	Flach in km²
Karnstadt Meiningen	19.269	1.072	20.341	34,27
Dreißigacker	1.393	75	1.468	7,11
Henneberg, Einödhausen un Unterharles	581	25	606	13,20
Herpf	863	35	898	18,08
Stepfershausen un Träbes	612	27	639	15,75
Sülzfeld	840	?	840	17,39
Wallbach	350	7	357	5,07
Walldorf	2.109	66	2.175	12,16
Meiningen (Allens tohoop)	26.017	1.307	27.324	123,03

Borns: Inwahnermellamt Meiningen 2022; Stadt Meiningen – Jaarsrückblick 2022.

Navergemenen

An dat Stadtrebeed grenzt (vun Noord uut in Wieserricht): de Stadt Wasungen (11 km), Utendorf (4,5 km), Kühndorf (6,5 km), Rohr (6 km), Ellingshausen (4,5 km), Obermaßfeld-Grimmenthal (4,5 km), Untermaßfeld (4 km), Grabfeld (OT Jüchsen, 11,5 km), Stadt Mellrichstadt (Bayern, 17,3 km), Rhönblick (10 km), Unterkatz/Wahns (12/11 km), Rippershausen (6 km) un Mehmels (9 km). De Afstänn sünd in Luftlien vun’n Markt meten.

Klima

Dat Werradaal, in dat Meiningen liggt, liggt schuult vun den Bargkeden Rhön un Döringer Woold ümto, wat för en mild Klima sorgt.

Wedderstatschoon in Dreißigacker

In de Karnstadt givt dat kene offitschelle Wedderstatschoon, man in Dreißigacker (OP 450 m) steit ene Statschoon vun den Düütschen Wedderdeenst. Dör den Höögdverscheel sünd de Temperaturen in de Stadt rund 1,5 °C höger.

De Jaarsmiddeltemperatuur (1991–2020) liggt bi 8,31 °C (Stadt: ca. 9,8 °C). Hööchste Temperatuur: 36,3 °C (25. Juli 2019), leegste: −18,5 °C (12. Februar 2012).

De dörsnidliche Nedderslag liggt bi 648 mm, also ünner den düütschen Dörsnid vun 791 mm.

De jährliche Sünnschienduur bedreggt 1571 Stunnen. De Luftqualität is wegen de wenige Industrie un moderne Energien good.

Geschicht

Eerste Sporen hebt Archäologen 2015 in de Ooldstadt bi’n Töpfemarkt funnen. Se hebbt Rester uut de late Neesteentied funnen, daarmang Postengroven, Keramik un Steenwarktügen vun de Snoorkeramikers (2800–2200 v. Chr.). Ook Rester vun Kelten uut de Hallstatttied (800–450 v. Chr.) sünd sied dat 19. Jaarhunnerd op dat Gelänn vun de Engelsche Gaarn bekannt.

Meiningen wurr as fränksch Königsgood grünnt un weer Sitz vun een Teinte un vun de Mark „Meiningermarca“ in’n Gau Grabfeld-Orientalis in dat Hartogdoom Franken. De Laag an enen Övergang vun de Werra wo sik verscheden Hannelsweeg krüüt maakt vermoden un der germaansche Naam, dat de Oord al in’t 7. Jaarhunnerd vun fränksche Siedelers grünnt worrn is.

Eerstnöömen bet 1680

De eerste urkundliche Nöömung is ut dat Johr 982, as Kaiser Otto II. dat Königsgood an de Kark in Aschaffenburg övergeev. Um 1000 wurr de Stadtkark St. Marien baut. 1008 keem Meiningen to dat Bistum Würzburg un bleev dor över 500 Johr.

1153 kreeg de Stadt eerste Rechte, 1230 wurr se as Stadt nöömt. 1344 kregen de Börgers de sülven Rechte as in Schweinfurt. De Stadt weer Deel vun den Fränkschen Städtebund un later vun dat Fränksche Riekkries. 1542 keem Meiningen to de Grafen von Henneberg, 1583 to dat Herzogtum Sachsen.

In’t 16. un frühe 17. Johrhunnerd bloihte de Stadt dör Textilhandwark, wat dör den Dörtigjährigen Krieg abrupt en Enn keem. 1660 keem Meiningen to Sachsen-Altenburg un 1672 to Sachsen-Gotha.

1680 bet 1918

1680 gründte Bernhard I. dat Herzogtum Sachsen-Meiningen un maakte Meiningen to Residenzstadt. Dat Schloss Elisabethenburg wurr baut, un 1690 ontstunn de Meininger Hofkapelle.

In 1813 lagerte en groot russisch Heer bi Meiningen. 1831 wurr dat Hoftheater opmaakt. Mit de Werrabahn kreeg de Stadt 1858 en Bahnanschluss.

Unner Georg II. wurr dat Theaterwesen reformeert un europaweit bekannt. En groot Stadtbrand 1874 zerstöörte vele Deele vun de Innenstadt, de denn in klassizistischen Stil wedderopbaut wurr. 1880 keem Hans von Bülow as Dirigent na Meiningen. 1914 wurr dat spätere Dampflokwerk Meiningen gründt.

Weimarer Republik un NS-Tied

Na 1918 wurr Meiningen Hauptstad vun den Freistaat Sachsen-Meiningen un keem 1920 to Döringen. In de NS-Tied wurren Kasernen baut, un de Synagoge Meiningen wurr 1938 zerstöört.

1945 wurr de Stadt bi en sworen Luftangreep schwer beschadigt. Kort dorop keem se ünner amerikanische un denn sowjetische Besetten.

DDR-Tied

Vun 1952 bet 1990 weer Meiningen Deel vun den Bezirk Suhl. En niegen Stadtdeel „Jerusalem“ ontstunn dör Industrieansiedeln. 1989 weer de Stadt en wichtig Ort vun de politische Wende.

Na de Weddervereenen

1990 keem Meiningen wedder to den Freestaat Döringen. 1994 wurr se Kreisstadt vun dat Landkreis Schmalkalden-Meiningen. Mit de A71 kreeg de Stadt 2003 en Autobahnanschluss.

In de letzten Johrn wurren meerdere Dörpen in de Stadt ingliedert. 2023 verleggte Frank-Walter Steinmeier sienen Amtssitt för kort na Meiningen.

Religionen

Konfesschoonsstatistik

Na den Zensus 2011 weren 22,4 % vun de Inwahners evangeelsch, 5,0 % römsch-kathoolsch un 72,6 % weern konfesschoonsloos, weren Deel vun ene anner Glovensgemeenschop oder maken kene Angaav. De Tall Protestanten un Katholiken is sieddem licht torüchgahn. Mit Stand 31. Dezember 2020 weren in Meiningen 21,4 % vun de Inwahners evangeelsch, 4,3 % kathoolsch un 74,3 % hören ene anner oder gor keen Religion to.

Karkgemeenen

Evangelisch Dör de Reformation wurr Meiningen 1544 evangelisch. De wichtigste Kark is de Stadtkark Unserer lieben Frauen. Hüt is de Stadt Sitz vun en Kirchenkries.

Katholsch Na lange Tied in Diaspora ontstunn in’t 19. Johrhunnerd wedder en katholsch Gemeen. Hüt höört se to dat Bistum Erfurt.

Neuapostolsch De neuapostolsche Gemeen hett en egen Kark un rund 300 Glövigen.

Jüdisch En jüdische Gemeen bestunn bet 1938. De Synagoge Meiningen wurr in de Pogromnacht zerstöört.

Ingemeendungen

Ingliedert wurren Helba (1923), Welkershausen (1936), Dreißigacker (1990), Herpf (2010) un meerdere weitere Oortschaften 2019–2024.

Politik

Meiningen is ene Kreisstadt in Döringen mit een Intogsrebeed vun rund 123.000 Inwahners as Kreisstadt, etwa 60.000 in’t Middelrebeed un rund 44.500 in’t Grundversorgerrebeed.

Erfüllende Gemeen Meiningen

De Stadt höört to dat Oberzentrum Südthüringen. To de överregionalen Funkschonen höört dat Justizzentrum Meiningen mit meerere Gerichten un de Staatsavkaten, dat Staatsarchiv Meiningen, dat Staatstheater Meiningen, de Meininger Hofkapelle un de Thüringer Fachhochschule för öffentliche Verwaltens so as ook dat Bildungszentrum vun de Thüringer Polizei. Disse Inrichten sünd deelwies för heel Döringen, deelwies för de Regioon Südwestdöringen tostännig. In Kultuur un Gesunheidspleeg hebbt de Meininger Museen un dat Helios Klinikum Meiningen ook överregionaal Belang. Daaröver rut gifft dat en Afdeel för sotschaal Saken vun dat Thüringer Landesverwaltungsamt, en Flurneuordnungsamt un dat Dekanat Meiningen in’t römisch-katholische Bistum Erfurt.

Erfüllende Gemeen Meiningen

De Stadt övernimmt as erfüllende Gemeen de Verwaltensarbeid för de selbststännigen Naverdörp Rippershausen un Untermaßfeld. De Stadtverwalten is so för Allens tohoop 28.092 Inwahners tostännig (Stand 31. Dezember 2022).

Gemeen	Inwahners	Flach in km²
Meiningen Stadt	26.017	123,03
Rippershausen	801	11,50
Untermaßfeld	1.274	10,79
Erfüllende Gemeen Meiningen	28.092	145,32

Stadtraad

De Stadtrat hett 30 Sitzen. Dorto kümmt de Bürgermeister, de dat Amt vun Fabian Giesder (SPD) innehett.

% 1999

Sitze 1999

% 2004

Sitze 2004

% 2009

Sitze 2009

% 2014

Sitze 2014

% 2019

Sitze 2019

5 | 10,8 | 3 | 15,7 | 5 | 26,5 | 10 | 33,6 | 10

7 | 23,6 | 7 | 19,9 | 6 | 23,7 | 7 | 16,6 | 5

7 | 28,7 | 9 | 23,3 | 7 | 16,8 | 5 | 8,3 | 2

11 | 29,1 | 9 | 23,8 | 7 | 15,7 | 4 | 12,1 | 4

0 | 7,8 | 2 | 9,8 | 3 | 7,9 | 2 | 8,7 | 3

– | – | – | – | – | – | – | 12,5 | 4

– | – | – | 5,1 | 1 | 1,2 | 0 | 2,0 | 1

30 | 100 | 30 | 99,8 | 31 | 100 | 29 | 100 | 30

De Kommunalwahl 2024 brocht disse Resultaten:

Partei	Stimmenandeel	Sitze
34,1 % | 10
26,1 % | 8
15,1 % | 5
6,1 % | 2
5,0 % | 1
8,9 % | 3
2,2 % | 1

Wahlbeteiligung: 59,8 %.

Börgermeester

Bürgermeister weren 1990–1992 Horst Strohbusch un 1992–2012 Reinhard Kupietz. Siet 2012 is Fabian Giesder (SPD) in’t Amt un wurr 2018 un 2024 wedderwählt.

Wapen un Flagg

Dat Wapen wiest ene sülvern Stadtmuur mit fief Törns; in dat apen Tor steiht en swarte Henn op en grönen Barg. De Flagg is gröön-witt mit dat Wapen in de Midd.

Städtepartnerschappen

• Neu-Ulm (Bayern)
• Obertshausen (Hessen)
• Bussy-Saint-Georges (Frankriek)
• Meiningen (Öösterriek)

Freendschopliche Betrecken gifft dat to Adelaide in Australien, na de Königin Adelheid benömt.

Kultuur

Meiningen hett besünners as fröhere, langjährege Residenzstadt un dör kunstsinnige Hartogen en umfangrieke un veelsoortige Kultuurlandschap. In’t 19. Jaarhunnerd schreven dat Hoftheater un de Hofkapelle Theater- un Musikgeschicht. To’n Bewahren vun dat kulturelle Arv dragen ünner annern de „Kulturstiftung Meiningen-Eisenach“, de „Meininger Theaterstiftung“ un de „Stiftung Meininger Baudenkmäler“ bi. För den Schutz vun de Kultuurgöder wurr 2019 de „Meininger Notfallverbund“ gründt, de ok een vun veer Notfallverbundzentren in Döringen is.

Theater

Staatstheater Meiningen

Vörlaag:Hauptartikel Dat Staatstheater Meiningen is en Veer-Sparten-Theater un warrt vun Stadt, Landkreis un Land Döringen dragen. Dat Theater, 1831 gründt, biedt Musiktheater, Speel, Ballett, Puppentheater un Konzerten mit de Meininger Hofkapelle. Siet 2021 is Jens Neundorff von Enzberg Intendant.

Besünner bedüütsam wurr dat Huus in’t Enn vun’t 19. Jaarhunnerd, as dat Ensemble „Meininger“ ünner Georg II. en führende Rull bi de Entwickeln vun dat moderne Regietheater spelde.

Meininger Puppentheater

Vörlaag:Hauptartikel Dat Puppentheater wurr 1986 gründt un is siet 2021 Deel vun dat „Junges Staatstheater“. To’t Repertoire höört Stücken för all Ollerstufen, dorünner Der standhafte Zinnsoldat un Kondom des Grauens. Dat Ensemble hett weltwied Gastspelen maakt.

Bürgerbühne Meiningen

De Bürgerbühne gifft siet 2014 un maakt dat Lüüd ut Stadt un Region mööglich, sülvst op de Bühn to stahn. Jedes Johr warrt meerdere Inszenierungen opführt.

Kinder- un Jugendtheater Tohuwabohu

Dat Theater „Tohuwabohu“ gifft siet 1993 un geiht op en Jugendtheatergruppe ut de 1970er Johren torügg. Dat speelt an Scholen, Jugendzentren un annere Bühn.

Kulturbühne Meiningen

De Kulturbühne (siet 2020) is en Vereen för Theater, Konzerten, Lesungen un Tanzveranstaltungen.

SAT-Förderverein

De SAT-Förderverein organiseert Open-Air-Theaterstücken mit historischem Achtergrund an verschedene Spelsteden as de Henneburg un dat Schloss Elisabethenburg.

Filmtheater

Dat eerste Kino („Metropoltheater“) wurr 1910 opmaakt. Hüt sünd de „Casino-Lichtspiele“ as modernes Multiplex-Kino mit meerdere Sälen in Bedriev.

Musik

Meininger Hofkapelle

Vörlaag:Hauptartikel De „Meininger Hofkapelle“ is een vun de öllsten Orchester in Europa. Se wurr 1690 vun Bernhard I. gründt. Bekannte Dirigenten weren ünner annern Hans von Bülow, Richard Strauss un Max Reger. Siet 2023 is Killian Farrell Generalmusikdirektor.

Musikscholen

Bekannt is dat Max-Reger-Konservatorium Meiningen. Dorto kümmt private Musikscholen as „Kling-Klang“ un „Musik College Holger Dreßler“.

Orchester

Naast de Hofkapelle gifft dat mehrere Orchester, dorünner dat „Stadtblasorchester“, dat „MRK-Sinfonieorchester“ un annere Ensembles.

Chöre

In Meiningen gifft dat vele Chöre, dorünner de Kantorei, Kinderchöre, Gospelchöre un de Theaterchor.

Museen

Meininger Museen

De „Meininger Museen“ ünner dat Dack vun de Kulturstiftung Meiningen umfaten Schloss Elisabethenburg, dat Theatermuseum un dat Baumbachhuus.

Dat Slott wiest Sammlungen to Kunst, Musik- un Theatergeschicht. In’t Baumbachhuus geiht dat üm den Dichter Rudolf Baumbach sowie Friedrich Schiller un Jean Paul.

Deutsches Theatermuseum Meiningen

Bet 2029 entsteiht dat Deutsches Theatermuseum Meiningen, dat en grote Dauerausstellung to 500 Johr Theatergeschicht bieden sall.

Weitere Museen

Dat Meininger Zweirad Museum wiest DDR-Fahrzeugen. De Dampflok Erlebniswelt Meiningen is en modernes Technikmuseum. Dat Dampflokwerk Meiningen biedt Führungen.

Galerien

De „Städtische Galerie ada“ wiest moderne Kunst. Dorto gifft dat weitere Galerien in’t Slott, in’t Justizzentrum un in’t Klinikum.

Bibliotheken un Archive

De Stadt- un Kreisbibliothek „Anna Seghers“ liggt in’t Stadtzentrum. Dorto gifft dat dat Stadtarchiv Meiningen un dat Thüringisches Staatsarchiv Meiningen.

Tourismus

De Kultuur- un Städtetourismus speelt en grote Rull. Besöker kamen för Museen, Theater un Veranstaltungen as de „Meininger Dampfloktage“.

För Aktivurlauber gifft dat Radwegen as Werratalradweg un Wanderwegen as de „Milseburgweg“. Ok Camping un Waterwandern op de Werra sünd mööglich.

Sport

Meiningen wurr 2012 as „Deutschlands aktivste Stadt“ utdrückt. De Stadt is ok Etappenort vun de Deutschland Tour 2022 wesen.

Sportvereene

De gröttste Vereen is de TSV Meiningen mit verschedene Sportarten. Dorto kümmt de PSV Meiningen un de Sektion vun den Deutscher Alpenverein.

Sehenswürdigkeiten

Bauwarken

→ Siehe ok: Liste der Kulturdenkmale in Meiningen

Slösser, Burgen, Villen

Schloss Elisabethenburg: Een vun de gröttsten Bauwarken vun de Stadt is disse barocke Dreiflügelanlage (1682–1692), de bet 1918 Residenz vun de Hartogen vun Sachsen-Meiningen weer. Hüt sünd hier de Museen, de Slottkark un Archiven ünnerbröcht.

Schloss Landsberg: Dat neugotische Slott wurr 1836–1840 as Lustslott baut. Hüt is dat en Hotel un Restaurant.

In Henneberg liggt de Burg Henneberg, de Stammsitt vun de Grafen vun Henneberg.

In Sülzfeld liggt dat Gut Amalienruh, en fröher Sommersitt.

To de Paläste höört dat Groote Palais, dat Lütte Palais un de Struppsche Villa.

Sakraalbauten

De Stadtkark „Unserer lieben Frauen“ geiht torügg bet üm 1000 un wurr över de Johrhunnerte utbaut.

De moderne katholsche Kark „Unsere Liebe Frau“ ontstunn 1967–1972.

De barocke Slottkark (1692) in’t Slott warrt hüt as Konzertsaal brukt.

Weitere Karken gifft dat in Helba, Welkershausen, Herpf, Dreißigacker, Walldorf un Sülzfeld.

Profaanbauten

Dat „Groote Huus“ vun dat Staatstheater Meiningen wurr 1909 baut.

Dat Hotel Sächsischer Hof (1802) is en bekanntes historisches Hotel.

In de Leipziger Straat stahn meerdere Bankbauten as de Deutsche Hypothekenbank Meiningen.

Moderne Bauwarken sünd dat Justizzentrum Meiningen, de Multihalle Meiningen un dat Freizeitzentrum „Rohrer Stirn“.

Fachwark- un Börgerhüüser

→ Siehe ok: Fachwerkhäuser in Meiningen

In de Innenstadt sünd noch vele historische Fachwarkhüüser, dorünner dat Büchnersches Hinterhaus (1596) un dat „Hartungsche Huus“. Ok steenene Börgerhüüser as dat Steinerne Huus sünd erholen bleven.

Denkmäler

In den Englischen Goorn steiht dat Brahms-Denkmal (1899), dat eerste in Düütschland. Ok Denkmäler för Jean Paul un Max Reger sünd dor to finnen.

Weitere Denkmäler gifft dat för Hans von Bülow un [[R

Wirtschaft un Infrastruktur

Meiningen is en traditschoneller Verwaltens- un Kultuurstandort un hett dor vele Arbeidsplätz. Ok stark vörhannen sünd medizinsche Inrichtens, Handwarksbetrieben un mittelstännische Unnernehmen in’n Maschinenbau un in de Hightech-Branche. De Industrie is dagegen weniger stark vertreden. In de 1980er-Johr harr de Stadt mit rund 20.000 de meeste Arbeidsplätz, wovun vele na 1990 dör Betriebstoosmaken un Afslaan vun Arbeid verluren gungen.

Arbeidsplätz

Im Juni 2025 harr Meiningen 14.899 Arbeidsplätz för sozialversicherte un geringfügig Beschäftigte, dorvun 2878 in’t produzierende Gewerbe. För sozialversicherte Beschäftigte güngen 12.880 Plätz, de vun 7519 Inpendlers un 5361 Inwahners besett weren. Tohoop kamen 2019 Plätz för geringfügige Beschäftigte. Vun de 9969 sozialversicherten Inwahners weren 4619 Utpendlers. De Arbeitsplatzdichte liggt bi 851. Meiningen hett üm 740 Betrieben un is de wichtigste Arbeidsmarkt in’n Landkreis. De gröttste Arbeidgever is dat Helios Klinikum Meiningen mit üm 1200 Beschäftigte, dorachter dat Landratsamt.

De Stadt hett mehrere grötere Gewerbegebieten, dorünner dat „Gewerbegebiet Dreißigacker“, dat „Industriegebiet Rohrer Barg“ un den „Industriepark an de B19“.

Handel

Im Einzelhandel hett Meiningen en hohe Zentralität un Anziehungskraft för dat Umland. Rund 55 % vun de Geschäften sünd in de historische Ooldstadt.

Bedeutsame Unnernehmen

Hightech

Meiningen is en Zentrum för Mikroelektronik un Informationstechnologie. Dat wichtigste Unnernehmen is Adtran, dat weltwiet arbeidt un hier Entwicklung un Produktion hett. Weetere Firmen sünd ABS electronic GmbH un Nanoplus GmbH, de Laser för Messen un Telekommunikatschoon herstellt. Mehrere Betrieben sünd tosamen in’n „Fiber Optical Valley“.

Metallverarbeitung un Maschinenbau

Dat bekanntste Unnernehmen is dat Dampflokwerk Meiningen vun de Deutsche Bahn. Hier warrt Dampflokomotiven un annere Schienenfahrzeugen instand sett.

De August Winkhaus SE produziert Beschläge un Sekerheitstechnik. Ok wichtig sünd MIWE Michael Wenz GmbH, Lemuth GmbH, PTM Meiningen un Weisskopf-Werkzeuge GmbH. In’n Werk vun Purmo warrt Heizkörper maakt.

Im Industriegebiet Rohrer Barg sünd ok Firmen as MZA Meyer-Zweiradtechnik GmbH, de Ersatzdelen för Simson produziert.

Lebensmiddelen

Dat Backhaus Nahrstedt is de gröttste Handwarksbetrieb in de Region. De Meininger Wurstspezialitäten GmbH stellt Wurstwaren her, de ok överregional verköfft warrt. Ok gifft dat de Marke „Meininger Bier“.

Kultuur un Dienstleistung

Dat Staatstheater Meiningen is en groot Arbeidgever. De Rhön-Rennsteig-Sparkasse is dat wichtigste Kreditinstituut. De Stadtwerke Meiningen versorgt de Stadt mit Energie un betreibt ok Freizeitanlagen. De Süd-Thüringen-Bahn bedrievt mehrere Bahnlinien, un de Meininger Busbetrieb is för den Nahverkehr tostännig.

Industriebauwarken

• De Kamin vun dat fröhere Heizkraftwark (103 m hoog) warrt hüt as Funkturm brukt.
• De Hallen

Persöönlichkeiden

Hartog Georg II.

De bekanntste Persöönlichkeid vun de Stadt Meiningen is de Hartog Georg II. He weer een kunstsinnigen Monarch, de de Kunst in de Stadt stark föddert hett un sik vör allen den Theater un siene Hofkapelle towennt het. Mit sien Theaterreform, de bet vundaag op de Bühn un in’n Film nawarkt, maak he siene Residenz in Europa bekannt un lee de Grundlaag för den Rool vun Meiningen as Kunst- un Kultuurstadt. Georg II. maak sik ook as liberaal Staatsböverstrn un Reformer in de Landspolitik enen Naam.

Söhn un Döchter vun de Stadt Meiningen (Uutwahl)

• Adelheid von Sassen-Meiningen (1792–1849), breitsche Königin.
• Moritz Heinrich Romberg (1795–1873), Neuroloog.
• August Schleicher (1821–1868), Spraakwetenschopper.
• Bernhard III. (1851–1928), Hartog un Militär.
• Eugen Nesper (1879–1961), Inschenör un Pioneer vun de Hoogfrequenztechnik.
• Peretz Bernstein (1890–1971), israeelschen Politiker.
• Fritz Diez (1901–1979), Schauspeler un Speelbaas.
• Theodor Oberländer (1905–1998), Politiker.
• Werner Hofmann (1922–1969), Sozioloog un Volksweert.
• Fritz Schulz-Reichel (1912–1990), Musiker („Schräger Otto“).
• Matthias Brenner (* 1957), Schauspeler un Speelbaas.
• Sibylle Thiele (* 1965), Lichtathletin.
• Christian Bach (* 1979), Bahnradfahrer.
• Ivonne Hartmann (* 1981), Footballspelersche.

Personen, de in Meiningen togang werden (Uutwahl)

• Johann Wolfgang von Goethe (1749–1832), Dichter, regelmatig to Gast in Meiningen.
• Friedrich Schiller (1759–1805), Dichter, enge Verbinnen mit de Stadt.
• Jean Paul (1763–1825), Schriever, leev hier un schreev den „Titan“.
• Johann Ludwig Bach (1677–1731), Komponist un Musiker.
• Ludwig Bechstein (1801–1860), Schriever un Määrkensammler.
• Hans von Bülow (1830–1894), Dirigent un Hofkapellmeister.
• Johannes Brahms (1833–1897), Komponist, arbeid eng mit de Hofkapelle tohoop.
• Ludwig Chronegk (1837–1891), Regisseur un Theaterleider.
• Richard Strauss (1864–1949), Dirigent un Komponist.
• Max Reger (1873–1916), Komponist un Hofkapellmeister.
• Albert Bassermann (1867–1952), Schauspeler.
• Josef Kainz (1858–1910), Schauspeler.
• Gorch Fock (1880–1916), Schriever, weer hier as Kantorist
• Elisabeth Schumacher (1904–1942), Wedderstandskämperin.
• Elisabeth Grümmer (1911–1986), Opernsängerin.
• Fritz Bennewitz (1926–1995), Theaterregisseur un Intendant.
• Ansgar Haag (* 1955), Intendant.
• Kirill Garrijewitsch Petrenko (* 1972), Dirigent.
• Elīna Garanča (* 1976), Opernsängerin.
• Jörg Hartmann (* 1969), Schauspeler.

Annerwat

Mundaard

Meiningen weer as der Stadt grünnt wurr in’t Karnrebeed vun dat Frankenriek un höört sieddem to den noordwestlichen Deel vun den Oostfränkschen Spraakruum, de wedder to den böverdüütschen Spraakruum tohöört. Hier warrt Hennebergisch snackt. Dat „Mäninger Platt“, een stadtegenen Dialekt, warrt vundaag meist bloots noch vun öllere Lüüd bruukt.

Ökelnaams

En olen Ökelnaam is sied dat Middelöller Meinunga Porta Franconia. As nöördlichste Stadt vun dat Hoogstift Wörzborg gull Meiningen as „Port“ vun Franken.

Sied de fröhe Neetied warrt de Stadt ook Harfenstadt nöömt, ümdat de Grundteken vun de Ooldstadt an ene Harp denken maakt.

In’t 19. Jaarhunnerd keem de Ökelnaam Kloßheim an de Soße op. Mit „Soße“ is de Werra meent. Na ene Saag kreeg de Stadt dat Rezept vun de Döringer Klöten vun Fro Holle as se in de Weertschop „Schlundhaus“ den suren Meininger Wien kosten dee un alle Wienranken vertreten leer. Dat de Meininger kenen Hunger lieden mööt, övergeev se den Börgermeester dat Rezept mit der Wöör: „Hüt’ es!“ So kemen der Klöten to den Meininger Naam „Hütes“. De Dichter Rudolf Baumbach schreev later daarto „Das Lied der Hütes“.

Üm 1900 warrt Meiningen ok Bankenstadt, Garnisonsstadt un Eisenbahnerstadt nöömt.

De bekanntste Ökelnaam is Theaterstadt, wegen de lange Traditschoon vun dat Meininger Theater.

Sied de Wenn warrt de Stadt ook Kunst- un Kultuurstadt nöömt.

Den 9. Mai 2000 kreeg Meiningen den Titel Q-City vun Quarks & Co mit Ranga Yogeshwar un de Universität Kaiserslautern.

Sied 2007 is Meiningen de eerste MDR-Sängerstadt.

2012 wurr Meiningen bi Mission Olympic as „Deutschlands aktivste Stadt“ uuttekent.

Zitaten un Spröök

Merere Persönlichkeiten hebbt sik över Meiningen uuttlaten.

Johann Sebastian Güth (1672): „Es ist die Stadt gelegen in einem schönen lustigen Wiesengrund … Sie ist erbaut in Form einer Harpfen.“

Jean Paul (,üm 1803): „In Meiningen hatte sie es besser. Wahre Kultur gibt es noch unendlich selten in Deutschland.“

Georg Brückner (1853): „Die Grundzüge der Meininger sind ursprünglich Gutmütigkeit …“

Richard Wagner (1877): „Es gibt viele Meinungen, aber nur ein Meiningen.“

Op Mäninger Platt seggt een: „Die Mäninger gehn berwess üwern Märt un ferze, daß die Stäh querze.“

Meininger Hymne

De Meininger Hymne wurr vun Ludwig Bechstein dicht.

Na Meiningen benöömt

In vele Städer gifft dat Straten un Plätz, de na Meiningen benömt sünd.

1915 kreeg en Frachtschipp vun de Norddeutscher Lloyd den Naam „Meiningen“.

En groot Segelflugzeug (1929/30) weer ok „Meiningen“ nöömt.

De „Schneepflug Bauart Meiningen“ un Dampfspeicherloks dragen den Naam vun de Stadt.

2005 kreeg en ICE 2-Tog den Naam „Meiningen“, un ok mehrere Togen vun de Süd-Thüringen-Bahn.

Literatur

• Staatliche Museen Meiningen (Hrsg.): Südthüringer Forschungen – Beiträge zur Meininger Stadtgeschichte. Heft 17, 1982.
• Ingrid Reißland: Denkmale der Innenstadt. Kulturbund der DDR, 1982.
• Reißland/Heinritz: Meininger Ansichten. Staatliche Museen Meiningen, 1982.
• Stadtverwaltung Meiningen (Hrsg.): Meiningen – In der Porta Franconia. Geiselmann Druck, Leipheim 1990.
• Peter Schmidt-Raßmann: Meiningen – wie es früher war. Wartberg-Verlag, Gudensberg-Gleichen 1992, ISBN 3-925277-82-X.
• Ramona Schäfer: Erinnerungen an Meiningen. Sutton Verlag, Erfurt 1999, ISBN 3-89702-101-3.
• Wilhelm Pocher: Weiße Fahnen über Meiningen. Stadtarchiv Meiningen 2000.
• Kuratorium Meiningen (Hrsg.): Lexikon zur Stadtgeschichte Meiningen. Bielsteinverlag, Meiningen 2008, ISBN 978-3-9809504-4-2.
• Hennebergischer Verein für Altertumsforschung, Hrsg.: Chronik der Stadt Meiningen von 1667–1834.
  • Teil I, Meiningen 1834 (Digitalisat)

Weblenken

Meiningen. Mehr Biller, Videos oder Audiodateien to’t Thema gifft dat bi Wikimedia Commons.

• Websteed vun de Stadt Meiningen