jus

Nederlands

A 1. Een kommetje jus.

Uitspraak

(heteroniem)

• [A] Geluid:  jus    (hulp, bestand)
  • IPA: / ʒy / (1 lettergreep)
• [B] Geluid:  jus    (hulp, bestand)
  • IPA: / jus / (1 lettergreep)

Woordafbreking

• jus

Woordherkomst en -opbouw

• [A] geen meervoud; van Frans jus, in de betekenis van ‘vleesnat’ aangetroffen in 1518
• [B] van Latijn ius "recht"

[A]	enkelvoud	meervoud
naamwoord	jus	-
verkleinwoord	justje	justjes

Zelfstandig naamwoord

[A] de jus m

1. (voeding) (kookkunst) saus voor spijzen, bereid uit vleesnat

   • Zuurkool met vette jus
     Soep vooraf, ja dat is mijn menu
     Kaantjes met bruine bonen
     Flink veel ei, niet van dat gewone
     Blokken kaas met mayonaise
     Warme friet en ook saucijzen
     Sperciebonen uit het vet
     Pap van brood, zo is het maar net
     (Sjef van Oekel) 

2. (drinken) sap geperst uit een sinaasappel

Synoniemen

• [2] jus d'orange, sinaasappelsap, appelsiensap

Verwante begrippen

• [1] dipsaus, saus, vleessaus

Hyponiemen

• [1] braadjus, kalfsjus, vleesjus

Afgeleide begrippen

• [1] juslepel

Vertalingen

    1. saus voor spijzen, bereid uit vleesnat   

Engels: gravy (en), sauce (en)

Spaans: jugo (es) m, jugo de carne (es) m, salsa (es) v, salsa de carne (es) v

[B]	enkelvoud	meervoud
naamwoord	jus	jura
verkleinwoord	-	-

Zelfstandig naamwoord

[B] de jus m

1. (juridisch) geheel van rechtsregels (alleen in onderstaande Latijnse verbindingen)
2. (juridisch) aanspraak op grond van rechtsregels (alleen in onderstaande Latijnse verbindingen)

Afgeleide begrippen

• [1] jus ad bellum, jus canonicum, jus civile, jus commune, jus in bello
• [2] jus primae noctis, jus promovendi

Gangbaarheid

• Het woord jus staat in de Woordenlijst Nederlandse Taal van de Nederlandse Taalunie.

• In onderzoek uit 2013 van het Centrum voor Leesonderzoek werd "jus" herkend door:

98 %	van de Nederlanders;
93 %	van de Vlamingen.

Meer informatie

• Zie Wikipedia voor meer informatie.

Frans

Uitspraak

• Geluid: jus Bestand bestaat nog niet. Aanmaken?
• IPA: /ʒy/

Woordherkomst en -opbouw

• Ontwikkeld uit Oudfrans jus, jous, uit Latijn ius, (genitief) iuris "saus, jus", "soep"

enkelvoud		meervoud
zonder lidwoord	met lidwoord	zonder lidwoord	met lidwoord
jus	le jus	jus	les jus

Zelfstandig naamwoord

jus m

1. sap
2. (spreektaal) koffie, troost

   «J'vais me faire un bon jus.»

   Ik ga een lekker bakkie troost zetten.

3. (spreektaal) majem, water
4. (spreektaal) stroom

   «Mon beauf a mis le jus dans mon appart.»

   Mijn zwager heeft de stroom aangesloten in mijn flat.

   «Putain, il n'y a plus de jus dans mon portable!»

   Verdomme, de batterij van mijn mobiel is op!

Uitdrukkingen en gezegden

• cuire dans son jus
• jeter un jus
• mettre au jus
• valoir le jus

Afgeleide begrippen

• jus d'orange
• juter
• juteux
• pur jus
• [4] panne de jus

Gotisch

	enkelvoud	tweevoud	meervoud
nominatief	þu	*jut	jus
accusatief	þuk	igqis	izwis
genitief	þeina	igqis	izwara
datief	þus	igqara	izwis

Persoonlijk voornaamwoord

jus

1. jullie (nominatief van de tweede persoon meervoud)