Żniwa

Współczesne żniwa wykonuje się za pomocą maszyn rolniczych: kombajnu i ciągnika z przyczepą

Ściernisko powstałe po skoszeniu zboża, słoma została zbelowana

XVI-wieczne przedstawienie żniw i żniwiarzy (mal. Pieter Bruegel, 1565)

Żniwa – zbiór roślin uprawnych w okresie lata, głównie zbóż (m.in. żyta, pszenicy, jęczmienia, owsa), także innych roślin zbieranych na nasiona, po których pozostaje ściernisko (rzepak, rośliny strączkowe).

W folklorze

Dawniej za otwarcie sezonu żniw uważano początek koszenia żyta. W Polsce żniwa trwają przeważnie dwa miesiące, od 15 czerwca do 15 sierpnia i są dzielone na dwie części: żniwa małe (zbiór jęczmienia ozimego i rzepaku) i żniwa duże (zbiór pozostałych zbóż). Do polskich obyczajów związanych ze żniwami należą:

• Zażynki – czas rozpoczęcia zbiorów. Np. w ludowej kulturze Lubelszczyzny jego początek wyznaczał głos przepiórki. Ścięcia pierwszych kłosów dokonywano zazwyczaj w sobotę.
• Dożynki – Święto Plonów organizowane po zakończeniu żniw. Na Lubelszczyźnie dożynkami zwano okres obejmujący cały czas żniw i zbiorów. Jego obchody dzielono na polne i wieńcowe (przypuszczalnie tożsame właściwemu Świętu Plonów). Obrzędy dożynkowe mają długą tradycję w ludowej kulturze Słowian jeszcze jako akt dziękczynny wobec pogańskiego bóstwa oraz ceremonia mająca zapewnić urodzaj w roku następnym (najstarszy przekaz o niej znany z relacji Saxo Gramatyka o kulcie Świętowita na Rugii).

W historii

Przy sprzęcie zbóż pracowały zarówno mężczyźni jak i kobiety, co poświadcza dawna ikonografia (również malarstwo europejskie). Na ziemiach polskich w pracach żniwnych używano ewolucyjnie różnych narzędzi. W najdawniejszym okresie żęto zboże żelaznymi sierpami o drewnianej rękojeści, jakie odnajdowane są materiale wykopaliskowym. Pod koniec wczesnego średniowiecza w tych pracach polowych zaczęły się jednak rozpowszechniać praktyczniejsze od nich półkoski, znane już od końca starożytności, lecz wcześniej służące zasadniczo do koszenia traw. Jeszcze później zaistniała kosa (również znana kulturom starożytnym), która w Europie Środkowej rozpowszechniała się nie wcześniej niż w XIII wieku, stopniowo wypierając w pracach żniwnych pozostałe narzędzia. Zboże po zżęciu wiązano w snopy, a te układano w stogi do czasu wysuszenia dla poddania ostatecznie młocce na klepisku, zwanym też tokiem albo gumnem.

W literaturze i sztuce

• Maria Konopnicka – wiersz „Żniwa”
• Chłopi Władysława Reymonta – opis żniw
• Nad Niemnem Elizy Orzeszkowej – opis żniw
• Pieter Bruegel (starszy) obraz Żniwa (1565)
• Leopold von Kalckreuth – obraz Lato
• Abel Grimmer – obraz Lato
• Jean-François Millet – obraz Zbierające kłosy (1857)

Zobacz też

• kosa
• młocka

• 
  Żniwa na wsi rumuńskiej (1920)
• 
  Żniwa w Żarkach koło Libiąża (1938)