Konrad Tom

Konrad Tom

Konrad Tom (ok. 1925)
Imię i nazwisko	Konrad Adam Tom
Data i miejsce urodzenia	9 kwietnia 1887 Warszawa
Data i miejsce śmierci	9 sierpnia 1957 Los Angeles
Zawód	aktor, piosenkarz, reżyser, scenarzysta dyrektor teatru
Współmałżonek	Zula Pogorzelska (1922–1936; jej śmierć)
Lata aktywności	1903–1946

Konrad Adam Tom, pseudonim Konrad Runowiecki, „Tim-Tom” (ur. 9 kwietnia 1887 w Warszawie, zm. 9 sierpnia 1957 w Los Angeles) – polski scenarzysta, piosenkarz, reżyser filmowy, aktor kina polskiego oraz żydowskiego (w Polsce i na emigracji), autor tekstów kabaretowych (w tym m.in. szmoncesu „Sęk”) i słów wielu piosenek. Jego żoną była aktorka Zula Pogorzelska.

Życiorys

Był synem właściciela składu towarów galanteryjnych Abrama (Abrahama Bera, Adama) Toma i Szury (Salomei) z Goldbergów. Ukończył Szkołę Handlową Zgromadzenia Kupców m. Warszawy. Żeby nie drażnić zniesmaczonej rodziny, zmienił nazwisko na Runowiecki, gdy w 1909 wstąpił do Szkoły Aplikacyjnej w Warszawie. W latach 1909–1914 w Łodzi współpracował jako dziennikarz z „Nowym Kurierem Łódzkim”, redagował tygodnik „Śmiech”. Działał, pisząc teksty i występując jako aktor w teatrach i kabaretach, łódzkim: Bi-Ba-Bo (1914–1915) i warszawskich: Momus (1909–1911), Teatrze Komedia (1914/1915), Teatrze Nowoczesnym, Kabarecie „Chochoł”, w ogrodzie Bagatela (1915/1916), Teatrze „Czarny Kot” (1917/1918), Teatrze „Miraż” (1915/1916 i 1918/1919), teatrzyku Qui Pro Quo (1919–1923 i 1928–1931); kierownik Teatrzyku „Stańczyk” (1923/1924), kabaretu „Perskie Oko” (1925–1927), Teatru Nowości (1927/1928), Teatru Banda (1931–1933). W latach 1933–1939 w teatrach Rex, Cyganeria, Stara Banda, Hollywood, Cyrulik Warszawski, 13 rzędów, Wielka Rewia, Operetka przy Karowej. 4 maja 1938 w sali Filharmonii Warszawskiej obchodził trzydziestopięciolecie pracy artystycznej.

Był autorem librett operetkowych i wodewilowych. Od 1916 reżyserował, występował w filmach i pisał scenariusze. Występował także w radiowych słuchowiskach.

Po wybuchu II wojny światowej uniknął Holokaustu, znalazł się w okupowanym przez Sowietów Lwowie, gdzie od grudnia 1939 był kierownikiem, reżyserem i aktorem polskiego Lwowskiego Państwowego Teatru Miniatur. Od zimy 1941 występował w zespole przy Armii Polskiej w ZSRR, z którą w 1942 wyruszył na Bliski Wschód (do Iranu, Iraku, Syrii, Palestyny, Egiptu) i Włoch, występując dla jednostek frontowych. We Włoszech w 1946 napisał scenariusz do filmu Wielka droga. Po wojnie zamieszkał w Stanach Zjednoczonych. W 1956 odniósł ciężkie obrażenia w wypadku samochodowym. Rok później zmarł na raka w Los Angeles. Został pochowany na żydowskim cmentarzu Hillside Memorial Park w Culver City, w Kalifornii.

„Był jedną z najbardziej znanych postaci polskiego kabaretu w okresie międzywojennym, przede wszystkim ze względu na swoją wszechstronną działalność w tej dziedzinie. Przystojny, elegancki, nawet wytworny, był dobrym piosenkarzem, aktorem (przede wszystkim wykonawcą skeczów, w których odtwarzał role elegantów i typy żydowskie), także dowcipnym, inteligentnym konferansjerem”.

Życie prywatne

Od 1922 był żonaty z aktorką Zulą Pogorzelską, aż do jej przedwczesnej śmierci w 1936. Ufundował jej piękny nagrobek na cmentarzu Powązkowskim w Warszawie.

Filmografia

Scenarzysta

• 1925: Rywale
• 1935: Antek policmajster (razem z Emanuelem Szlechterem)
• 1935: Czy Lucyna to dziewczyna? (razem z Emanuelem Schlechterem)
• 1935: Manewry miłosne
• 1936: Ada! To nie wypada!
• 1936: Judeł gra na skrzypcach (autor pierwowzoru – noweli; scenariusz Józef Green)
• 1937: Książątko
• 1938: Mamełe (jidysz)
• 1939: Włóczęgi
• 1946: Wielka droga (na emigracji)

Aktor

• 1918: Rozporek i Ska – Daniel Kokiet
• 1920: Konsul Pomeranc – reżyseria
• 1932: Sto metrów miłości – Moniek vel Mieszek Oszczep-Sardinenfisz
• 1933: Jego ekscelencja subiekt – Porecki
• 1933: Zabawka – dyrektor kabaretu
• 1933: Romeo i Julcia – profesor Moniek Platfus
• 1934: Co mój mąż robi w nocy… – detektyw
• 1934: Kocha, lubi, szanuje – reżyser
• 1935: ABC miłości – lowelas
• 1935: Antek policmajster – oficer żandarmerii
• 1935: Wacuś – dyrektor szkoły kosmetycznej
• 1937: Pani minister tańczy – dyrektor dancingu
• 1937: Parada Warszawy
• 1946: Wielka droga – Franciszek, kelner we lwowskiej kawiarnii (nie występuje w napisach)

Reżyser

• 1920: Konsul Pomeranc
• 1936: Ada! To nie wypada!
• 1936: Mały marynarz
• 1937: Parada Warszawy
• 1937: Ksiażątko
• 1938: Zapomniana melodia
• 1939: Szatan z siódmej klasy – film nieukończony
• 1939: Iwonka – film planowany
• 1939: Kwiaciarka – film planowany

Spektakle teatralne

Scenarzysta

• Jak bal, to bal
• To ja
• Madame Lulu
• W biurze firmy Ersatz
• Pipman szaleje (współautor)
• Kobieta nr 5012 (współautor, wraz z Emanuelem Schlechterem)
• W Starej Bandzie diabeł pali (program kabaretowy)

Aktor

• 1915 – Wesoły pasażer teatr „Żywa Mucha”
• 1918 – Hrabia Luxemburg
• 1919 – O pierrotach, pierrotce, kominiarzu i cnotce, Qui Pro Quo
• 1919 – Faust w Raciążu, Qui Pro Quo
• 1920 – Cyrkówka, Qui Pro Quo
• 1922 – Faworyt, Qui Pro Quo
• 1922 – Pikuś contra Sherlock Holmes, Qui Pro Quo
• 1925 – 7 krów tłustych, Qui Pro Quo
• 1927 – Szopka nad szopkami, „Perskie Oko”
• 1927 – 8 grzechów głównych, „Perskie Oko”
• 1927 – Hallo, Nowości, Teatr Nowości
• 1928 – Józef i Putyfara, Qui Pro Quo
• 1928 – Jubileusz Qui Pro Quo, Qui Pro Quo
• 1930 – Maj za pasem, Qui Pro Quo
• 1930 – Budżet wiosenny, Qui Pro Quo
• 1931 – Ta Banda pięknie gra, „Banda”
• 1932 – Wiosna bandytów, „Banda”
• 1933 – Piękna Galatea, „Banda”
• 1933 – Zjazd gwiazd, „Rex”
• 1933 – Syrena na wędce, „Cyganeria”
• 1935 – Mycie głowy, „Cyrulik Warszawski”
• 1936 – Duby smalone, „Teatr 13 rzędów”
• 1937 – Czar walca, „Wielka Rewia”
• 1937 – Co wolno wojewodzie, „Teatr 13 rzędów”

Piosenki

• Kocha, lubi, szanuje (wraz z Emanuelem Szlechterem) – Mieczysław Fogg
• Nic o tobie nie wiem (wraz z Emanuelem Szlechterem)
• Dlaczego właśnie dziś w filmie Dwie Joasie
• O’key (wraz z Emanuelem Szlechterem) w filmie Czy Lucyna to dziewczyna? – Eugeniusz Bodo
• Złociste włoski, Tyle miłości – Eugeniusz Bodo w filmie Jego ekscelencja subiekt
• Bądźmy szczerzy
• Jak się nie ma, co się lubi, to się lubi, co się ma

Bibliografia

• Ludwik Sempoliński: Wielcy artyści małych scen. Warszawa: Czytelnik, 1977.
• Zbigniew Adrjański: Kalejdoskop estradowy. Leksykon polskiej rozrywki 1944–1989 : artyści, twórcy, osobistości. Warszawa: Bellona, 2002. ISBN 83-11-09191-9.
• Tomasz Lerski: Syrena Record. Pierwsza polska wytwórnia fonograficzna = Poland’s first recording company: 1904-1939. Karin, 2004. ISBN 83-917189-0-5.
• Sławomir Koper: Gwiazdy Drugiej Rzeczypospolitej. Bellona, 2013. ISBN 978-83-11-12708-1.

Linki zewnętrzne

• Konrad Tom w bazie Filmweb
• Konrad Tom w bazie filmpolski.pl
• Konrad Tom, [w:] Encyklopedia teatru polskiego (baza wiedzy: Autorzy) [dostęp 2021-04-09] .
• Konrad Tom w bazie IMDb (ang.)
• Zdjęcie nagrobka