Zapora Niedzica

Zapora Niedzica
	; Zapora Niedzica (sierpień 2016)
Państwo	Polska
Rzeka	Dunajec
Data budowy	1975–1997
Typ zapory	ziemna
Wysokość zapory	56 m
Funkcja	ochrona przeciwpowodziowa,; energetyczna,; rekreacyjna
	Położenie na mapie powiatu nowotarskiego Zapora Niedzica
	Położenie na mapie Polski Zapora Niedzica
	Położenie na mapie województwa małopolskiego Zapora Niedzica
	49°25′11,0″N 20°19′24,6″E/49,419722 20,323500
	Multimedia w Wikimedia Commons

Zapora Niedzica (również: Zapora Czorsztyńska^[1]) – zapora wodna wybudowana w latach 1975–1997 w miejscowości Czorsztyn oraz w przysiółku Zamek, należącym do wsi Niedzica (obecnie będącym samodzielną wsią Niedzica-Zamek^[2]). Znajduje się w Pieninach, spiętrza wody Dunajca, tworząc Jezioro Czorsztyńskie.

Historia

Wstępny projekt budowy planowanych zbiorników wodnych w Niedzicy-Czorsztynie (zbiornik główny) i w Sromowcach Wyżnych (zbiornik wyrównawczy) oraz związanych z nimi zapór wodnych rozpatrzony został przez Prezydium Komisji Planowania przy Radzie Ministrów 21 czerwca 1968 r. Według ówczesnych ustaleń prace przygotowawcze (zaplecze, drogo dojazdowe itp.) miały zostać podjęte w 1969 r., natomiast prace przy obiektach podstawowych – w roku 1970. Zakończenie robót planowano na 1974 r.^[3]

Ostatecznie budowę zespołu rozpoczęto w roku 1975. W latach 80. i 90. XX wieku spotykała się ona z ostrymi protestami ekologów. Realizację zapory, zbiornika oraz elektrowni zakończono dopiero w 1997. W tym roku powołano również spółkę do ich obsługi. Patronem zespołu zbiorników wodnych został prof. Gabriel Narutowicz^[4].

Charakterystyka

Zapora Niedzica jest najwyższą w Polsce zaporą ziemną z centralnym uszczelnieniem glinowym. Jej wysokość maksymalna od chodnika galerii wynosi 56 m. Długość zapory wynosi 404 m. Korona budowli ma szerokość 7 m^[1] i jest udostępniana do ruchu pieszych oraz przejazdu pojazdów obsługi. Zapora została zbudowana z wykorzystaniem 1,7 mln m³ żwiru^[5].

Nachylenie skarpy odwodniej zapory (od strony Jeziora Czorsztyńskiego) do poziomu 20 m wynosi 1:3,5, natomiast powyżej poziomu 20 m 1:2,25. W przypadku skarpy odpowietrznej (od strony Jeziora Sromowskiego) nachylenie jest zmienne i ma wartość od 1:2,5 do 1:1,85. Zabezpieczeniem skarpy odwodniej są płyty betonowe o grubości 30 cm, natomiast skarpy odpowietrznej – zazielenienie z instalacją do zraszania ziemi^[1].

Wydatek przelewu stokowego zapory wynosi 975 m³ wody na sekundę, natomiast dwóch spustów dennych 360 m³ wody na sekundę. Wydatek dwóch turbin to 250 m³ wody na sekundę^[1].

Galeria kontrolno-zastrzykowa ma długość 256,2 m i światło chodnika 3 × 3 m. Drenaż zapory odbywa się rurami o średnicy 100 cm ze studniami kontrolnymi^[1].

Poniżej zapory znajduje się elektrownia wodna należąca do Zespołu Elektrowni Wodnych Niedzica S.A.^[5]

Zapora (podziemny tunel – galeria kontrolna zapory poprowadzona w skale, 50 m pod wodą i nasypem zapory) oraz elektrownia są udostępnione do zwiedzania z przewodnikiem^[5].

W momencie oddania do użytku obiekt funkcjonował w ramach Zespołu Zbiorników Wodnych Czorsztyn-Niedzica i Sromowce Wyżne im. Gabriela Narutowicza, który został w późniejszym okresie przekształcony w Zespół Elektrowni Wodnych Niedzica S.A.

Osobny artykuł: Zespół Elektrowni Wodnych Niedzica.

Korzyści

Zapora zatrzymuje wody Dunajca i pełni funkcję przeciwpowodziową dla miejscowości leżących w dole rzeki. W dniu oficjalnego otwarcia obiektu, 9 lipca 1997, w trakcie tzw. powodzi tysiąclecia, zaobserwowana fala powodziowa była drugą pod względem wysokości, po fali z największej powodzi w latach międzywojennych w 1934^[6].

Budowa zapory pozwoliła również na dostarczenie wody pitnej do pobliskich miejscowości (przed budową zapory w tym rejonie występowały niedobory wody w okresie suszy). Ustabilizowała poziom rzeki, dzięki czemu tradycyjny spływ Przełomem Dunajca odbywa się bez przeszkód.

Galeria

Budowa zapory (1994)
Budynek elektrowni widziany z lewego brzegu
Zapora widziana z prawego brzegu
Kanał przelewowy zapory z mostem na koronie
Kanał przelewowy zapory (widok z mostku na koronie)
Kanał przelewowy zapory
Budynek elektrowni wodnej
Kawiarnia Cafe Turbinka
Wejście na teren zapory i elektrowni
Tablica pamiątkowa z otwarcia obiektu
Płaskorzeźba ze schematem zapory
Płaskorzeźba z mapą jeziora

Przypisy

1 2 3 4 5 Zapora Czorsztyńska – dane techniczne. Zespół Elektrowni Wodnych Niedzica Spółka Akcyjna. [dostęp 2017-01-17]. [zarchiwizowane z tego adresu]. (pol.).
↑ Rozporządzenie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 13 grudnia 2013 r. w sprawie ustalenia, zmiany i zniesienia urzędowych nazw niektórych miejscowości oraz ustalenia nazwy obiektu fizjograficznego (Dz. U. z 2013 r. poz. 1629 (ISAP)).
↑ ajot.. Projekt wstępny zbiorników wodnych w Niedzicy-Czorsztynie i w Sromowcach Wyżnych. „Wierchy. Rocznik poświęcony górom.”. R. 37 (1968), s. 230, 1969. Komisja Turystyki Górskiej ZG PTTK, Kraków. Państwowe Wydawnictwo Naukowe.
↑ Informacja na tablicy upamiętniającej oddanie do eksploatacji zespołu zbiorników wodnych.
1 2 3 Elektrownia wodna w Niedzicy. niedzica.pl. [dostęp 2017-01-17]. (pol.).
↑ Rola Zbiornika Czorsztyńskiego na Dunajcu w ochronie przeciwpowodziowej w 1997 r.. „Pieniny – Przyroda i Człowiek”. nr 12 (2012). s. 3–11.

Bibliografia

Elektrownia wodna w Niedzicy. niedzica.pl. [dostęp 2017-01-17]. (pol.).
Jak powstawały zbiorniki wodne w Czorsztynie i Niedzicy. Gazeta Wyborcza, 2015-05-27. [dostęp 2017-01-17]. (pol.).

[zzw-1] 1 2 3 4 5 Zapora Czorsztyńska – dane techniczne. Zespół Elektrowni Wodnych Niedzica Spółka Akcyjna. [dostęp 2017-01-17]. [zarchiwizowane z tego adresu]. (pol.).

[2] Rozporządzenie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 13 grudnia 2013 r. w sprawie ustalenia, zmiany i zniesienia urzędowych nazw niektórych miejscowości oraz ustalenia nazwy obiektu fizjograficznego (Dz. U. z 2013 r. poz. 1629 (ISAP)).

[ajw37-3] ajot.. Projekt wstępny zbiorników wodnych w Niedzicy-Czorsztynie i w Sromowcach Wyżnych. „Wierchy. Rocznik poświęcony górom.”. R. 37 (1968), s. 230, 1969. Komisja Turystyki Górskiej ZG PTTK, Kraków. Państwowe Wydawnictwo Naukowe.

[4] Informacja na tablicy upamiętniającej oddanie do eksploatacji zespołu zbiorników wodnych.

[zapora-5] 1 2 3 Elektrownia wodna w Niedzicy. niedzica.pl. [dostęp 2017-01-17]. (pol.).

[6] Rola Zbiornika Czorsztyńskiego na Dunajcu w ochronie przeciwpowodziowej w 1997 r.. „Pieniny – Przyroda i Człowiek”. nr 12 (2012). s. 3–11.

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]