Fast food

Fast food (an piemontèis ëdcò past lest o mangé lest) a l'é na categoria 'd ristorant andoa ch'as serv dël mangé preparà e servì an temp bin curt. L'espression a l'é nassùa ant jë Stat Unì dël sécol ch'a fa XX e a l'é spantiasse an tut ël mond.

Caraterìstiche

Ël fast food a l'é caraterisà da:

Varietà dij piat limità (soens mach 10-20 sòrt).
Temp ëd pronta motobin bass (minute).
Formà stàndard e ambalagi a perde.
Utilisassion ëd semitravajà (balotin-e surgelà, patate già plà).
Fritura com técnica prinsipal.
Vèndita për porté via (take away) e a domicili (delivery).

Stòria

Ij prim fast food a son j'edìcole dël mond antich (Grecia, Roma), che a vendìo pan e salam. La nàssita dël fast food modern a l'é tutun dël 1921, quand Billy Ingram e Walter Anderson a l'han fondà la White Castle (Castel Bianch) an Kansas. La vetrin-a a l'é peui spantiasse dòp la Sconda guèra, con McDonald's (1948, Richard e Maurice McDonald), che a l'ha standardisà la produssion ëd hamburger e patatin-e fricassà.

La globalisassion a l'ha portà ij fast food 'dcò an Euròpa, Asia e América Latina ant j'agn '70 e '80, an anfluensand j'abitùdin alimentar locaj.

Sòrt ëd fast food

Le tipologìe pi comun a son:

Hamburgerìe (es. McDonald's, Burger King).
Pizzerìe (es. Pizza Hut, Domino's).
Ristorant ëd cusin-a asiàtica (es. sushi, ristorant cinèis).
Edìcole ëd panin e piadin-a.
Kebaberìe.
Gelaterìe e edìcole ëd doss.

Esempi amportant

McDonald's (fondà dël 1940, 37.000 locaj ant ël mond).
Burger King (fondà dël 1953, 18.000 locaj).
KFC (fondà dël 1930, 24.000 locaj).
Subway (fondà dël 1965, 37.000 locaj).

Impat an sl'ambient e la salute

Ël fast food a l'é stàit criticà për:

Nìvole ëd grass sàtur, sùcher e sal (a peul causé obesità, diabete e cardiopatìa).
Ecess ëd carie (dij dent).
Impat ambiental (deforestassion për la carn, imbalagi ëd plàstica).

Për rimedié, chèiche marche (com McDonald's) a l'han anandiasse a dovré ingredient pì san e imbalagi arneuvàbil.

An Piemont

An Piemont, ij fast food a son spantià dzortut ant le sità gròsse (Turin, Coni, Ast). La tradission dël past lest a l'é però d'àutra natura: la pizza al taj, la panissa e la piadin-a ansema al vin a son na caraterìstica local.