Sickle-cell

Indwara yitwa Sickle-cell
Uturingoti tw’amaraso atukura nitwo dukwiza umwuka bita oxygen mu mubiri wose. Uturingoti tw’amaraso atukura dusanzwe dufise ishusho ryiburungushuye kandi tukagira akabiri koroshe, bigatuma amaraso atemba neza mu mubiri.
Iyo mibiri ifise iforoma riteye nk’ukwezi irashobora gufatana hanyuma igaca izibira uturingoti duto tw'amaraso, iyo umuntu yanduye indwara, aca yama akanye cane canke akenye amazi mu mubiri. Iyo uturingoti tw’amaraso tuzivye, ntampwemu zikwiye zishikira ivyo bice vy’umubiri. Uturingoti tw’amaraso iyo tuzivye turashobra gutuma umuntu aronka ububabare, akandura indwara canke bigatuma haba ibice vy’umubiri vyononekara. Ibi bishobora gutera ingorane zikomeye iyo amahaha n’ubwonko bishikiriwe, ndetse n'urupfu rukaziramwo.
Indwara ya sickle-cell (anemia falciforme) ni indwara y’amaraso iterwa n’ihinduka ry’uturemangingo dutukura tw’amaraso. Ntishobora gukumirwa 100% ku muntu asanzwe ayifise mu DNA, ariko hari uburyo bwo kuyirinda kwiyongera, kuyifata kare, no kugabanya ibibazo itera:
1. Kumenya uko wayifise hakiri kare
Gupimisha amaraso (screening) kugira umenye niba ufise gene ya sickle-cell.
Ibi bifasha cyane mbere yo kurongora no kubyara.
2. Inama z’ubugeni (genetic counseling)
Iyo abantu babiri bose bafise gene ya sickle-cell, barashobora guhabwa inama z’abaganga ku ngozi yo kubyara umwana arwaye.
Ibi bifasha gufata ingingo zifise ubumenyi.
3. Kwitaho ku mwana amaze kuvuka (iyo asanzwe arwaye)
Gufata imiti nk’uko abaganga babigena (urugero hydroxyurea).
Gukingirwa indwara zose (nk’umusonga, malaria).
Kunywa amazi menshi no kwirinda ubushuhe bwinshi/cold.
4. Kwirinda ibintu bituma indwara yongera
Kwirinda umunaniro ukabije.
Kwirinda imbeho ikabije canke ubushuhe bukabije.
Kunywa amazi ahagije buri musi.
Kurya neza bifise intungamubiri.
5. Gukurikirana kwa muganga kenshi
Kugenda kwa muganga buri gihe bifasha kubona ibibazo hakiri kare.
Ico wamenya gikomeye:
Sickle-cell ntikurindwa n’isuku canke imiti gusa, ahubwo igendana n’irondoka (genes).
Ico umuntu yokora cane ni kuyimenya hakiri kare no kuyigabanya ingaruka.
