Ragnar Ulstein

Ragnar Leif Ulstein vart fødd i Ulstein på Sunnmøre i Møre og Romsdal. Han tok examen artium ved Volda landsgymnas i 1940.

I 1941 var Ulstein ein av 16 ungdomar som stal ein båt og reiste til Shetland (sjå Shetlandsgjengen, englandsfarere) for å gjere ein innsats i krigen mot dei tyske hærstyrkane som hadde okkupert Noreg.

Ulstein var ein av dei første som kom med i Norwegian Independent Company No. 1, eller Kompani Linge, særleg etter at leiaren, kaptein Martin Linge vart drepen i Måløy-raidet i romjula 1941. Ulstein fekk befalsutdanning og vart telegrafist, og samtidig med Måløy-raidet var Ulstein med på landgangen i Reine i Lofoten (sjå Lofot-raidene).

I oktober 1944 vart Ulstein sett i land i Dombevågen utanfor Florø frå ubåtjagaren «Hitra». Som Linge-offiser skulle han saman med kollegaen Harald Svindseth organisere og instruere Milorg-styrkane i Sogn og Fjordane. Dei dreiv òg med sabotasjeaksjonar mot tyske mål i området.

Etter krigen var han journalist i Fjordabladet på Nordfjordeid i nokre år. Han var sjølv medforfattar av verket om Kompani Linge.

Han var redaktør for Filmavisen frå 1951 til 1954. Etter dette var han journalist i Bergens Tidende, ein jobb han hadde fram til 1960. Deretter hadde han ein periode som redaksjonssekretær i Sunnmørsposten, men frå 1964 var han tilbake som journalist i Bergens Tidende i to år.

Etter tida som journalist konsentrerte han seg om å skrive krigshistorie, og frå 1972 var han statsstipendiat. I tillegg var han sterkt engasjert i tilhøva krigsveteranane hadde i samfunnet som sivile, og arbeidde aktivt for deira rettar til mellom anna fullverdig pensjon og helsehjelp.

Ulstein har gitt ein omfattande historisk dokumentasjon av den norske motstandskampen. Det han skreiv, byggjer ikkje berre på eigne opplevingar, men endå meir på eit tusental intervju han har gjort med motstandsfolk, grenselosar, flyktningar, hemmelege agentar, englandsfararar og nokre av dei jødane som overlevde krigen. Noko av det første han skreiv om var englandsfararane, som med fare for eige liv kom seg over Nordsjøen til Shetland for å frakte dei som måtte flykte, ofte i små og skrøpelege båtar. Dette arbeidet resulterte i to band om englandsfarten.

Seinare brukte han det omfattande lydbandmaterialet han hadde frå intervju med svenskelosar og mange av dei som flykta over svenskegrensa, til å skrive tre band om svensketrafikken. Han skreiv òg om motstandskampen på øyane utanfor Ålesund; Godøya, Giske og Vigra, i boka Småsamfunn i storkrig, og etter det skreiv han trebandsverket om etterretningstenesta i Noreg i krigsåra.

Han var heile tida oppteken av jødane sin lagnad, og skreiv i 1995 boka Jødar på flukt. Der skildrar han historia til mange av dei norske jødane, både dei som døydde i Holocaust og dei som greidde å kome seg unna. Han sa sjølv at det var eit kall for han å skrive denne boka. «Det forferdelege som skjedde med jødane, er eit evig Kainsmerke i vår slekt», sa han sjølv.

I 1999 skreiv han krigshistoria til si eiga heimbygd, Ulsteinvik: Lagunen og stormen: Ulstein – bygd i Europa 1940–45. I denne boka beskreiv Ulstein korleis det arta seg for dei unge soldatane som vende heim, berre for å oppdage at dei hadde «mista» fem viktige ungdomsår og dermed stilte bakerst i alle køar i fredssamfunnet.

For Ragnar Ulstein sjølv vart det annleis. Han var velferdsoffiser i den fyrste Tysklandsbrigaden, Brig 471 i Harz-området i 1947. Han var overtydd om at ein ikkje berre skulle okkupere ein slagen fiende, men òg hjelpe fram eit nytt demokrati. Men tida var ikkje moden for det, og han vende litt skuffa heimover, som ein overtydd tilhengjar av NATO og eit organisert europeisk samarbeid.

Gjennom Ulstein sin store innsats har tusenvis av motstandskjemparar, som elles hadde vorte gløymde av samtida og ettertida, vorte registrerte og trekte fram i lyset. Det omfattande registreringsmaterialet, som ikkje minst kona hans Jenny Hermine Ulstein har skrive av og katalogisert, er no overført til Heimefrontmuseet.

Politisk høyrde Ulstein heime i Venstre, og han påtok seg verv i Unge Venstre og i lokalpolitikken i Ålesund.

Ulstein vart dekorert med Kongens fortenestemedalje i gull, Deltagermedaljen, St. Olavsmedaljen med to eikegreiner, Military Medal, Haakon VIIs 70-års medalje, Melsom-prisen, Hirschfeld-prisen for innsatsen han la ned som journalist for å kaste lys over lagnaden til krigsinvalidane, Sunnmørsprisen, Ålesunds kunstnarpris og Møre og Romsdal sin fylkeskulturpris.

• Kompani Linge I og II (saman med Erling Jensen og Per Ratvik). Gyldendal 1948
• Harpegjengen, roman. Samlaget 1961
• Parade, roman. Samlaget 1964
• Englandsfarten I: Alarm i Ålesund. Samlaget 1965
• Englandsfarten II: Søkelys mot Bergen. Samlaget 1967
• Samarbeid om samferdsel. Møre og Romsdal fylkesbåtar 1920–1970. Eige forlag 1970
• Pionertid. A/S Olivin 1948–1973, bedriftshistorie. Eige forlag 1973
• Svensketrafikken I: Flyktningar til Sverige 1940–43. Samlaget 1974
• Svensketrafikken II: Flyktningar til Sverige 1943–45. Samlaget 1975
• Svensketrafikken III: Flyktningar frå Trøndelag og Nord-Norge til Sverige 1940–45. Samlaget 1977
• Småsamfunn i storkrig. Historia om Giske 1940–1945. Samlaget 1980
• By og land i 100 år. Sunnmørsposten 1882–1982. Eige forlag 1982
• Etterretningstjenesten i Norge 1940–45 I: Amatørenes tid. Cappelen 1989
• Etterretningstjenesten i Norge 1940–45 II: Harde år. Cappelen 1990
• Etterretningstjenesten i Norge 1940–45 III: Nettet strammes. Cappelen 1992
• Jødar på flukt. Samlaget 1995
• Om samferdsel i Møre og Romsdal, del 1: Som skyttel i vev. Møre og Romsdal fylkesbåtar 1920–1995 (hovudredaktør). Møre og Romsdal fylkesbåtar 1995
• Lagunen og stormen. Ulstein, bygd i Europa 1940–45. Forum-Aschehoug 1999

• Noreg under andre verdskrigen
• Kompani Linge
• motstandskampen i Noreg

• Det Norske Samlaget si forfattarside om Ragnar Ulstein

• Myklebust, Gunnar (2017). Ragnar Ulstein: i krig og fred. Oslo: Samlaget.