Cabo Verde

Jamhuri ya Cabo Verde República de Cabo Verde (Kireno)
Bendera Nembo
Kaulimbiu: Unidade, Trabalho, Progresso (Kireno) "Umoja, Kazi, Maendeleo"
Wimbo wa taifa: Cântico da Liberdade (Kireno) "Mkarara wa Uhuru"
Mji mkuu na mkubwa	Praia 20°54′ N 156°22′ W
Lugha rasmi	Kireno Kikaboverde
Serikali	Jamhuri
• Rais  • Waziri Mkuu	José Maria Neves Ulisses Correia e Silva
Eneo
• Jumla	km2 4,033
Idadi ya watu
• Kadirio la 2023	603,901
PLT (PPP)	Kadirio la 2023
• Jumla	USD bilioni 5.717
• Kwa kila mtu	USD 9,909
PLT (Kawaida)	Kadirio la 2023
• Jumla	USD bilioni 2.598
• Kwa kila mtu	USD 4,503
HDI (2021)	0.662 - kati
Sarafu	Escudo ya Cabo Verde
Tovuti rasmi: .cv

Cabo Verde (rasmi Jamhuri ya Cabo Verde; Kireno: República de Cabo Verde) ni nchi ya visiwa iliyoko Afrika ya Magharibi katika Bahari ya Atlantiki ya kati, takriban kilomita 570 magharibi mwa pwani ya Senegal. Nchi hii inaundwa na visiwa kumi vya volkeno na visiwa vidogo kadhaa vilivyogawanywa katika makundi ya Visiwa vya Upepo wa Kaskazini (Barlavento) na Visiwa vya Upepo wa Kusini (Sotavento). Kufikia mwaka 2024, Cabo Verde inakadiriwa kuwa na idadi ya watu wapatao 600,000, na kuifanya kuwa mojawapo ya nchi ndogo barani Afrika kwa idadi ya watu. Mji mkuu na mkubwa zaidi ni Praia, ulioko kwenye kisiwa cha Santiago. Nchi imegawanywa katika manispaa, na Kireno ndiyo lugha rasmi, huku Krioli ya Cabo Verde ikiwa lugha inayozungumzwa zaidi katika maisha ya kila siku.

Cabo Verde haikuwa na wakazi hadi wakati wavumbuzi wa Kireno walipowasili katika karne ya 15 na kuanzisha makazi yaliyokuja kuwa vituo muhimu katika njia za biashara za Atlantiki. Baadaye, visiwa hivyo vilikua kitovu muhimu cha biashara ya baharini kati ya Ulaya, Afrika, na Amerika. Cabo Verde ilipata uhuru kutoka Ureno tarehe 5 Julai 1975 na baadaye ikaendelea kuwa demokrasia thabiti ya vyama vingi.

Uchumi wa Cabo Verde unategemea zaidi sekta ya huduma, hasa utalii, usafiri, na biashara. Kutokana na uhaba wa maliasili na ardhi inayofaa kwa kilimo, nchi hutegemea kwa kiasi kikubwa bidhaa kutoka nje na fedha zinazotumwa na raia wake wanaoishi nje ya nchi. Utalii ndiyo kichocheo kikuu cha ukuaji wa uchumi, ukisaidiwa na fukwe zake, mandhari ya volkeno, na hali ya hewa ya joto mwaka mzima.

Utamaduni wa Cabo Verde unaonyesha mchanganyiko wa athari za Kiafrika na Kireno, unaodhihirika katika lugha, muziki, vyakula, na mila zake. Nchi hii inajulikana kimataifa kwa mitindo ya muziki kama morna na coladeira, huku mwimbaji Cesária Évora akisaidia kuutambulisha muziki wa Cabo Verde duniani. Idadi kubwa ya wakazi ni wa asili mchanganyiko wa Kiafrika na Ulaya, na nchi hii ina moja ya viwango vya juu zaidi vya kusoma na kuandika barani Afrika.

Jiografia

Eneo la visiwa vyake kwa jumla ni km² 4,033.

Funguvisiwa lake lina visiwa 15 katika vikundi viwili:

• Visiwa "juu ya upepo" (Barlavento): Santo Antão, São Vicente, São Nicolau, Sal, Boa Vista na visiwa bila watu vya Santa Luzia, Branco na Razo.
• Visiwa "chini ya upepo" (Sotavento): Maio, Santiago, Fogo, Brava na visiwa bila watu vya Ilheus Secos ou do Rombo.

Miji

Mji mkuu ni Praia katika kisiwa cha Santiago.

Miji mikubwa zaidi ni (takwimu za mwaka 2010): Praia (wakazi 127,832), Mindelo (wakazi 70,468), Santa Maria (wakazi 23,839), Assomada (wakazi 12,026), Pedra Badejo (wakazi 9,345) na São Filipe (wakazi 8,125).

Historia

Hadi kufika kwa Wareno katika karne ya 15 visiwa vya Cabo Verde havikuwa na watu.

Wareno walianzisha mashamba ya miwa na kuleta watumwa kutoka bara la Afrika.

Cabo Verde ilikuwa pia kituo muhimu cha biashara ya watumwa kati ya Afrika na Amerika.

Wahamiaji kutoka Ulaya walikuwa pia Wahispania, Waitalia pamoja na Wayahudi na Waislamu waliokataliwa kukaa kwao Ureno.

Demografia

Kutokana na historia hiyo, leo idadi kubwa ya wakazi ni machotara waliozaliwa na Waafrika (waliochangia 56% ya DNA) na Wazungu (waliochangia 44%).

Lugha rasmi ni Kireno, lakini wakazi wanazungumza zaidi aina mbalimbali za Krioli iliyotokana na lugha hiyo.

Upande wa dini, walau 89.1% ya wakazi ni Wakristo, hasa wa Kanisa Katoliki (78.7%), lakini pia wa madhehebu mbalimbali ya Uprotestanti (10.4%).

Kutokana na hali ngumu ya uchumi, wananchi wanaoishi nje ya Cabo Verde ni mara mbili kuliko wale wanaoishi nchini. Kati ya waliohama baada ya uhuru (1975), 500,000 wanaishi Marekani na 150,000 Ureno. Hata hivyo kuna wahamiaji vilevile, hasa kutoka nchi za Afrika bara.

Michezo

Michezo ina nafasi muhimu katika utamaduni na maisha ya kijamii ya Cabo Verde, huku mpira wa miguu ukiwa mchezo maarufu zaidi na unaochezwa kwa wingi nchini. Timu ya taifa ya mpira wa miguu, inayojulikana kama Papa Bluu (Tubarões Azuis), huwakilisha Cabo Verde katika mashindano ya kimataifa na imeshiriki katika matoleo kadhaa ya Kombe la Mataifa ya Afrika (AFCON). Mpira wa miguu wa ndani hupangwa kupitia ligi za kikanda katika visiwa mbalimbali, huku ubingwa wa taifa ukiamua klabu bora nchini. Wanasoka wengi wa Cabo Verde pia wamecheza soka la kulipwa barani Ulaya, hasa nchini Ureno, Ufaransa na Uholanzi.

Mpira wa kikapu ni mchezo mwingine maarufu, hasa katika maeneo ya mijini, na Cabo Verde imeshiriki katika mashindano ya kikanda na ya bara kupitia timu yake ya taifa. Michezo mingine inayochezwa kwa wingi ni pamoja na riadha, voliboli, futsal, mpira wa mikono na sanaa za mapigano. Kutokana na jiografia ya nchi hiyo ya visiwa na nafasi yake katika Bahari ya Atlantiki, michezo ya majini kama vile uendeshaji wa mashua za matanga, kuteleza juu ya mawimbi, windsurfing, kitesurfing, kuogelea na uvuvi pia ni maarufu, hasa katika jamii za pwani na maeneo ya utalii.

Usimamizi wa michezo nchini Cabo Verde unasimamiwa na mashirikisho ya kitaifa pamoja na serikali, ambayo huunga mkono ushiriki wa nchi katika mashindano ya kimataifa. Nchi hushiriki mara kwa mara katika mashindano yanayoandaliwa na Mashirikisho ya Michezo ya Afrika, Jumuiya ya Nchi Zinazozungumza Kireno (CPLP), na Michezo ya Olimpiki. Ingawa Cabo Verde ina idadi ndogo ya watu, michezo inaendelea kuwa sehemu muhimu ya utambulisho wa taifa na maisha ya jamii katika visiwa vyake vyote.

Tazama pia

• Orodha ya nchi kufuatana na wakazi
• Orodha ya nchi za Afrika kulingana na idadi ya watu
• Orodha ya nchi za Afrika kulingana na msongamano wa watu
• Orodha ya nchi za Afrika kulingana na pato la taifa
• Demografia ya Afrika

Marejeo

• J.Pim, C. Pierce, A.B.Watts, I. Grevemeyer, A. Krabbenhoeft (5 Mei 2008). "Crustal structure and origin of the Cape Verde Rise" (PDF). Earth and Planetary Science Letters. 272. Elesiever: 422–428. doi:10.1016/j.epsl.2008.05.012. Ilihifadhiwa kwenye nyaraka kutoka chanzo (PDF) mnamo 2011-01-06. Iliwekwa mnamo 2015-07-18. {{cite journal}}: Unknown parameter |dead-url= ignored (|url-status= suggested) (help)CS1 maint: multiple names: authors list (link)
• Carling, Jorgen (2004). "Emigration, Return and Development in Cape Verde: The Impact of Closing Borders". Population, Space and Place. 55 (10). John Wiley & Sons, Ltd.: 113–132. doi:10.1002/(SICI)1097-4679(199901)55:1<117::AID-JCLP12>3.0.CO;2-A. PMID 10100838.
• Ramalho, R.; Helffrich, G.; Schmidt, D.; Vance, D. (2010). "Tracers of Uplift and Subsidence in the Cape Verde Archipelago". Journal of the Geological Society. 167 (3). London: Geological Society of London: 519–538. doi:10.1144/0016-76492009-056.

Viungo vya nje

• Official website of the Government of Cape Verde
• Cabo Verde katika Open Directory Project
• Cape Verde entry at The World Factbook
• Cape Verde from State.gov
• Country Profile from BBC News
• Cape Verde entry on Encyclopædia Britannica
• Cape Verde Ilihifadhiwa 7 Oktoba 2008 kwenye Wayback Machine. from UCB Libraries GovPubs
• Key Development Forecasts for Cape Verde from International Futures
• Cape Verde 2012
• Amateur Radio Cabo Verde

Makala hii kuhusu maeneo ya Afrika bado ni mbegu. Je unajua kitu kuhusu Cabo Verde kama historia yake, biashara, taasisi zilizopo, watu au utamaduni? Labda unaona habari katika wikipedia ya Kiingereza au lugha nyingine zinazofaa kutafsiriwa? Basi unaweza kuisaidia Wikipedia kwa kuihariri na kuongeza habari.