Klarinet

B i A-klarineti

Klarinet je drveni puhački instrument s jednostrukim jezičkom od trske. Napravljen je u obliku cilindrične cijevi koja se sastavlja od više dijelova. Početni dio mu je usnik, kljunastog oblika, koji je sa jedne strane zaobljen, a sa druge ravan. Na ravnu stranu preko ulaznog otvora cijevi naliježe jezičak, učvršćen na donjem kraju obručem sa šarafom. Cijev ima četiri dijela, koji se uvlače jedan u drugi, a završni je ljevkast (korpus) i po rubu optočen metalnim prstenom. Na cijevi je veliki broj rupica, od kojih se jedan dio pokriva jagodicama prstiju, a ostali poklopcima (klapnama) koje se pokreću složenim sistemom poluga. Mehanizam savremenog klarineta vrlo je usavršen, kao i izvođačka tehnika, tako da spada među najvirtuoznije instrumente po lahkoći s kojom se mogu izvoditi i krajnje brzi i složeni tonski pokreti. Raspon izvodljivih tonova najveći mu je od svih puhačkih instrumenata, a sam ton je bogat i izražajan, pogodan za različite vrste muzike. Posebna odlika klarineta je širok raspon tonova i glasnoće – od gotovo jedva čujnog zvuka do vrlo prodornog, naročito kod visokih tonova. Najdublji registar, šalmajski, veoma je prepoznatljiv po tamnoj i dramatičnoj zvučnosti. S obzirom na sve ovo, klarinet je među puhačkim instrumentima najsvestraniji, pa mu se i u orkestru često dodjeljuju istaknute uloge. Solistička literatura dosta je bogata. Koristi se u kamernim orkestrima, a vodeći je melodijski instrument u puhačkim orkestrima. Posebno važnu ulogu ima u džezu.

Klarinet se gradi u tri osnovna registarska oblika: B Klarinet (Clarinetto in Sib) koji zvuči veliku sekundu niže od zapisanog, A-klarinet (Clarinetto in A), koji zvuči malu tercu niže od zapisanog, i rjeđe korišteni C-klarinet (Clarinetto in Do), koji zvuči kako je zapisano. To je transponujući muzički instrument, a notira se u G-ključu.

Historija

Najdalje porijeklo klarineta seže do instrumenata s trščanim jezičkom – u staroj Grčkoj (aulos), pa i ranije, u Egiptu i drugdje. Savremeni klarinet razvijen je krajem 17. stoljeća, usavršavanjem jedne vrste šalmaja. Već u sljedećem stoljeću uveliko je korišten (npr., kod Mozarta), a ušao je u klasični orkestralni sastav. Tehnički je usavršen tokom 19. stoljeća, kada su ga rado koristili kompozitori iz vremena romantizma.

Klarinet se koristi u raznim vrstama muzike, počevši od njegovog izuma krajem XVII vijeka, preko klasike, pa sve do rokenrola. Još od najranijih perioda džeza, mnogi izvođači su komponovali, izvodili, i snimali pjesme za klarinet. Iako je korištenje klarineta u džez muzici opalo tokom 1950-ih i 1960-ih godina, klarinet trenutno ima potencijala na koji treba računati u svim pod-žanrovima ove vrste muzike. Bio je jedan od izvornih instrumenata džeza. Dixieland, još poznat kao New Orleans jazz ili jednostavno, tradicionalni džez, bio je prvi službeni talas ovog žanra. Dixieland se oslonio na klarinet koji donosi solo melodiju uz ostale instrumente: trubu i trombon. Svijetle i mehke note klarineta su naglašene i dopunjene ritam sekcijom, koja obično uključuje klavir, gitaru, bendžo, bubnjeve i kontrabas. Klarinet je bio popularan i u kasnim žanrovima, te je bio obavezan element svakog džez orkestra, a njegov živahni zvuk u dixieland jazz stilu nastavlja se i danas.

Vanjski linkovi

• Klarinet na Wikimedia Commonsu