1 Mawrth

1 Mawrth yw'r 60fed dydd o'r flwyddyn yng Nghalendr Gregori (61fed mewn blynyddoedd naid). Mae 305 diwrnod arall hyd ddiwedd y flwyddyn.

Dyma Ddydd Gŵyl Dewi, nawddsant Cymru, sy'n dathlu bwyd Dewi Sant a popeth Cymreig a Chymraeg.

Digwyddiadau

Senedd

• 86 CC - Byddin Rufeinig dan Lucius Cornelius Sulla yn cipio Athen oddi wrth fyddin Mithridates VI, brenin Pontus ac yn diswyddo Aristion.
• 1565 - Sefydlu Rio de Janeiro.
• 1803 - Ohio yn dod yn 17fed talaith yr Unol Daleithiau.
• 1867 - Nebraska yn dod yn 37ain talaith yr Unol Daleithiau.
• 1869 - Gorffennodd y cemegydd Rwsiaidd Dmitri Mendeleev ei gynllun cyntaf ar gyfer tabl cyfnodol yr elfennau.
• 1927 - Mae ffrwydrad yng Nglofa'r Mor yng Nghwm, Blaenau Gwent, yn lladd 52 o lowyr.
• 1947 - Agorwyd Ysgol Gymraeg Dewi Sant yn Llanelli, yr ysgol gynradd Gymraeg gyntaf dan nawdd awdurdod lleol.
• 1953 - Darlledodd y BBC y rhaglen deledu gyfangwbl Gymraeg gyntaf, sef oedfa o Gapel y Tabernacl, Caerdydd.
• 1979 - Gwrthodwyd cynlluniau datganoli'r llywodraeth ar gyfer Cymru a'r Alban mewn refferendwm a gynhaliwyd yng Nghymru a'r Alban.
• 2004 - Y botel gyntaf o wisgi ers canrif yn cael ei hagor gan Ddistyllfa Penderyn.
• 2006 - Agorwyd adeilad y Senedd yng Nghaerdydd, gan y Frenhines Elisabeth II.
• 2015 - Estynnwyd Rheilffordd Llangollen i Gorwen.
• 2021 - Ngozi Okonjo-Iweala yn dod yn Cyfarwyddwr Cyffredinol y Sefydliad Masnach y Byd.

Genedigaethau

Yitzhak Rabin

Harry Belafonte

Ron Howard

Denis Mukwege

• 40 - Marcus Valerius Martialis, bardd Rhufenig (m. 104)
• 1445 - Sandro Botticelli, arlunydd (m. 1510)
• 1683 - Caroline o Ansbach, Tywysoges Cymru a Brenhines Prydain Fawr (m. 1737)
• 1796 - John Jones, Tal-y-sarn, pregethwr (m. 1857)
• 1801 - John Williams, naturiaethwr (m. 1859)
• 1810 - Frédéric Chopin, cyfansoddwr (m. 1849)
• 1826 - John Thomas, cyfansoddwr a thelynor (m. 1913)
• 1886 - Oskar Kokoschka, arlunydd (m. 1980)
• 1904 - Glenn Miller, cerddor (m. 1944)
• 1905 - Doris Hare, actores (m. 2000)
• 1910
  • David Niven, actor (m. 1983)
  • Erika Streit, arlunydd (m. 2011)
• 1918 - William Moreton Condry, naturiaethwr (m. 1998)
• 1922 - Yitzhak Rabin, Prif Weinidog Israel (m. 1995)
• 1927
  • Robert Bork, cyfreithegwr (m. 2012)
  • Harry Belafonte, cerddor ac actor (m. 2023)
• 1937 - Eugen Doga, cyfansoddwr (m. 2025)
• 1939 - Hanne Wickop, arlunydd (m. 2018)
• 1940 - David Broome, marchogwr
• 1944 - Dai Morgan Evans, archaeolegydd (m. 2017)
• 1954 - Ron Howard, cyfarwyddwr ffilm
• 1955 - Denis Mukwege, gynecolegydd
• 1956 - Dalia Grybauskaite, gwleidydd, Arlywydd Lithwania
• 1959 - Nick Griffin, gwleidydd
• 1961 - Koichi Hashiratani, pêl-droediwr
• 1967 - Steffan Rhodri, actor
• 1969
  • Javier Bardem, actor
  • Dafydd Ieuan, cerddor
• 1973 - Jack Davenport, actores
• 1983 - Lupita Nyong'o, actores
• 1987 - Kesha, cantores
• 1989 - Daniella Monet, actores
• 1994
  • David Babunski, pêl-droediwr
  • Justin Bieber, canwr
• 1995 - Genta Miura, pêl-droediwr

Marwolaethau

Clara Novello Davies

Tommy Farr

• 1244 - Gruffudd ap Llywelyn Fawr, mab Llywelyn Fawr, tua 44
• 1259/1260 - Richart de Fornival, awdur y bwystori Bestiaire d'Amour, tua 59
• 1627 - Syr John Wynn o Wydir, gwleidydd a hynfiaethydd, 54/55
• 1633 - George Herbert, bardd, 39
• 1793 - Ben Simon, bardd a hynafiaethydd, 90
• 1829 - Thomas Earnshaw, oriadurwr a gwneuthurwr, 80
• 1877 - Antoni Patek, oriadwr, 65
• 1911 - Jacobus Henricus van 't Hoff, cemegydd, 58
• 1943 - Clara Novello Davies, cantores ac athrawes cerdd, 81
• 1967 - Pegeen Vail Guggenheim, arlunydd, 41
• 1970 - Toshio Iwatani, pêl-droediwr, 44
• 1983 - Arthur Koestler, llenor, 77
• 1984 - Jackie Coogan, actor, 69
• 1986 - Tommy Farr, paffiwr, 72
• 2010
  • Kristian Digby, cyflwynydd teledu, 32
  • Wingu Tingima, arlunydd, 89
• 2013 - Kaarina Staudinger-Loppukaarre, arlunydd, 101
• 2014 - Alain Resnais, cyfarwyddwr ffilm, 91
• 2016 - Terry Haass, arlunydd, 92
• 2017
  • Dai Morgan Evans, archaeolegydd, 73
  • Paula Fox, nofelydd, 93
  • Yasuyuki Kuwahara, pêl-droediwr, 74
• 2021
  • Lyn Macdonald, hanesydd milwrol, 91
  • Toko Shinoda, arlunydd, 107
• 2025 - Marged Esli, actores, awdures ac athrawes, 75

Gwyliau a chadwraethau

• Dydd Gŵyl Dewi
• Gŵyl Mabsant Tyfaelog (ardal Llandyfaelog Tre'r-graig)
• Diwrnod annibyniaeth (Bosnia a Hertsegofina)
• Diwrnod yr Ynysoedd Balearig
• Diwrnod Dioddefwyr Niwclear (Ynysoedd Marshall)