close
İçeriğe atla

Isaias Afewerki

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Ekselansları
Isaias Afewerki
ኢሳይያስ ኣፍወርቂ
2026'da Isaias
1. Eritre Cumhurbaşkanı
Görevde
Makama geliş
24 Mayıs 1993
(33 yıl, 74 gün)
Yerine geldiği Makam oluşturuldu
Kişisel bilgiler
Doğum 2 Şubat 1946 (80 yaşında)
Asmara, Eritre
Vatandaşlığı  Eritre
Partisi Demokrasi ve Adalet için Halk Cephesi (1994'ten beri)
Diğer siyasi
bağlantıları		 Eritre Halk Kurtuluş Cephesi (1987-1994)
Evlilik(ler) Saba Haile
Çocuk(lar) 3
Bitirdiği okul Addis Ababa Üniversitesi (bıraktı)
Mesleği Siyasetçi, asker
Dini Hristiyan
İmzası
Askerî hizmeti
Hizmet yılları 1967-1991
Çatışma/savaşları Eritre Bağımsızlık Savaşı

Isaias Afewerki (Tigrinya dili: ኢሳይያስ ኣፍወርቂ; d. 2 Şubat 1946),[1] Eritre'nin 1993'te bağımsızlığını kazanmasından bu yana ülkenin cumhurbaşkanlığı görevini yürüten Eritreli siyasetçi ve diktatördür. Ayrıca 1994 yılından beri Demokrasi ve Adalet için Halk Cephesi'nin (PFDJ) genel başkanlığını yapmaktadır.[2]

Isaias, 1967 yılında bağımsızlık yanlısı Eritre Kurtuluş Cephesi'ne katıldı ve kısa sürede yükselerek 1970'te örgütün liderlerinden biri hâline geldi. Daha sonra örgütten ayrılarak Eritre Halk Kurtuluş Cephesi'ni (EPLF) kurdu. Bu grup içinde gücünü pekiştirdikten sonra bağımsızlık yanlısı güçlere liderlik ederek 24 Mayıs 1991'de Etiyopya'ya karşı 30 yıl süren Eritre Bağımsızlık Savaşı'nı zaferle sonuçlandırdı.[3] İki yıl sonra ise yeni kurulan Eritre'nin cumhurbaşkanı seçildi.

Batılı akademisyenler ve tarihçiler, Isaias'ı uzun süredir totaliter bir lider olarak değerlendirmektedir. Bu değerlendirmelerde Eritre Anayasası'nın yürürlüğe konulmaması, ülkede fiilen seçim mekanizmalarının bulunmaması ve zorunlu askerlik uygulamasının yaygın biçimde sürdürülmesi öne çıkmaktadır.[4][5] Birleşmiş Milletler ile Uluslararası Af Örgütü, yönetimini insan hakları ihlalleri nedeniyle eleştirmiştir.[6] Sınır Tanımayan Gazeteciler ise 2024 Basın Özgürlüğü Endeksi'nde Isaias yönetimindeki Eritre'yi 180 ülke arasında son sırada göstererek, ülkeyi Kuzey Kore'nin de gerisinde sıraladı.[7]

Özel yaşamı ve eğitimi

[değiştir | kaynağı değiştir]

Isaias Afwerki 2 Şubat 1946'da Eritre, Asmara'nın Aba Shi'Aul bölgesinde doğdu.[8][9]

Isaias Prens Makonnen Lisesi'nde (PMSS) eğitim gördü. 1960'ların başında milliyetçi Eritre öğrenci hareketine katıldı.[10] 1965 yılında Etiyopya, Addis Ababa'daki Haile Selassie I Üniversitesi (şimdi Addis Ababa Üniversitesi olarak anılır) Mühendislik Fakültesi'nde eğitimine başladı.[10]

Isaias, eşi Saba Haile ile Eritre'yi kurtarma mücadelesi sırasında tanıştı. Onun gibi o bir özgürlük savaşçısıydı ve ikisi 1981 yazında Nakfa adlı bir köyde tanıştı. Birlikte üç çocukları var: Abraham, Elsa ve Berhane.[11][12][13] 1993'te Kahire'deki Afrika Birliği zirvesi sırasında diğer liderleri iktidarda kaldığı için eleştirmesine ve kişilik kültünü reddetmesine rağmen, eski yoldaşı Andebrhan Welde Giorgis, Isaias'ın gücü kişiselleştirmeye devam ettiğini ve "kişiselleştirilmiş gücü kötüye kullandığını söyledi.[14]

Eritre bağımsızlığı hareketi

[değiştir | kaynağı değiştir]

Issayas, Eritre Kurtuluş Cephesine (ELF) 1966 yılında katıldı ve ertesi yıl daha gelişmiş askeri eğitim almak için Çin'e gönderildi. Dört yıl sonra ELF ordu komutanı olarak atandı. Ancak, uzlaşmaz bir ideolojik ve taktik farklılıkları gerekçe göstererek, kendisi ve ELF'den ayrılmış küçük bir grup savaşçı ile beraber Eritre Halk Kurtuluş Cephesi (EPLF) olarak adlandırılan başka bir birlik kurdu. Issayas Afwerki, 30 yıl süren bağımsızlık için silahlı mücadele sonra Eritre'nin bağımsızlığı ilân edildi ve bu süren uzun mücadele sırasında EPLF lideri olarak görev yaptı.

Nisan 1993 yılında bağımsızlık için Birleşmiş Milletler denetiminde referandum yapıldı ve bir sonraki ay Eritre'nin bağımsızlığı ilan edildi. EPLF, bir siyasi parti olarak kendisini Demokrasi ve Adalet için Halk Cephesi (PFDJ) olarak ismini Şubat 1994 tarihinde değiştirdi. Ancak Eritre, Etiyopya ile 1998 yılından bu yana tedirgin bir sınır çatışmasının bir sonucu olarak bir savaş temelleri üzerinde kendini bulduğu gerçeğiyle Eritre Anayasa taslağının uygulanması süresiz olarak beklemeye alındı.

Eritre bağımsızlığını 1991 yılında bir referandum sonrasında hukuken ve fiilen 1993 yılında elde etti ve Issayas ilk devlet başkanı oldu.

Eleştiriler

[değiştir | kaynağı değiştir]

Haziran 2015'te Birleşmiş Milletler paneli Isaias'ı insanlığa karşı işlenen suçlara yol açabilecek sistematik insan hakları ihlallerinden sorumlu totaliter bir hükümete liderlik etmekle suçladı.[15] Uluslararası Af Örgütü, Başkan Isaias Afwerki hükümetinin en az 10.000 siyasi mahkumu hapse attığına inanıyor. Af örgütü, ayrıca işkence, ceza, sorgulama ve baskıların yaygın olduğunu iddia ediyor.[16] Eritre hükümeti iddiaları yalanladı ve Uluslararası Af Örgütü'nü "rejim değişikliği" politik gündemini desteklemekle suçladı.

Tüm medya biçimlerini şu anda hükûmet tarafından kontrol edilmektedir. Eritre, özel sermayeli haber medyası olmayan tek Afrika ülkesidir.

Kişisel hayatı

[değiştir | kaynağı değiştir]

Isaias, 1981 yazında Nakfa adlı köyde eski Eritre Halk Kurtuluş Cephesi (EPLF) savaşçısı olan eşi Saba Haile ile tanıştı. Çiftin 2010 yılı itibarıyla üç çocuğu bulunmaktadır.[17]

Kaynakça

[değiştir | kaynağı değiştir]
  1. ↑ "President: Isaias Afwerki". BBC News. The BBC. 1 Mayıs 2014. 10 Ekim 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 18 Aralık 2018.
  2. ↑ Bekit, Teklemariam (20 Haziran 2025). "Three decades, one leader - how Eritreans had their hopes dashed". BBC News. 9 Eylül 2025 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Haziran 2025.
  3. ↑ Perlez, Jane (16 Haziran 1991). "Eritreans, Fresh From Victory, Must Now Govern". The New York Times. 26 Kasım 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 26 Mart 2021.
  4. ↑ "OHCHR Report of the Commission of Inquiry on Human Rights in Eritrea". OHCHR (İngilizce). 13 Ekim 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 20 Kasım 2022.
  5. ↑ "Eritrea: Events of 2016", Human Rights Watch (İngilizce), 2017-01-12, 23 Ağustos 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi20 Kasım 2022
  6. ↑ Cumming-Bruce, Nick (8 Haziran 2015). "Torture and Other Rights Abuses Are Widespread in Eritrea, U.N. Panel Says". The New York Times. 9 Temmuz 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 30 Mart 2019.
  7. ↑ "2024 World Press Freedom Index". Reporters Without Borders. 2024. 7 Mayıs 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Mayıs 2022.
  8. ↑ "Isaias Afwerki". GlobalSecurity.org. 10 Temmuz 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 9 Temmuz 2018.
  9. ↑ Historical Dictionary of Eritrea (2. bas.). Scarecrow Press. 14 Ekim 2010. s. 313. ISBN 978-0-810-87505-0. 3 Ağustos 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 8 Temmuz 2020.
  10. 1 2 Emmanuel Kwaku Akyeampong; Steven J. Niven (2 Şubat 2012). Dictionary of African Biography. OUP, US. ss. 160-161. ISBN 978-0-19-538207-5. 3 Ağustos 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 8 Temmuz 2020.
  11. ↑ "Biography of Isaias Afwerki". Madote. 2010. 16 Kasım 2010 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 8 Temmuz 2020.
  12. ↑ Hillary Rodham Clinton (2003), Oxford Dictionary of African Biography. Simon & Schuster, 0743222253.
  13. ↑ Michela Wrong (2005), I Didn't Do it for You: How the World Betrayed a Small African Nation. Fourth Estate, 9780007150960.
  14. ↑ "Eritrea President Isaias Afwerki 'both charismatic and brutal'". BBC News. 13 Temmuz 2018. 14 Ağustos 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 8 Temmuz 2020.
  15. ↑ "Torture and Other Rights Abuses Are Widespread in Eritrea, U.N. Panel Says". New York Times. New York Times. 8 Haziran 2015. 15 Haziran 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 30 Mart 2019. has imposed a reign of fear through systematic and extreme abuses of the population that may amount to crimes against humanity"
  16. ↑ "Eritrea: Rampant repression 20 years after independence" 8 Nisan 2015 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi., Amnesty International, London, 9 Mayıs 2013. Retrieved on 30 Mart 2019.
  17. ↑ "Biography of Isaias Afwerki". Madote. 2010. 16 Kasım 2010 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 9 Aralık 2010.

Dış bağlantılar

[değiştir | kaynağı değiştir]
"https://tr.wikipedia.org/w/index.php?title=Isaias_Afewerki&oldid=37494197" sayfasından alınmıştır