New Mexico

New Mexico
Eyalet
Bayrak Mühür
Ülke	Amerika Birleşik Devletleri
Başkent	Santa Fe
En büyük şehir	Albuquerque
İdare
• Vali	Michelle Lujan Grisham (D)
• Vali vekili	Howie Morales (D)
• Üst meclis	New Mexico Senatosu
• Alt meclis	New Mexico Temsilciler Meclisi
• Senatörler	Martin Heinrich (D) Ben Ray Luján (D)
Yüzölçümü
• Toplam	314,917 km²
• Kara	314,161 km² (121,298 mil²)
• Su	757 km² (292 mil²)
Rakım	1,741 m
En yüksek nokta	4,011,4 m (13.160,7 ft)
En alçak nokta	868 m (2.847 ft)
Nüfus  (2020)
• Toplam	2.120,220
• Yoğunluk	6,62/km²
Zaman dilimi	UTC-07.00
• Yaz (YSU)	UTC-06.00
ISO 3166 kodu	US-NM
Resmî site newmexico.gov

New Mexico, Amerika Birleşik Devletleri'nin güneybatı bölgesinde, denize kıyısı olmayan bir eyalettir. Güney Kayalık Dağları'nın dağlık eyaletlerinden biridir ve Utah, Colorado ve Arizona ile Dört Köşe bölgesini paylaşmaktadır. Ayrıca doğu ve güneydoğuda Teksas eyaleti, kuzeydoğuda Oklahoma eyaleti ile sınır komşusudur ve güneyde Meksika'nın Chihuahua ve Sonora eyaletleriyle uluslararası bir sınırı paylaşmaktadır. New Mexico'nun en büyük şehri Albuquerque'dir ve eyalet başkenti, ABD'nin en eski eyalet başkenti olan Santa Fe'dir (1610 yılında Yeni İspanya'daki Nuevo México'nun hükümet merkezi olarak kurulmuştur) ve 7.000 feet (2.134 m) rakımıyla en yüksek rakımlı şehirdir.

New Mexico, yüzölçümü bakımından elli eyaletin beşincisidir, ancak 2,1 milyondan biraz fazla sakiniyle nüfus bakımından 36. ve nüfus yoğunluğu bakımından 45. sırada yer almaktadır. İklimi ve coğrafyası, ormanlık dağlardan seyrek çöllere kadar oldukça çeşitlidir; Kuzey ve doğu bölgeleri daha soğuk bir alp iklimine sahipken, batı ve güney daha sıcak ve kuraktır. Rio Grande ve verimli vadisi kuzeyden güneye uzanarak, eyaletin merkezinden geçen ve bosque habitatını ve kendine özgü Albuquerque Havzası iklimini destekleyen bir nehir kıyısı biyomu oluşturur. New Mexico topraklarının üçte biri federal mülkiyettedir ve bu, birçok koruma altındaki vahşi yaşam alanını, 15 milli parkı ve anıtı ve eyalet sınırları içinde tamamen yer alan üç UNESCO Dünya Mirası Alanını içerir; bu, ABD'deki herhangi bir eyaletten daha fazladır.

New Mexico'nun ekonomisi oldukça çeşitlidir; başlıca sektörler arasında madencilik, petrol ve gaz, havacılık, medya ve film yer almaktadır. 2023 yılında toplam reel gayri safi yurtiçi hasılası (GSYİH) 105 milyar doların üzerindeydi ve kişi başına GSYİH 49.879 dolardı. New Mexico genellikle zenginlik, sağlık hizmetleri ve eğitim açısından düşük sıralarda yer alsa da, bilim adamları, mühendisler ve diğer yüksek vasıflı işçilerin en yüksek yoğunluklarından bazılarına ve ABD'deki en eğitimli (ancak çok küçük) ilçelerden birine, Los Alamos İlçesine ev sahipliği yapmaktadır. New Mexico, White Sands Füze Menzili ve Kirtland Hava Kuvvetleri Üssü gibi ABD askeri tesisleri, Sandia ve Los Alamos Ulusal Laboratuvarları gibi Enerji Bakanlığı araştırma merkezleri de dahil olmak üzere önemli bir federal varlığa sahiptir. Eyalet, dünyanın ilk atom bombasını geliştiren Manhattan Projesi'nin birkaç önemli tesisine ev sahipliği yapmış ve ilk nükleer test olan Trinity'nin yapıldığı yer olmuştur.

Tarih öncesi zamanlarda New Mexico, Atasal Pueblo halkına, Mogollon kültürüne ve Atasal Ute halkına ev sahipliği yapmıştır. Navajo ve Apaçiler 15. yüzyılın sonlarında, Comanche halkı ise 18. yüzyılın başlarında gelmiştir. Pueblo halkı, çoğunlukla kuzey New Mexico'nun Rio Grande Vadisi'nde olmak üzere birkaç düzine köyü işgal ediyordu. İspanyol kaşifler ve yerleşimciler 16. yüzyılda günümüz Meksika'sından geldiler. Engebeli arazisi nedeniyle izole olan New Mexico, Yeni İspanya genel valiliğinin çevresel bir parçasıydı. 1821'de Meksika'nın bağımsızlığını kazanmasının ardından, ABD ile artan ekonomik bağlarıyla özerk ancak huzursuz bir Meksika bölgesi haline geldi. 1848'deki Meksika-Amerika Savaşı'ndan sonra, ABD, New Mexico'yu daha büyük New Mexico Bölgesi'nin bir parçası olarak ilhak etti; bu bölge, ABD'nin batıya doğru genişlemesinin merkezindeydi; New Mexico, 6 Ocak 1912'de 47. eyalet olarak Birliğe kabul edildi.

New Mexico'nun tarihi, eşsiz kültürüne katkıda bulunmuştur. Çoğunluğu azınlıklardan oluşan dokuz eyaletten biri olarak, ülkenin en yüksek Hispanik ve Latin Amerikalı oranına ve Alaska'dan sonra ikinci en yüksek Yerli Amerikalı oranına sahiptir. Navajo Ulusunun üçte birine, federal olarak tanınan 19 Pueblo topluluğuna ve federal olarak tanınan üç Apaçi kabilesine ev sahipliği yapmaktadır. Büyük Latin nüfusu, Hispanoları ve Meksikalı Amerikalıları içermektedir. ABD'deki en tanınabilir bayraklardan biri olan New Mexico bayrağı, yerli ve İspanyol esintilerini yansıtmaktadır. Yerli, İspanyol, Meksika ve Amerikan etkilerinin birleşimi, New Mexico'nın eşsiz mutfağında, İspanyol lehçesinde, halk müziğinde ve Pueblo Canlanma ve Bölgesel mimari tarzlarında da açıkça görülmektedir.

Köken bilimi

Rio Grande nehrinin batısı ve kuzeyindeki arazilere İspanyollar tarafından verilen isimdir.

Kızılderililer

New Mexico Kızılderilileri arasında Apaçiler (Meskalero, Hikarilla, Çirikava, Mimbreno) ve Navaholar çoğunluktadır. Bunları Pueblo yerlileri ile Zuniler izler. Daha az olarak da Uteler, Komançiler ve "Jocome, Jano ile Suma" kabileleri yer alır.

Eyalet bayrağı

Sarı alan ve kırmızı sembol renkleri İspanya'nın renkleridir. New Mexico'ya ilk kez 1540 yılında İspanyol kaşifler tarafından getirilmiştir. New Mexico bayrağının üzerinde etrafa ışık saçan kırmızı bir güneş görürüz. Dörderli ışınlardan oluşmuş dört grup ışık vardır. Bu, Zia olarak adlandırılan yerli bir Amerikan halkının tarihi güneş sembolüdür. Zia'lar tanrının bütün iyi şeyleri onlara bu dört grup içinde hediye ettiğine inanırlar. Bu hediyeler:

• 4 yön- kuzey, doğu, güney ve batı
• 4 mevsim- ilkbahar, yaz, sonbahar ve kış
• Gün- sabah, öğle, akşam ve gece
• Yaşamın kendi- çocukluk, gençlik, orta yaş ve yaşlılık.

Komşu eyaletler

Arizona, Kolorado, Oklahoma, Teksas, Utah

Üniversiteleri

• College Of Santa Fe
• College Of The Southwest
• Eastern New Mexico University (College of Business, College of Education & Technology, College of Fine Arts, College of Liberal Arts & Sciences)
• New Mexico Highlands University
• New Mexico Institute Of Mining & Technology
• New Mexico State University (College of Agriculture & Home Economics, College of Arts & Sciences, College of Business Administration & Economics, College of Education, College of Engineering, College of Health & Social Services, Graduate School) * St. John's College-santa Fe
• University Of New Mexico (College of Arts & Sciences, College of Education, College of Fine Arts, College of Nursing, College of Pharmacy, Robert O. Anderson Graduate School of Management, School of Architecture & Planning, School of Engineering, School of Law, School of Medicine, School of Public Administration)
• Western New Mexico University