Liturgia eucharystyczna

Liturgia eucharystyczna lub liturgia wiernych (łac. Liturgia eucharistica; gr. Λειτουργία τῶν Πιστῶν) to trzecia część katolickiej mszy św. w rycie rzymskim lub Boskiej Liturgii, odpowiednio po Obrzędach wstępnych lub Proskomidii oraz Liturgii słowa. W kościele katolickim rytu rzymskiego poprzedza Obrzędy końcowe.

Dawniej kościele katolickim oraz także współcześnie w Cerkwi prawosławnej zwana Liturgią wiernych – dawniej po homilii ostiariusz wypraszał bowiem wszystkich nieochrzczonych ze świątyni.

Według Konstytucji Soborowej kościoła katolickiego Sacrosanctum concilium, razem z liturgią słowa tworzy jedną nierozerwalną całość:

(...) liturgia słowa i liturgia eucharystyczna, tak ściśle wiążą się z sobą, że stanowią jeden akt kultu. (SC 56).

Przebieg liturgii eucharystycznej

Kościół rzymskokatolicki

Liturgia eucharystyczna obejmuje głównie przygotowanie darów ofiarnych, Modlitwę eucharystyczną i Obrzędy komunijne. Składa się z następujących elementów:

• Przygotowanie darów ofiarnych
  • przyniesienie do ołtarza darów
  • stosowane zwykle w czasie uroczystości Okadzenie darów
  • Lavabo (obmycie rąk z modlitwą "Obmyj mnie, Panie, z mojej winy i oczyść mnie z grzechu mojego", wskazują na istotę tego obrzędu, którą jest "pragnienie wewnętrznego oczyszczenia")
  • Orate fratres
  • Modlitwa nad darami
• Modlitwa eucharystyczna
  • Dialog przed prefacją
  • Prefacja
  • Sanctus (Święty, święty)
  • Postsanctus
  • w niedziele i niektóre święta i uroczystości wspomnienie tajemnicy dnia
  • Epikleza
  • Opowiadanie o Ustanowieniu Eucharystii i Konsekracja. Kończy się aklamacją: „Głosimy śmierć Twoją...” ukazującą paschalny sens słów ustanowienia. Polecenie Jezusa, aby „czynić to na Jego pamiątkę” dotyczyło liturgicznego uobecniania Tajemnicy paschalnej: jego śmierci krzyżowej, zmartwychwstania i ponownego przyjścia na końcu czasów. Dawniej, w wyniku średniowiecznych sporów w Kościele łacińskim o podłożu filozoficznym dotyczących realnej obecności ciała Ciała i Krwi Chrystusa i przeistoczenia, podkreślano ten moment Eucharystii przez gest tzw. podniesienia, ukazania obecnym chleba-hostii konsekrowanej do chwilowej adoracji. W wyniku reformy liturgicznej powrócono do pierwotnej myśli Chrystusa, który ustanowił Eucharystię, aby była pamiątką jego zbawczej ofiary na krzyżu: „To jest Ciało moje, które za was będzie wydane” (Łk 22,19; por. 1 Kor 11, 26; Iz 53,12). To ona właśnie – „śmierć Pana” będąca zwycięstwem nad śmiercią objawionym w zmartwychwstaniu – jest wielką tajemnicą wiary. W Ogólnym wprowadzeniu do Mszału Rzymskiego 79d słowa ustanowienia traktuje się jako równie ważne co pozostałe siedem wymienionych części modlitwy eucharystycznej. We wszystkich modlitwach, począwszy od tych najdawniejszych spisanych w III w., aż do dziś – słowa o ustanowieniu są zawsze umieszczane razem z następującą po nim pamiątką-ofiarowaniem (por. KKK 1362):
  • Anamneza, czyli pamiątka, zgodnie ze swym korzeniem biblijnym i starotetamentalnym rozumiana jako ofiarowanie. Liturgiczny sens pamiątki ukazał Robert Cabié:

„Wspominając śmierć i zmartwychwstanie” – zgodnie z biblijnym rozumieniem, w słowie "pamiętać" (wspominać) nie chodzi po prostu o odwoływanie się do przeszłości, jak to jest w naszych współczesnych językach. Celebracja przenosi nas w pamięć samego Boga, dla którego „tysiąc lat jest jak jeden dzień” (Ps 90,4) i czyni nas współczesnymi, kształtowanymi przez jego cudowne dzieła dokonane w przeszłości. Jeśli jest to prawdą już w odniesieniu do świąt Izraela, tym bardziej i w sposób bardziej realny jest to prawdziwe w odniesieniu do Kościoła, którego Głowa jest tu i teraz żywa i uwielbiona, w wyniku czego Kościół może ofiarować Bogu ofiarę swego Pana, tak jak jest on obecny w sakramencie: „Wspominając ... ofiarujemy Tobie ...”. Wszystko to znajduje wyraz w jednym zdaniu, jako jedna rzeczywistość i w ścisłym związku ze słowami ustanowienia .

• • Epikleza komunijna
  • Modlitwy wstawiennicze za Kościół, za żyjących i zmarłych
  • Doksologia końcowa
• Obrzędy komunijne
  • Wezwania do Modlitwy Pańskiej
  • Ojcze Nasz
  • Embolizm
  • Znak pokoju
  • śpiew Agnus Dei (Baranku Boży), podczas którego odbywa się łamanie chleba i obrzęd zmieszania postaci eucharystycznych
  • Komunia święta
  • Uwielbienie po Komunii
  • Modlitwa po Komunii

Kościoły prawosławne

Na liturgii wiernych następuje tak zwane Wielkie Wejście - wniesienie świętych darów przez carskie wrota, po czym kapłan odmawia anaforę, w czasie której według teologii prawosławnej następuje przeistoczenie darów w ciało i krew Chrystusa. Na liturgii wiernych intonuje się również Symbol wiary i modlitwę Ojcze nasz. Wierni przystępują do Eucharystii.

Bibliografia

• Robert Cabié: The Church at Prayer. Aimé G. Martimort (red.), Matthew J. O'Connell (przekład angielski). T. 2 – The Eucharist. Collegeville, Minnesota: The Liturgical Press, 1986, s. 270.
• Władysław Głowa, Eucharystia. Msza święta i kult tajemnicy eucharystycznej poza Mszą świętą, Wydawnictwo Archidiecezji Przemyskiej, Przemyśl 1997, s. 191-200.
• Xavier Léon-Dufour SJ: Sharing the Eucharistic Bread. The Witness of the New Testament. Matthew J. O'Connell (przekład angielski). New York/Mahwah: Paulist Press, 1987.
• Bogusław Nadolski, Leksykon liturgii, Pallottinum, Poznań 2006, s. 403-404.
• Helmut J. Sobieczko. Przesłanie posoborowych modlitw eucharystycznych na przełomie tysiąclecia. „Studia Theologica Varsaviensia”. 2 (2000). s. 11-32. 
• Max Thurian: The Eucharistic Memorial. J. G. Davies (przekład angielski). Richmond: Knox, 1961, seria: Ecumenical Studies in Worship 7-9.

Linki zewnętrzne

• Struktura Mszy świętej. ministranci.archidiecezja.katowice.pl. [zarchiwizowane z tego adresu (2016-03-07)].
• Słownik Liturgiczny