close
Przejdź do zawartości

Tona angielska

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii

Tona angielska[1] (ang. long ton, gross ton, ton) – jednostka masy w brytyjskim (imperialnym) systemie miar równa 20 cetnarom angielskim ((long) hundredweight, cwt) lub 2240 funtom (pound, lb). W systemie metrycznym odpowiada w przybliżeniu 1016 kilogramom (około 1,016 tony metrycznej)[a][2].

Tona angielska stanowi część układu jednostek masy avoirdupois[3]. Niegdyś powszechnie stosowana była w Wielkiej Brytanii i innych krajach imperium brytyjskiego[3][4], jednak w drugiej połowie XX wieku została niemal całkowicie wyparta przez tonę metryczną[5]. W dawnych brytyjskich tekstach pisanych słowo ton użyte bez przymiotnika zwyczajowo oznacza tonę angielską[b][3]. Tona angielska jest używana w niektórych (niewielu) dziedzinach także w Stanach Zjednoczonych[2], m.in. przy określaniu wyporności okrętów[6] oraz masy niektórych towarów masowych (w tym siarki, rud żelaza, manganu)[7]. Dużo powszechniej stosuje się w tym kraju jednak tonę amerykańską, odpowiadającą tony angielskiej (ok. 907 kg). W sytuacjach wymagających rozróżnienia tych jednostek, w języku angielskim dla tony angielskiej stosuje się nazwę long ton lub gross ton (dla tony amerykańskiej – short ton lub net ton)[2].

Historia

[edytuj | edytuj kod]

Tona funkcjonowała w Anglii jako jednostka miary oraz objętości od średniowiecza. Oznaczała masę lub ilość wina, piwa bądź innego płynu konieczną do napełnienia dużej beczki (nazwa jednostki wywodzi się od słowa tun, oznaczającego takową beczkę)[8]. Wówczas już 1 tona odpowiadała 20 cetnarom, a 1 cetnar odpowiadał pierwotnie 100 funtom (stąd 1 tona = 2000 funtów). Na mocy dekretów królewskich wydanych przez Edwarda I i Edwarda III, cetnar zaczął odpowiadać najpierw 108, a następnie 112 funtom. Jako że przelicznik 1 tona : 20 cetnarów nie uległ zmianie, wartość tony również ewoluowała, odpowiadając od tamtej pory 2240 funtom[9].

Ustawa parlamentu brytyjskiego z 1985 roku (Weights and Measures Act 1985) zabroniła użycia tony angielskiej w działalności handlowej, podobnie jak i wielu innych dotychczas stosowanych jednostek imperialnych (choć nie wszystkich)[5]. Od 1994 roku dopuszczalne jest użycie tej jednostki w charakterze pomocniczym, gdy masa danego towaru wyrażona jest również w systemie metrycznym[10].

Uwagi

[edytuj | edytuj kod]
  1. ↑ Dokładnie: 1 tona angielska = 1016,0469088 kg = 1,0160469088 tony (metrycznej). 1 tona (metryczna) = 1000 kg ≈ 0,9842065 tony angielskiej[2].
  2. ↑ We współczesnych tekstach brytyjskich użycie słowa ton zasadniczo ogranicza się do zwrotów metaforycznych i oznacza bliżej nieokreśloną, dużą ilość czegoś, bowiem słowem oznaczającym tonę metryczną jest tonne[11][12]. W amerykańskiej angielszczyźnie słowo ton zwykle oznacza tonę amerykańską[2].

Przypisy

[edytuj | edytuj kod]
  1. ↑ tona, [w:] Encyklopedia PWN [online], Wydawnictwo Naukowe PWN [dostęp 2025-10-19].
  2. 1 2 3 Handbook 44: Appendix C – General Tables of Units of Measurement, National Institute of Standards and Technology, C-6, C-12, C-19 [dostęp 2025-10-19].
  3. 1 2 3 Research guidance: Weights. University of Nottingham. [dostęp 2025-10-19]. (ang.).
  4. ↑ Friedrich-Wilhelm Wellmer: Economic evaluations in exploration. Springer-Verlag, 1998, s. 5. ISBN 3-540-50924-0. [dostęp 2025-10-19].
  5. 1 2 ton. W: Donald Fenna: A Dictionary of Weights, Measures, and Units. Oxford University Press, 2004. ISBN 978-0-19-172691-0. [dostęp 2025-10-19].
  6. ↑ Paul M. Edwards: Small United States and United Nations Warships in the Korean War. McFarland & Company, Inc., 2015, s. 30. ISBN 978-1-4766-2134-0. [dostęp 2025-10-19].
  7. ↑ William A. Hustrulid, Mark Kuchta, Randall K. Martin: Open Pit Mine Planning and Design. CRC Press, 2013, s. 58. ISBN 978-1-4822-2117-6.
  8. ↑ ton. etymonline (Online Etymology Dictionary). [dostęp 2025-10-19]. (ang.).
  9. ↑ Edward Nicholson: Men and measures: A history of weights and measures ancient and modern. Smith, Elder & Co., 1912, s. 94, 105–108. [dostęp 2025-10-19].
  10. ↑ The Units of Measurement Regulations 1994: Schedule [online], legislation.gov.uk [dostęp 2025-10-19].
  11. Guardian style guide: T. The Guardian. [dostęp 2025-10-19]. (ang.).
  12. MP John Hemming upset at phrase 'tonne of bricks'. BBC News, 2012-03-20. [dostęp 2025-10-19].
Źródło: „https://pl.wikipedia.org/w/index.php?title=Tona_angielska&oldid=77852567”