Urizaharra

Urizaharra
	Araba, Euskal Herria
	Urizaharreko harresiko hego-ataria
Administrazioa
Estatua	Espainia
Erkidegoa	Euskal Autonomia Erkidegoa
Lurraldea	Araba
Eskualdea	Arabako Mendialdea
Izen ofiziala	Peñacerrada / Urizaharra
Alkatea	Juan Jose Betolaza Pinedo ; (Agrupacion Municipal Independiente)
Posta kodea	01212
INE kodea	01044
Herritarra	urizahartar
Kokapena
Koordenatuak	42°38′39″N 2°42′49″W / 42.6443°N 2.7135°W
Azalera	57,06 km²
Garaiera	755 metro
Distantzia	25 km Gasteiza
Demografia
Biztanleria	332 (2025: 30)
Dentsitatea	4,91 bizt/km²
Hazkundea; (2003-2013)	% 1,51
Zahartze tasa	% 24,41
Ugalkortasun tasa	‰ 0
Ekonomia
Jarduera tasa	% 91,67 (2011)
Genero desoreka	% -6,49 (2011)
Langabezia erregistratua	% 4,14 (2013)
Euskara
Euskaldunak	% 23.72 + % 18.59 hartzaile (2021)
Kaleko erabilera	% (2021)
Etxeko erabilera	% 5.77 (2021)
Datu gehigarriak
Sorrera data	XIII. mendea

Urizaharra (ofizialki Peñacerrada / Urizaharra) Arabako hegoaldeko udalerri bat da, Mendialdeko eskualdekoa. Gasteiztik 25 bat kilometrora dago, Trebiñu eta Errioxa artean. Izen bereko herria udalerriaren erdialdeko eremuan dago, Jugalez ibaiaren ezker bazterrean.

Izena

Urizaharra izenaren amaierako -a artikulua da, eta deklinatzean honela egin behar da: Urizaharra, Urizaharrarekin..., baina Urizaharrean, Urizaharreko, Urizaharretik, Urizaharrera... Era berean, izen honek bere azken -a galtzen du ondoan beste determinatzaile bat edo adjektiboa daramanean; adibidez: Urizahar maitea, Urizahar osoan, Gure Urizahar hau...^[5]

Geografia

Urizaharra mugatzen dute Trebiñuko Konderriko mendiek iparraldean, eta Kantabria mendilerroak hegoaldean. Udalerrian Artxabal mendia dago, 1.172 metroko garaiera duena.

Herrera mendateak udalerria lotzen du Errioxarekin.

754 metroko garaieran kokaturik dago.^[6]

Udalerri mugakideak

Historia

Urizaharreko Erdi aroko hiribildua XIII. mendean sortu zen^[7].

Herritik gertu lau gazteluren hondarrak daude: Urizaharreko, Mendiluzeko, Herrerako eta Villamonteko gazteluenak, hain zuzen ere.

1838ko ekainaren 20 eta 22 artean, Lehen Karlistaldian, Urizaharreko gudua gertatu zen.

Banaketa administratiboa

Urizaharreko udalerria 7 herriz osatua dago:

Baroja.
Faidu.
Lotza.
Montoria.
Pagoeta.
Urizaharra (udalerriko hiriburua).
Zumentu.

Horiek guztiek dute kontzejua. Barojak eta Zumentuk kontzeju bakarra osatzen dute. Besteek herri bakar bateko kontzejuak osatzen dituzte.^[6]

Demografia

2022ko erroldaren arabera, Urizaharra herriak 144 biztanle zituen.^[6]

2023ko urtarrilaren 1eko Eustateko datuen arabera, 151 biztanle horietatik, 88 gizonezko eta 63 emakumezko ziren. Adin taldeei dagokionez, biztanleen % 17,2 0 eta 19 urte bitartekoa zen; % 62,9, 20 eta 64 urte bitartekoa; eta % 19,9, 65 urte baino gehiagokoa.^[8]

Honako hau Wikidata bidez sortutako biztanleria grafiko automatiko bat da. Aldaketa bat egin beharrez gero,

bertan egin dezakezu.

Politika

Sakontzeko, irakurri: «Hauteskundeak Urizaharrean»

2023-2027 legegintzaldia

2023ko hauteskundeen ondorengo Urizaharreko udalbatza
Alderdia		2023ko maiatzak 28
Alderdia		Zinegotziak	Boto kopurua
	Agrupacion Municipal Independiente (AMI)	5 / 7	124 (% 65,96)
	Euzko Alderdi Jeltzalea (EAJ)	2 / 7	49 (% 26,06)
	Euskadiko Alderdi Sozialista-Euskadiko Ezkerra (PSE-EE)	0 / 7	11 (% 5,85)
	Alderdi Popularra (PP)	0 / 7	4 (% 2,13)
Datuen iturria: Hauteskunde emaitzak. Eusko Jaurlaritza Boletin Oficial del Territorio Historico de Alava (Gaztelaniaz)

Alkateak

Hauek izan dira Urizaharreko azken alkateak:

Alkatea	Agintaldi hasiera	Agintaldi amaiera	Alderdia^[9]
Adolfo Samaniego Samaniego^[9]^[10]	1979	1983		Zentro Demokratikoaren Batasuna
Jose Luis Alonso Fernandez^[9]^[10]	1983	1987		Euzko Alderdi Jeltzalea
Jose Luis Salazar Roa^[9]	1987	1991		Euzko Alderdi Jeltzalea
Jose Luis Alonso Fernandez^[9]^[10]	1991	1995		Euzko Alderdi Jeltzalea
Eduardo Gonzalez Lopez de Lacalle^[9]	1995	1999		Euzko Alderdi Jeltzalea
Domingo Luis Montoya Campo^[9]	1999	2003		Euzko Alderdi Jeltzalea
Luisa Maria Alonso Pinedo^[9]	2003	2007		Agrupacion Municipal Independiente
Luisa Maria Alonso Pinedo^[9]^[11]^[12]^[13]	2007	2011		Agrupacion Municipal Independiente
Edorta Alonso Pinedo^[9]^[14]	2011	2015		Agrupacion Municipal Independiente
Juan Jose Betolaza Pinedo^[9]^[15]^[16]	2015	2019		Agrupacion Municipal Independiente^[16]
Juan Jose Betolaza Pinedo^[9]^[16]^[17]	2019	2023		Agrupacion Municipal Independiente^[16]
Juan Jose Betolaza Pinedo^[17]^[18]^[19]	2023	Jardunean		Agrupacion Municipal Independiente
	2027	2031

Garraioa

Araba Bus sareko lineak zerbitzua ematen dio udalerri honi:

Araba Bus

Zerbitzua	Hasiera	Ibilbidea	Amaiera ⁠
9	Gasteiz (geltokia)	Gasteiz (Bastiturri) • Gasteiz (epaitegiak) • Gasteiz (unibertsitatea) • Armentia Trebiñu • Argote • Albaita • Baxauri • Obekuri • Navarrete • Bernedo • Meanuri • Meano • Ekora • Oion • Logroño (Portales) Gasteiz (Bastiturri) • Gasteiz (epaitegiak) • Gasteiz (unibertsitatea) • Armentia Trebiñu • Urizaharra • Leza (ospitalea) • Guardia • Guardia (hotel-gasolindegia) • Logroño (Portales)	Logroño (geltokia)

Gainera, Eskualdeko Garraioa sareak 2 linea ditu udalerrian:

Eskualdeko Garraioa

Zerbitzua	Hasiera	Ibilbidea	Amaiera ⁠
16	Armentia T. Trebiñu	Arluzea • Markiz • Saseta • Urarte • Paritza • Lañu • Albaita • Fuidio • Faidu • Mesantza • Samiano • San Martin Galbarin • Torre • Argote • Axarte • Agilu • Marauri • Ogeta • Saratsu • Pedruzo • San Vicentejo • Imiruri • Uzkio	Armentia T. Trebiñu⁠
20	Urizaharra Armentia T. Trebiñu	Faidu • Pipaon • Lotza • Montoria • Pagoeta • Moraza • Baroja • Taravero • Sanmartinzar • Arana	Urizaharra Armentia T. Trebiñu

Kultura

Jaiak

Urriaren 6a: Arrosarioko Andre Mariaren eguna

Ondasun nabarmenak

Hiribilduaren harresiaren hegoaldeko atari ikusgarria, herriaren kutsu militarra azpimarratzen duena.
Jasokundeko Andre Mariaren eliza, XIII. mendekoa.
Haitzeko Andre Mariaren eliza, Faidun.

Urizahartar ezagunak

Diego Lorenzo Prestamero Sodupe (1733-1817), Ilustrazioko apaiz, kulturzale eta Euskalerriaren Adiskideen Elkartearen kide nabarmena^[20].
Pedro Manuel Ramirez de la Piscina (?-1835), Ciudad Rodrigoko apezpikua^[21].
Haizea Alonso "Haizeatxo" (2001- ), rap abeslaria^[22].

Argazki galeria

Harresiko hego-ataria.
Plaza Nagusia. Ezkerrean, Jasokundeko Andre Mariaren eliza.
Hijarko Dukearen etxea.
Museo Etnografikoa.
Haitzeko Andre Mariaren eliza.

Erreferentziak

1 2 3 4 5 6 Euskal Herriari Begira. Udalbiltza.
↑ Euskararen Adierazle Sistema. Euskara-gaitasuna adinaren eta sexuaren arabera. EAE (eskualdeka/udalerrika). Eusko Jaurlaritza.
↑ «Kaleko erabilera herrialdez herrialde» Euskararen erabilera (Wikipedia).
↑ «Etxeko erabilera» Euskararen erabilera (Wikipedia).
↑ Euskaltzaindia. (PDF) 150. arauaː Arabako herri izendegia. (kontsulta data: 2024-06-02).
1 2 3 «Arabako Toki Erakundeak» Arabako Foru Aldundia (kontsulta data: 2023-11-04).
↑ «Urizaharra: Hegoaldeko atariaren herria» Alea (kontsulta data: 12/07/2019).
↑ (Gaztelaniaz) «Población por entidades de población de Álava, según sexo, grupos de edad y nacionalidad.» Eustat (kontsulta data: 2023-10-30).
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 (Gaztelaniaz) «Base de datos de Alcaldes y Concejales:: Ministerio de Política Territorial y Función Pública ::» www.mptfp.gob.es (kontsulta data: 2020-03-21).
1 2 3 «Peñacerrada-Urizaharra» Auñamendi Eusko Ikaskuntza (kontsulta data: 2020-04-13).
↑ (Gaztelaniaz) «La localidad alavesa de Peñacerrada acoge este domingo la Feria del Caballo» Europa Press 2009-09-02 (kontsulta data: 2023-09-14).
↑ (Gaztelaniaz) «La Plataforma contra la línea de 400 kV alega que la información del anteproyecto es "insuficiente"» Diario de Noticias de Navarra 2010-05-14 (kontsulta data: 2023-09-14).
↑ (Gaztelaniaz) «La nueva carretera de Peñacerrada da ya servicio a mil vehículos cada día» Diario de Noticias de Álava 2011-03-16 (kontsulta data: 2023-09-14).
↑ (Gaztelaniaz) «Movistar 'cuelga' a Peñacerrada» Diario de Noticias de Álava 2013-12-06 (kontsulta data: 2023-09-14).
↑ (Gaztelaniaz) «Nexo común en las alturas del Toloño» Diario de Noticias de Álava 2016-06-04 (kontsulta data: 2023-09-14).
1 2 3 4 (Gaztelaniaz) «Encaje de bolillos municipal» Diario de Noticias de Álava 2019-06-10 (kontsulta data: 2023-10-08).
1 2 «EH Bilduk irabazi du Lagranen eta independenteek garaipena sendotu dute» Alea 2023-05-29 (kontsulta data: 2023-05-31).
↑ «Hego Euskal Herriko alkateak 2023ko ekainak 17» Orain 2023-06-17 (kontsulta data: 2025-11-22).
↑ (Gaztelaniaz) «Todos los alcaldes y alcaldesas de Álava, pueblo a pueblo» Diario de Noticias de Álava 2023-06-18 (kontsulta data: 2023-09-22).
↑ «Prestamero Sodupe, Diego Lorenzo» Auñamendi Eusko Ikaskuntza (kontsulta data: 2020-04-12).
↑ «Ramírez de la Piscina, Pedro Manuel» Auñamendi Eusko Ikaskuntza (kontsulta data: 2020-04-13).
↑ «[GONBIDAPENAK AGORTUTA Haizea»] Oihaneder Euskararen Etxea (kontsulta data: 2023-08-19).

Ikus, gainera

Kanpo estekak

Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:
Euskal Wikiatlasa

«Urizaharra», Mendialdea eskualdeko webgune ofiziala.
(Gaztelaniaz) «Urizaharra», Auñamendi Eusko Entziklopedia.

Datuak: Q1452675
Multimedia: Peñacerrada-Urizaharra / Q1452675
Liburuak: Euskal Herriko bidaia-gida/Herriz herri/Urizaharra

[Udalbiltza-1] 1 2 3 4 5 6 Euskal Herriari Begira. Udalbiltza.

[2] Euskararen Adierazle Sistema. Euskara-gaitasuna adinaren eta sexuaren arabera. EAE (eskualdeka/udalerrika). Eusko Jaurlaritza.

[3] «Kaleko erabilera herrialdez herrialde» Euskararen erabilera (Wikipedia).

[4] «Etxeko erabilera» Euskararen erabilera (Wikipedia).

[5] Euskaltzaindia. (PDF) 150. arauaː Arabako herri izendegia. (kontsulta data: 2024-06-02).

[:5-6] 1 2 3 «Arabako Toki Erakundeak» Arabako Foru Aldundia (kontsulta data: 2023-11-04).

[7] «Urizaharra: Hegoaldeko atariaren herria» Alea (kontsulta data: 12/07/2019).

[8] (Gaztelaniaz) «Población por entidades de población de Álava, según sexo, grupos de edad y nacionalidad.» Eustat (kontsulta data: 2023-10-30).

[:0-9] 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 (Gaztelaniaz) «Base de datos de Alcaldes y Concejales:: Ministerio de Política Territorial y Función Pública ::» www.mptfp.gob.es (kontsulta data: 2020-03-21).

[:1-10] 1 2 3 «Peñacerrada-Urizaharra» Auñamendi Eusko Ikaskuntza (kontsulta data: 2020-04-13).

[11] (Gaztelaniaz) «La localidad alavesa de Peñacerrada acoge este domingo la Feria del Caballo» Europa Press 2009-09-02 (kontsulta data: 2023-09-14).

[12] (Gaztelaniaz) «La Plataforma contra la línea de 400 kV alega que la información del anteproyecto es "insuficiente"» Diario de Noticias de Navarra 2010-05-14 (kontsulta data: 2023-09-14).

[13] (Gaztelaniaz) «La nueva carretera de Peñacerrada da ya servicio a mil vehículos cada día» Diario de Noticias de Álava 2011-03-16 (kontsulta data: 2023-09-14).

[14] (Gaztelaniaz) «Movistar 'cuelga' a Peñacerrada» Diario de Noticias de Álava 2013-12-06 (kontsulta data: 2023-09-14).

[15] (Gaztelaniaz) «Nexo común en las alturas del Toloño» Diario de Noticias de Álava 2016-06-04 (kontsulta data: 2023-09-14).

[:4-16] 1 2 3 4 (Gaztelaniaz) «Encaje de bolillos municipal» Diario de Noticias de Álava 2019-06-10 (kontsulta data: 2023-10-08).

[:2-17] 1 2 «EH Bilduk irabazi du Lagranen eta independenteek garaipena sendotu dute» Alea 2023-05-29 (kontsulta data: 2023-05-31).

[18] «Hego Euskal Herriko alkateak 2023ko ekainak 17» Orain 2023-06-17 (kontsulta data: 2025-11-22).

[19] (Gaztelaniaz) «Todos los alcaldes y alcaldesas de Álava, pueblo a pueblo» Diario de Noticias de Álava 2023-06-18 (kontsulta data: 2023-09-22).

[20] «Prestamero Sodupe, Diego Lorenzo» Auñamendi Eusko Ikaskuntza (kontsulta data: 2020-04-12).

[21] «Ramírez de la Piscina, Pedro Manuel» Auñamendi Eusko Ikaskuntza (kontsulta data: 2020-04-13).

[22] «[GONBIDAPENAK AGORTUTA Haizea»] Oihaneder Euskararen Etxea (kontsulta data: 2023-08-19).

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]

[14]

[15]

[16]

[17]

[18]

[19]

[20]

[21]

[22]

i e a Arabako udalerriak
Agurain • Aiara • Amurrio • Añana • Aramaio • Argantzon* • Armiñon • Arraia-Maeztu • Arratzua-Ubarrundia • Artziniega • Asparrena • Barrundia • Bastida • Berantevilla • Bernedo • Burgu • Donemiliaga • Dulantzi • Ekora • Eltziego • Elvillar • Erriberabeitia • Erriberagoitia • Gasteiz • Gaubea • Guardia • Harana • Iruña Oka • Iruraiz-Gauna • Kanpezu • Kripan • Kuartango • Lagran • Lantaron • Lantziego • Lapuebla de Labarca • Laudio • Legutio • Leza • Mañueta • Moreda • Navaridas • Oion • Okondo • Samaniego • Trebiñu* • Urizaharra • Urkabustaiz • Villabuena • Zalduondo • Zanbrana • Zigoitia • Zuia
Partzuergoak: Arabako Partzuergo Orokorra • Badaiako Mendilerroko Erkidegoa • Entzia-Iturrietako Partzuergoa • Urizaharra, Lagran eta Lañuko Komunitatea
*Administratiboki, Argantzun eta Trebiñu Gaztela eta Leongo autonomia erkidegoan daude