Digital object identifier
 | |
| Ամբողջական անուն | Digital Object Identifier |
|---|---|
| Հապաւում | DOI |
| Կազմակերպութիւն | International DOI Foundation |
| Ներմուծման թուական | Հոկտեմբեր 1997[1] |
| Օրինակ | 10.1000/182 |
| Կայքէջ |
www |
Թուային առարկայի նոյնացուցիչը (DOI) մշտական նոյնացուցիչ մըն է, կամ մշտական բռնակ, որ կը գործածուի զանազան առարկաներ եզակիօրէն նոյնացնելու համար, եւ ստանդարտացուած է Ստանդարտացման Միջազգային Կազմակերպութեան (ISO) կողմէ։[2] DOI-երը Handle System-ի իրագործում մըն են.[3][4] անոնք նաեւ կը տեղաւորուին URI (Ռեսուրսի Միօրինակ Նոյնացուցիչ) համակարգին մէջ։ Անոնք լայնօրէն կը գործածուին ակադեմական, մասնագիտական եւ պետական տեղեկութիւններ նոյնացնելու համար, ինչպէս ամսագրային յօդուածներ, հետազօտական տեղեկագիրներ, տուեալներու հաւաքածոներ եւ պաշտօնական հրատարակութիւններ։
DOI մը կը նպատակադրէ առաջնորդել իր թիրախին՝ այն տեղեկատուական առարկային, որուն DOI-ն կ՚ակնարկէ։ Ասիկա կ՚իրագործուի DOI-ն առարկային մասին մետատուեալներուն կապելով, ինչպէս այն URL-ը, ուր առարկան կը գտնուի։ Այսպէս, գործածելի եւ փոխգործելի ըլլալով, DOI-ն կը տարբերի ISBN-էն կամ ISRC-էն, որոնք միայն նոյնացուցիչներ են։DOI համակարգը կը գործածէ indecs Content Model-ը՝ մետատուեալները ներկայացնելու համար։
Փաստաթուղթի մը DOI-ն կը մնայ անփոփոխ փաստաթուղթին ամբողջ գոյութեան ընթացքին, մինչ անոր տեղը եւ այլ մետատուեալները կրնան փոխուիլ։ Առցանց փաստաթուղթի մը իր DOI-ով ակնարկելը պէտք է աւելի կայուն յղում ապահովէ, քան ուղղակիօրէն անոր URL-ը գործածելը, բայց եթէ անոր URL-ը փոխուի, հրատարակիչը պէտք է թարմացնէ DOI-ի մետատուեալները՝ URL-ին կապը պահպանելու համար։[5][6][7] Հրատարակիչին պատասխանատուութիւնն է թարմացնել DOI շտեմարանը։ Եթէ ան չկատարէ ասիկա, DOI-ն կ՚առաջնորդէ մեռած յղումի մը՝ ձգելով DOI-ն անօգուտ։[8]
DOI համակարգին մշակողն ու վարիչը Միջազգային DOI Հիմնարկն է (IDF), որ զայն ներմուծեց 2000-ին։[9] Այն կազմակերպութիւնները, որոնք կը բաւարարեն DOI համակարգի պայմանագրային պարտաւորութիւնները եւ պատրաստ են վճարելու՝ համակարգի անդամ դառնալու համար, կրնան DOI-եր յատկացնել։[10] DOI համակարգը կ՚իրագործուի IDF-ի կողմէ համակարգուած արձանագրման գործակալութիւններու դաշնութեան մը ճամբով։[11] DOI-երու կուտակային թիւը ժամանակի ընթացքին աճած է ցուցչային կերպով՝ 2011-ի 50 միլիոն արձանագրութենէն մինչեւ 2025-ի 391 միլիոն։[12] Արձանագրող կազմակերպութիւններու («անդամներու») թիւը նոյնպէս ժամանակի ընթացքին աճած է՝ 2011-ի 4,000-էն մինչեւ 2013-ի 9,500, բայց համակարգի դաշնային բնոյթը կը նշանակէ, որ անմիջապէս պարզ չէ, թէ այսօր ընդհանուր առմամբ քանի՞ անդամ կայ։[13] Նոյնիսկ կեղծ արձանագրատուներ ի յայտ եկած են։[14]
Ծանօթագրութիւններ
[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]- ↑ Morgan Cliff (n.d.)։ «The DOI (Digital Object Identifier)»։ Serials։ UKSG (formerly United Kingdom Serials Group)։ արխիւացուած է բնօրինակէն-էն՝ 2007-08-02-ին։ արտագրուած է՝ 2024-09-30
- ↑ «ISO 26324:2012(en), Information and documentation – Digital object identifier system»։ ISO։ արխիւացուած է բնօրինակէն-էն՝ 17 June 2016-ին։ արտագրուած է՝ 20 April 2016
- ↑ «The Handle System»։ Handle.Net Registry։ արխիւացուած է բնօրինակէն-էն՝ Jan 7, 2023-ին
- ↑ «Resources (including Factsheets)»։ DOI։ արխիւացուած է բնօրինակէն-էն՝ Dec 25, 2022-ին
- ↑ Witten Ian H., Bainbridge David, Nichols David M. (2010)։ How to Build a Digital Library (անգլերեն) (2nd հրտրկթն․)։ Morgan Kaufmann։ էջեր 352–253։ ISBN 978-0-12-374857-7
- ↑ Langston Marc, Tyler James (2004)։ «Linking to Journal Articles in an Online Teaching Environment: The Persistent Link, DOI, and OpenURL»։ The Internet and Higher Education (անգլերեն) 7 (1): 51–58։ doi:10.1016/j.iheduc.2003.11.004
- ↑ «How the "Digital Object Identifier" Works»։ BusinessWeek (անգլերեն)։ 2001-07-23։ արխիւացուած է բնօրինակէն-էն՝ 2010-10-02-ին։ արտագրուած է՝ 2010-04-20։ «Assuming the publishers do their job of maintaining the databases, these centralized references, unlike current web links, should never become outdated or broken»
- ↑ Liu Jia (2021)։ «Digital Object Identifier (DOI) Under the Context of Research Data Librarianship»։ Journal of eScience Librarianship 10 (2)։ doi:10.7191/jeslib.2021.1180
- ↑ Paskin, Norman (2010), «Digital Object Identifier (DOI) System», Encyclopedia of Library and Information Sciences (3rd տպ.), Taylor and Francis, pp. 1586–1592
- ↑ Davidson Lloyd A., Douglas Kimberly (December 1998)։ «Digital Object Identifiers: Promise and problems for scholarly publishing»։ Journal of Electronic Publishing 4 (2)։ doi:10.3998/3336451.0004.203
- ↑ «Welcome to the DOI System»։ DOI։ 28 June 2010։ արխիւացուած է բնօրինակէն-էն՝ Aug 13, 2010-ին։ արտագրուած է՝ 7 August 2010
- ↑ «What is a DOI?»։ DOI Foundation։ արխիւացուած է բնօրինակէն-էն՝ 17 August 2023-ին։ արտագրուած է՝ 6 February 2025
- ↑ «Who are the Members & Users?»։ DOI։ արխիւացուած է բնօրինակէն-էն՝ 23 January 2025-ին։ արտագրուած է՝ 6 February 2025 «DOI News, April 2011: 1. DOI System exceeds 50 million assigned identifiers»։ DOI։ 20 April 2011։ արխիւացուած է բնօրինակէն-էն՝ 27 July 2011-ին։ արտագրուած է՝ 3 July 2011
- ↑ «Important Alerts»։ DOI։ արխիւացուած է բնօրինակէն-էն՝ 11 November 2024-ին։ արտագրուած է՝ 11 November 2024
