Metylofenidat
| |||||||||||||||||||
| |||||||||||||||||||
| Ogólne informacje | |||||||||||||||||||
| Wzór sumaryczny |
C14H19NO2 | ||||||||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Masa molowa |
233,31 g/mol | ||||||||||||||||||
| Identyfikacja | |||||||||||||||||||
| Numer CAS | |||||||||||||||||||
| PubChem | |||||||||||||||||||
| DrugBank | |||||||||||||||||||
| |||||||||||||||||||
| |||||||||||||||||||
| |||||||||||||||||||
| |||||||||||||||||||
| Jeżeli nie podano inaczej, dane dotyczą stanu standardowego (25 °C, 1000 hPa) | |||||||||||||||||||
| Klasyfikacja medyczna | |||||||||||||||||||
| ATC | |||||||||||||||||||
| Legalność w Polsce | |||||||||||||||||||
| Stosowanie w ciąży |
kategoria C | ||||||||||||||||||
| |||||||||||||||||||
| |||||||||||||||||||
Metylofenidat (MPH) – organiczny związek chemiczny z grupy fenyloetyloamin, stosowany jako lek o działaniu stymulującym. Jest inhibitorem zwrotnego wychwytu dopaminy i norepinefryny. Używany jest w leczeniu ADHD, narkolepsji, hipersomnii idiopatycznej oraz był stosowany przy wyprowadzaniu z narkozy. Znajduje się w grupie II-P wykazu substancji psychotropowych.
Mechanizm działania
[edytuj | edytuj kod]Metylofenidat działa stymulująco na ośrodkowy układ nerwowy.
Mechanizm działania metylofenidatu nie jest do końca znany. Najprawdopodobniej przekraczając barierę krew-mózg, MPH hamuje wychwyt zwrotny dopaminy i norepinefryny, co powoduje zwiększenie stężenia tych substancji, poprzez wychwycenie i zatrzymanie białka transportującego dopaminę (DAT). Powoduje to zwiększenie pozakomórkowego stężenia dopaminy i podwyższenie dopaminergicznej neurotransmisji.
MPH działa także jako słaby agonista receptora serotoninowego 5-HT1A i, w odróżnieniu od innych pochodnych fenyloetyloaminy, zdaje się zwiększać częstotliwość wyładowań neuronów[2].
Farmakokinetyka i farmakodynamika
[edytuj | edytuj kod]Biodostępność metylofenidatu wynosi 11–52% (oznacza to, że po przyjęciu dawki 30 mg tego związku chemicznego, do krwiobiegu trafi zaledwie od 3,3 do 15,6 mg). Jego biologiczny okres półtrwania wynosi 2–4 h. Maksymalne stężenie w osoczu krwi osiąga się po 1,9 h dla tabletek o natychmiastowym uwalnianiu oraz po 4,7 h dla tabletek o przedłużonym uwalnianiu. Z białkami osocza i tkanek wiąże się w ok. 30%. Wydalany z moczem.
Metylofenidat metabolizowany jest w wątrobie do nieaktywnego farmakologicznie kwasu ritalinowego poprzez deesterifikację za pomocą karboksylesterazy 1 (CES1A1)[2].
Preparaty
[edytuj | edytuj kod]Metylofenidat dostępny jest w Polsce[3] jako:
- Atenza (tabletki o przedłużonym uwalnianiu),
- Concerta (tabletki o przedłużonym uwalnianiu, technologia OROS),
- Medikinet (tabletki o natychmiastowym uwalnianiu),
- Medikinet CR (kapsułki o zmodyfikowanym uwalnianiu),
- Symkinet MR (kapsułki o zmodyfikowanym uwalnianiu).
W innych krajach Europy lek zawierający chlorowodorek metylofenidatu jest również znany pod takimi nazwami handlowymi jak:
- Ritalin (Novartis)
- Methylphenidate (Mylan)
- Equasym (Takeda)
- Methylfenidaat (Sandoz)
- Concerta (Janssen-Cilag)
Wyłącznie w USA dostępne są również:
- metylofenidat pod nazwą Ritalin[4]
- deksmetylofenidat (d-MPH, najaktywniejszy stereoizomer metylofenidatu o konfiguracji R,R[5]) pod nazwą Focalin[6]
Zobacz też
[edytuj | edytuj kod]Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- 1 2 3 4 Methylphenidate, [w:] DrugBank [online], University of Alberta, DB00422 (ang.).
- 1 2 Corinne Verghese, Preeti Patel, Sara Abdijadid, Methylphenidate, StatPearls Publishing, Treasure Island (FL) 2025 [dostęp 2026-03-01].
- ↑ Metylofenidat (chlorowodorek metylofenidatu) (opis profesjonalny). Medycyna Praktyczna. [dostęp 2024-06-30].
- ↑ RITALIN- methylphenidate hydrochloride tablet. [dostęp 2021-10-01].
- ↑ Dexmethylphenidate [online], Drugs.com (ang.).
- ↑ FOCALIN- dexmethylphenidate hydrochloride tablet. [dostęp 2021-10-01].
