Bâbüsselâm
,_Istanbul,_Turkey_(9603571659).jpg)
Bâbüsselâm, diğer adıyla Ortakapı,[1] Topkapı Sarayı'nın ikinci avlusuna geçişi sağlayan ve sarayın üç anıtsal kapısından biri olan giriş kapısıdır. Bâb-ı Hümâyun ile ulaşılan birinci avlunun sonunda yer alan kapı, Osmanlı döneminde Topkapı Sarayı'nın asıl başlangıcı kabul edilmiştir. İki yanında yükselen kuleleriyle Topkapı Sarayı'nın en tanınmış mimari unsurlarından biridir. Bâbüsselâm'ın iki kuleli cephesi savunma amacıyla tasarlanmış bir askerî yapıdan ziyade, hanedan otoritesini ve saray ihtişamını vurgulayan anıtsal bir giriş niteliği taşımaktaydı.[2] Bâbüsselâm adının, resmî ziyaretçilerin ikinci avluya girişte karşılaşacakları güvenlik ve huzur ortamını ifade eden "selâmet" kavramıyla ilişkili olduğu düşünülmektedir.[2] Kapının üzerinde, Hicr Suresi'nin 45.-48. ayetleri yazılıdır.[1]
Tarihi
[değiştir | kaynağı değiştir]
Kaynaklar, Bâbüsselâm'ın ilk hâlinin saray surları üzerinde açılmış daha sade bir geçit niteliğinde olduğunu düşündürmektedir. Yapının günümüzdeki görünümünü (iki kulesi de dâhil olmak üzere)[1] 16. yüzyılda I. Süleyman döneminde aldığı kabul edilmektedir. Dış kapının sol kanadında yer alan 1524-1525 tarihli kitâbe, bu değişikliklerin Kanûnî devrinde gerçekleştirildiğine işaret etmektedir.[3] Kulelerin içerisinde, yabancı elçilerin saraya girmelerine izin verilinceye kadar misafir edildikleri kapıcıbaşı ağasının odası bulunmaktadır.[1] Tamir kitabesi, 1758 yılında kapısının tamir edildiğini belirtir.[1]
Yüzyıllar boyunca çeşitli müdahaleler gören yapının sundurması 19. yüzyılın başlarında genişletilmiş, tavan ve saçak bölümleri dönemin süsleme anlayışına uygun biçimde yeniden tezyin edilmiştir. Bâbüsselâm'ın yanında kapıcıbaşı dairesi ile kapıcılar koğuşu bulunmakta olup, bu kapıdan itibaren sarayın idarî ve resmî alanına geçildiği kabul edilmekteydi.[3]
Törensel ve sembolik işlevi
[değiştir | kaynağı değiştir]Bâbüsselâm, Topkapı Sarayı'nın törensel güzergâhındaki başlıca eşiklerden biriydi. Kapının askerî görünümü esasen savunma amacıyla değil, hükümdarlık ve imparatorluk kudretini vurgulayan sembolik bir mimari ifade olarak değerlendirilmiştir.[2] Kapının iç cephesindeki kitabeler ikinci avluyu cennet bahçeleriyle ilişkilendiren sembolik bir anlam dünyasına işaret etmekte ve Bâbüsselâm'ı Aden Bahçesi'ne açılan kapılarla özdeşleştirmektedir.[2] Bâbüsselâm, saray hiyerarşisinin görünür hâle geldiği noktalardan biriydi. Padişah dışında hiç kimsenin bu kapıdan at üzerinde geçmesine izin verilmez, devlet görevlileri ve yabancı elçiler burada bineklerinden inerdi.[1][2] Saray kadınları ise saltanat arabalarıyla geçerlerdi.[1]
Ayrıca bakınız
[değiştir | kaynağı değiştir]Kaynakça
[değiştir | kaynağı değiştir]- 1 2 3 4 5 6 7 Ortaylı, İlber (2010). Demirel, Hasan Hayri; Gülen, Salih (Ed.). Mekânlar ve Olaylarıyla Topkapı Sarayı (PDF). İzmir: Kaynak. ss. 37-44. ISBN 978-9944-125-33-8.
- 1 2 3 4 5 Necipoğlu, Gülru (1992). Architecture, Ceremonial, and Power: The Topkapi Palace in the Fifteenth and Sixteenth Centuries (İngilizce). MIT Press. ss. 50-52. ISBN 978-0-262-36805-6.
- 1 2 "BÂBÜSSELÂM". TDV İslâm Ansiklopedisi. 12 Nisan 2026 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Haziran 2026.
