Chador

Chador

Math	women's clothing, Tasattur, Jilbab
Dynodwyr
Freebase	/M/02jb86
Ffeiliau perthnasol ar Gomin Wicimedia

Menywod Iranaidd mewn chandor yn nhref Shiraz.

Menywod mewn chandor yn Shiraz.

Mae'r chador (Perseg: چادر, yr wyddor Ladin: châdor; IPA: [tʃɒːdoɾ] - yngennir gyda'r 'ch' Saesneg, fel "church" nid yr 'ch' Gymraeg; gellid awgrymu sillafiad orgraff Gymraeg fel tchador) yn ddilledyn menywod nodweddiadol o Iran, sy'n cynnwys darn syml o frethyn hanner crwn ar agor o'i flaen sy'n cael ei osod dros y pen, sy'n gorchuddio'r corff cyfan ac eithrio'r wyneb. Mae'r gair "chador" yn golygu "gorchudd" neu "fantell" ac mae'n debyg i fantell a sgarff pen—a wisgir gan rai menywod wrth ymddangos yn gyhoeddus.

Lliw mwyaf cyffredin chadors heddiw yw du, er bod eraill hefyd i'w gweld, yn enwedig mewn ardaloedd gwledig, ymhlith menywod Zoroastriaidd ac mewn mannau pererindod neu amgylcheddau domestig, lle mae lliwiau golau gyda phrintiau blodau yn gyffredin.

Hanes

Daeth y chador, sy'n dyddio'n ôl yn ei ffurf bresennol i o leiaf y 18g, yn eang yn Iran fel dilledyn stryd cyffredin yn ystod llinach Qajar (1794-1925). Gwaharddodd y brenin Reza Shah ym 1936 o fewn fframwaith ei bolisi cyffredinol o orllewinu gorfodol y wlad. Llacio'r gwaharddiad o dan deyrnasiad ei fab, Shah Mohammad Reza Pahlavi ond daliodd y penwisg Mwslemaidd, heb sôn am y chador, i niweidio cyfleoedd dyrchafiad mewn gwaith a chymdeithas nid yn unig i fenywod gweithiol, ond hefyd i ddynion, a oedd yn cael eu disgwyl fwyfwy i ymddangos gyda'u gwragedd mewn digwyddiadau cymdeithasol. Weithiau byddai gwestai a bwytai ffasiynol hyd yn oed yn gwrthod derbyn menywod â chador, ac roedd ysgolion a phrifysgolion yn annog y chador yn weithredol, er bod y sgarff pen yn cael ei oddef. Roedd yn gyffredin gweld merched o deuluoedd traddodiadol, a oedd yn gorfod gadael cartref gyda'r chador, yn cyrraedd yr ysgol hebddo ac yna'n ei wisgo eto ar y ffordd adref.}

Ar ddiwedd y 1970au, yn sgîl Chwyldro Islamaidd Iran, gwelwyd y chador, brodorol ac yn unol â'r cod gwisg Islamaidd (hijab), fel arwydd o hunaniaeth genedlaethol ac offeryn ar gyfer diogelu hunaniaeth genedlaethol a chrefyddol rhag Gorllewinoli. Gydag hynny, hyrwyddodd Gweriniaeth Islamaidd Iran y defnydd o'r chador ac mewn rhai ardaloedd (adeiladau'r wladwriaeth, mosgiau neu fannau pererindod) yn ei orfodi.

Nodweddion

Mae'n ddarn hanner cylch o ffabrig sy'n gorchuddio'r pen a'r ysgwyddau gan adael yr wyneb yn agored; mae wedi'i glymu o dan yr ên i fframio'r wyneb. Mae'n un o'r ffyrdd o gadw at gyfraith Islamaidd ynghylch yr hijab. Fe'i gwisgir mewn gwledydd heblaw Iran — yn enwedig yn y Dwyrain Canol — a chan ddilynwyr athrawiaeth Islamaidd sy'n cadw at arfer purdah, waeth beth fo'u cenedligrwydd.

Yn draddodiadol, byddai'r chador — boed yn lliw golau neu'n batrymog — yn cael ei wisgo gyda sgarff pen (ruwsari), blowsen (piraahan), a naill ai sgert (daaman) neu sgert dros drowsus (shalwaar); mae'r arddull hon yn dal i gael ei mabwysiadu gan rai menywod Iran sy'n byw mewn ardaloedd gwledig, yn enwedig yr henoed. Yn hanesyddol, mewn ardaloedd trefol, byddai'r wyneb yn cael ei orchuddio â gorchudd gwyn petryalog (ruband) a ddechreuodd ychydig o dan y llygaid. Nid oes angen y gorchudd hwn ar y chador modern. Dan do — yn enwedig i fenywod mewn ardaloedd trefol — cafodd y chador a'r gorchudd eu tynnu o blaid dillad oerach ac ysgafnach, arfer y mae menywod mewn ardaloedd gwledig yn dal i'w gynnal yn eu cartrefi heddiw.

Cyn adfywiad modern y chador, dim ond mewn angladdau y gwisgwyd y fersiwn ddu, tra bod menywod fel arfer yn gwisgo chadorau gwyn neu batrymog. Mae llywodraeth bresennol Iran, gan ddilyn syniadau Ayatollah Khomeini, yn ystyried du fel y lliw delfrydol ar gyfer y chador. Fodd bynnag, mae rhai menywod yn dal i ffafrio gwisgo chadorau lliw ysgafnach, ac mae llawer o fenywod iau yn gwisgo rhai lliwgar.

Cymru a'r Chador

Nid oes gan Lywodraeth Cymru na deddfwriaeth y DU unrhyw waharddiad cyffredinol ar wisgo'r chador (na'r burqa neu'r niqab sy'n fwy dadleuol gan eu bod yn cuddio'r wyneb) mewn mannau cyhoeddus. Mae gwisgo dillad crefyddol yn cael ei ddiogelu o dan hawliau rhyddid crefyddol a mynegiant.

Fodd bynnag, mae yna reoliadau penodol yn ymwneud â'i wisgo mewn amgylchiadau lle mae angen gwirio hunaniaeth bersonol neu ddiogelwch:

Dibenion Adnabod: Gall gweithwyr proffesiynol, megis swyddogion ffiniau neu staff mewn ysbytai, ofyn i fenyw dynnu gorchudd wyneb dros dro os oes angen cadarnhau ei hunaniaeth yn erbyn pasbort neu ddogfen deithio.

Pwerau Heddlu: Mae gan yr heddlu’r hawl i ofyn i rywun dynnu gorchudd wyneb os ydynt yn credu y gallai gael ei ddefnyddio i guddio hunaniaeth mewn ardal sy'n destun gorchymyn stopio a chwilio. Os oes modd, mae'n rhaid i hyn ddigwydd mewn man preifat ac o flaen swyddog o'r un rhyw.

Polisïau Cyflogaeth: Mae gan sefydliadau unigol (fel yr NHS neu ysgolion) y rhyddid i osod eu codau gwisg eu hunain ar gyfer rhesymau iechyd, diogelwch, neu ymarferoldeb.

Oriel

• 
  Merched ifanc yn Herat, Afghanistan yn 2009 yn gwisgo'r chador
• 
  Torf o fenywod mewn chador yn ninas Qom yn cofio milwyr a laddwyd yn Rhyfel Iran ac Irac, 2010
• 
  Tri manecin yn arddangos ffasiwn chador, dinas Shiraz, 2012
• 
  Areithwraig mewn chador, 2016

Gweler hefyd

• Abaia
• Hijab
• Burqa
• Niqab

Dolenni allanol

• Chador ar wefan Encyclopædia Britannica
• What's the difference between a hijab, niqab and burka? erthygl gyflwyno syml

Cyfeiriadau

Eginyn erthygl sydd uchod am Islam. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato.

Eginyn erthygl sydd uchod am ddillad. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato.